آموزش و پرورش

دربارة فکر و فن

فکر و فن (اندیشه و هنر) مجله‌ای فرهنگی بود که از سال ۱۹۶۳ تا ۲۰۱۶ توسط انستیتو گوته به منظور توسعه مبادله فرهنگی بین آلمان و کشورهای اسلامی منتشر می‌شد.با انتشار آخرین شماره تحت عنوان «آوارگی» (شماره ۱۰۵) در پاییز ۲۰۱۶، رسیدگی و به روز رساندن نشریه به صورت آنلاین نیز قطع شد. .

راز بقا
تئاتر در جهان عرب

از زمان وقوع انقلاب ها تئاتر در جهان عرب شکوفایی بی سابقه اي دارد. اخيرا کتابی در اين زمينه منتشر شده که دست اندرکاران و سمت و سوی اين تئاتر را بيان می کند.

کارشناسان غالبا تئاتر را «فضا ی امن» می‎خوانند. تريبونی که در آن بازيگران نه تنها مختارند، بلکه از آن‎ها انتظار هم مي‎رود تا احساسات‎شان را بيان کنند، تابوها را بشکنند، در مورد حقايق ناخوشايند صحبت کنند، با مخاطبان ارتباط برقرار سازند، تجربه هاي جديد کنند، بجنگند و گرد هم بيايند.

براي اکثرکارشناسان عرب که در اين کتاب از آن‎ها صحبت شده است تئاتر تريبوني براي بيان آزادانۀ عقايد است، محلي با اهميت وجودي، اما اين محل به هيچ ‎وجه امن نيست. بعضي‎ها مثل کارگردان عراقي مناضل داوود بعد از به روي صحنه بردن کارهاي انتقادي مجبور به ترک وطن شدند. بعضي ديگر مانند نعيمه زيطان از مراکش و يا مريم بوسالمي از تونس که کارهايي با مضمون وضعيت زنان در جامعۀ عرب به روي صحنه برده‎اند، تهديدهايي دريافت کرده‎اند. در سال 2011 جوليانو ميرخميس، کارگردان هنري پيشين تئاتر آزادي در جنين، که با فلسطيني‎هاي جوان کار مي‎کرد و خود را صد در صد فلسطيني و صد در صد يهودي توصيف مي‎کرد، در مقابل ساختمان تئاتراش هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.

در نتيجه دست‎‎اندرکاران تئاتر عرب هميشه هم از امنيت برخوردار نيستند. ولي با اين وجود در جايگاهي هستند که مي توانند تئاتري بيافرينند که ضروري، بيواسطه و از متن جامعه برخاسته است. ويژگي‎هايي که تئاترهاي جوامع امن و راحت از آن بي‎بهره‎اند. کشمکش شرط اصلي يک درام خوب است و سازندگان تئاتر معاصر عرب از اين نظر هيچ کمبودي ندارند. بهار عربي تمام منطقه را درنورديد ولي همان‎طور که رالف سي. همکه، ويراستار اين مجموعه مقالات مي‎گويد، اثر آن بر تئاتر عرب در نظر گرفته نمي‎شود. اين اتفاق جاي تعجب دارد زيرا همان‎طور که همکه مي گويد: «تئاتر سياسي ترين و خود‎انگيخته ترين فرم هنري است و در نتيجه لرزه‎سنج شرايط اجتماعي است.»

دريچه‎اي به ناشناخته‎ها

همکه دراماتورژي است که سال‎ها براي فستيوال بين‎المللي «چشم انداز تئاتر» در مولهايم کار کرده‎ و معتقد است که «تئاتر در جهان عرب» يک کار دايره‎المعارفي نيست. اين کار ادعايي ندارد که تئاتر عرب را به طور کل معرفي مي کند، بلکه دورنما و مقدمه‎اي کوتاه است بر تئاتر در نه کشور: از مراکش تا کويت، و چند فرد کليدي را معرفي و بررسي مي‎کند. اين کار دريچه اي باز مي‎کند به دنيايي ناشناخته، دنيايي که بنا به طبيعت‎اش زودگذر است مخصوصا در اين دوران پر تنش. اين نسخه از کتاب که در اواخر 2013 منتشر شده ‎احتمالا هم اکنون هم نيازمند بروزرساني است. آيا عمر ابوسعده همچنان زنده است و در دمشق کار مي‎کند؟ تئاتر شبه مستند و مستقلي که در زمان انقلاب مصر بوجود آمده بود و دگرگوني‎هاي سياسي موضوع‎اش بود، چه شد؟

با همۀ اين اوصاف، اين کتاب تصوير ارزشمندي از تئاتر معاصر عرب به دست مي‎دهد. به نظر هم مي آيد که تنها کتاب از نوع خود است. کتاب شامل ده‎ها تصوير سياه و سفيد از دست‎اندرکاران و مراحل توليد است. اين کتاب با نشان دادن رئوس مطالب کارهاي تئاتر عرب علاقۀ ما را به موضوع برمي‎انگيزاند که از آن جمله است توصيفات وسوسه‎انگيزي که اجراهاي پيشين را به وضوح به ذهن متبادر مي‎سازد. به عنوان مثال در بنفشه، اثر کارگردان لبناني عصام ابو خالد، زني توسط اجزاي بدن مردگان در قبرستان خود را بازآفريني مي‎کند تا به جستجوي پسر مرده‎اش برود. سفر او در دنيايي رويايي و موازي صورت مي‎گيرد و در انتها که فکر مي‎کند بدن فرزندش را در آغوش گرفته، کيسۀ شني که در دست دارد پاره مي‎شود و فرزنداش از دست‎اش مي‎رود، همانند گذر زمان در ساعت شني. خواننده دل‎اش مي‎خواهد که ايکاش هنوز هم مي‎توانست بليتي براي اين نمايش رزرو کند.

انتشارات «تئاتر در تسايت» از آلمان و انتشارات«جنوب» در تونس براي چاپ هم‎زمان نسخه‎هاي دو زبانه همکاري کرده‎اند که حاصل آن نسخه‎هاي آلماني/انگليسي و عربي/فرانسوي است که امکان دسترسي بي‎واسطه در تمام منطقه را فراهم کرده‎اند. خوانندۀ بين المللي هم مي‎تواند به اين صورت از اين کتاب استفاده کند. يکي از اهداف اعلام شده يافتن شرکاي فعال براي سازندگان تئاتر عرب در خارج است. ساخت تئاتر نوآورانۀ آلترناتيو هميشه با مشکلات مالي همراه است. تبليغات، تأمين مالي، دعوت‎نامه، همکاري در توليد و اجراي برنامه هاي خارج از کشور براي حفظ اين نوع از تئاتر ضرورت دارد.

همۀ کساني که به اين موضوع علاقه دارند بخاطر بخش مراجع کتاب هم که شده بايد آن را خريداري کنند. اين بخش شامل اطلاعات در ارتباط با تماس موسسات آموزشي و گروه‎هاي سرمايهگذار تئاتر است. علاوه بر آن شامل اطلاعات تماس گروه‏‎هاي تئاتر، سالن‎ها، کارگردانان، فستيوال ها و مراکز فرهنگي هم هست. شرح مختصري از نوع کار آن‎ها هم آمده است، از تئاتر آموزشي گرفته تا تئاتر تجربي و موضعي، از تئاترهاي غير اقتباسي گرفته تا اقتباس‎هايي از کلاسيک‎ها. اقتباس‎هاي بسياري از شکسپير صورت گرفته است. مثلا مکبث تونسي که در آن بن علي قارون تشنۀ قدرت است، يا سه گانۀ شکسپير عرب از کارگردان کويت سليمان البسام، و رومئو و ژوليت سني و شيعۀ مناضل داوود.

آموزش‎هاي اوليۀ داوود در بغداد کل رويکرد او به تئاتر را شکل داده است. همان‎طور که خودش مي گويد استاداش در دانشگاه سنت عربي را به کار مي برد ولي آن‎ها را تشويق مي‎کرد تا کشمکش‎هاي خودشان را روي صحنه پيدا کنند. همچنين به آن‎ها توصيه مي کرد تا اطراف خود را نگاه کنند و ببينند که چه چيز مسئلۀ آن‎ها است و چه چيز ظرفيت درام‎پردازي را دارد. در اين کتاب چند نفر که از همين رويکرد استفاده کرده‎اند تا تئاتري قدرتمند و بديع بيافرينند، مورد بررسي ويژه قرار گرفته‎اند. نمي‎توان از آن‎چه در اطراف آن‎ها مي‎گذرد به آساني صرف نظر کرد، زيرا همان‎طور که کارگردان سوري محمد العطار مي‎گويد: «تئاتر يکي از راه‎هايي است که بوسيلۀ آن مي‎توانيم آن‎چه را که بر ما مي گذرد رصد کنيم. تئاتر همچنين راهي براي بقاست، براي پر بار بودن و مايوس نشدن.»

تئاتر در جهان عرب، ويرايش رالف سي. همکه. نسخۀ دو زبانۀ آلماني/انگليسي. انتشارات «تئاتر در تسايت» (برلين 2013). هم‎زمان با نسخه‎ي فرانسه/عربي از انتشارات الجنوب، تونس.

رولف همکه: تئاتر در دنیای عرب Verlag Theater der Zeit, Berlin 2013.
شارلوت کالينز روزنامه‎نگار و مترجم در حوزۀ تئاتر است.

نوشتۀ شارلوته كولينز

محمود حسینی راد :ترجمه

حق چاپ: انستیتوگوته، اندیشه و هنر ژوئن 2014

نظر خود دربارۀ این موضوع برای ما بنویسد:
Mail Symbol kulturzeitschriften@goethe.de

    Andishe va Honar بصورت صفحات الکترونیکی :

    Andishe va Honar بصورت صفحات الکترونیکی :

    Andishe va Honar را بصورت صفحات الکترونیکی با خود همراه داشته باشید
    برو به بارگیری...

    Bestellen

    فرم درخواست

    اعضای سازمانی یا افرادی که ساکن مناطق ایبرو - آمریکایی زبان هستند و در بخش روزنامه نگاری یا فرهنگی فعال هستند می توانند به صورت رایگان عضویت دریافت کنند.
    به فرم درخواست...