Różnojęzyczność a sztuka

POPROSTUPODEJDŹBLIŻEJ: Instalacje Babaka Saeda

 Ja i kogut, praca zrealizowana w Deutsche Welle w Bonn, 2004. Foto/Copyright: Babak Saed / VG BildKunst, Bonn, 2008 Babak Saed najchętniej realizuje w miejscach publicznych. Jego prace są przy tym instalacjami czasowymi, lub – w rozumieniu sztuki w budowie – permanentnymi; sztuka w prawdziwym otoczeniu. Babak jest artystą koncepcyjnym, posługującym się swym podstawowym medium – językiem.
Bieganie po schodach Nie znaczy to, że widz natychmiast potrafi odczytać intencje prac, że natychmiast rozumie komunikację. Widz musi popracować, często kilka razy wbiec i zbiec ze schodów. Odczytuje ciągle coś nowego, ma problemy z czytaniem, ponieważ czytelność nie równa się zrozumieniu Artysta używa języka, liter języka, jako retorycznych figur, jako metafor, które otwierają widzowi co raz to nowe obrazy. Zdaje się, że Babak Saed bawi się „kodem pamięci“, jak to dziś nazywają neurobiolodzy. Pomysły, myśli, wspomnienia zapalają się w mózgu w formie sygnałów elektrycznych. Podczas odczytywania dzieł Babaka Saeda normalny tok ulega zniekształceniu, a w mózgu powstają nowe treści, ponieważ odczytywalność nie kieruje się tu znanymi schematami. Babak Saed doprowadza do zamieszania, zadaje pytania, które nie są formułowane jako takie: przedstawiane w formie zdań twierdzących prawie nabierają charakteru mądrości typu ex catedra. Babak Saed rozumie teksty tylko jako pytania, jako pytania stawiane nam wszystkim.
 Ręka-na-drzwiach z projektu Miłosć w 20 zdaniach, zrealizowana na i wokół Arkadowego Podwórca Uniwersytetu w Bonn, 1998. Foto/Copyright:  Babak Saed / VG BildKunst, Bonn, 2008 Już w dzieciństwie poznał pracę z językiem jako bardzo znaczący element sztuk pięknych. Babak Saed wychował się w kulturze islamskiej. Przypomnijmy tu zakaz publikowania zdjęć, arabską i perską kaligrafię ale też i nowoczesne formy tekstowych wypowiedzi łączących litery w zakresie sztuk pięknych: Rose Naumann, Joseph Kusuth, Jenny Holzer, Lawrence Weiner i Thomas Locher. Historyk sztuki Barbara Weidle w swym wystąpieniu w związku z jedną z instalacji Babaka Saeda wskazuje na napisy informacyjne w dole monitora telewizyjnego lub komunikację przez SMS. Babak Saed porusza się w niewiarygodnie nowoczesnej językowości, w której odnajduje zdolność unormowanej lingwistyki. Poza treściowymi konotacjami nadaje to pracom bardzo napiętego kontekstu.

Pianie koguta w trzydziestu językach

Jego praca w Deutsche Welle w Bonn jest audiowizualna: składa się z dwóch zdań i części akustycznej. Napisy umieszczono na dwóch przeciwległych ścianach. Pod jednym ze zdań znajduje się przycisk. Po naciśnięciu słychać trzydzieści razy pianie koguta – w 30 różnych językach. W językach tych Deutsche Welle nadaje swój program radiowy. Zdania te to: POPROSTUPODEJDŹBLIŻEJ i SPOKOJNIEPRZEJDŹDALEJ. Podmalowanie dźwiękowe to okrzyk koguta, brzmiący w każdym języku zupełnie inaczej. Fenomen ten zakotwiczony jest w specyficznym rodzaju postrzegania ludzkiego. Saed wie, że odbieramy ten sam świat inaczej i inaczej go interpretujemy, a to w zależności od tła kulturowego i od naszej tożsamości. Dlatego też rozumie swe prace jako symbol inności.
 After Babel, instalacja w Akademii Sztuk Pięknych, Pariser Platz w Berlinie, 2007. Foto/Copyright: Babak Saed / VG BildKunst, Bonn, 2008
W roku 2007 Babak Saed opracował instalację After Babel, znajdującą się na szklanych fasadach Akademii Sztuk Pięknych przy Pariser Platz w Berlinie. Słynna fasada opatrzona mnóstwem zdań w wielu językach i różnych pismach stała się kolorową mapą świata składającą się z języków i pokazała związek tożsamości, wspólnoty i języka. Babak Saed pyta przy tym: „Czy język jest środkiem rozgraniczenia, zbliżenia czy integracji?“ Chcąc iśc tym tokiem spytajmy, czy ten sam język jest przeszkodą w rozumieniu, czy spojrzenie przez inny język na własny nie jest właściwym warunkiem do tego, aby na nowo rozważyć możliwości języka?

Mała nisza bez powtórek

Babak Saed wybrał sobie małą niszę w dziedzinie sztuk pięknych. Jednak potrafi w dalszym ciągu zaskakiwać bogactwem wariantów reakcji na nowe otoczenie, powtórki są u niego w zasadzie wykluczone. Jako artysta koncepcyjny Babak Saed silnie przekracza racjonalność, racjonalność słów i języka, którą rozwiązuje na korzyść nieracjonalnej czytelności. Dzięki temu potrafi stworzyć niesamowite napięcia treściowe i formalne. Trudność odczytania sprawia, że widz musi co chwila zaczynać od nowa, że zawsze odczytuje coś nowego i odnajduje zupełnie inne słowa.

 Boński artysta Babak Saed. Foto/Copyright: Babak Saed / VG BildKunst, Bonn, 2008 W ten sposób powstaje wieloznaczeniowość wypowiedzi, zawsze tam, gdzie widz dzieli słowa w celu szybszego zrozumienia i wolno przedziera się przez treści. Prowadzi to do nowego spojrzenia, nowego zrozumienia, innej wieloznaczności. Ten element różnorodności przeciwdziała frazowości wypowiedzi. Babak Saed nie szuka przysłów, powiedzień, nie szuka zbitków słów, bliźniaczych form, retorycznych figur. Kocha za to metafory.

Uderzeniowe koncentraty

Jego słowa i związki słów są prawdziwymi obrazami, niosącymi w sobie wielki realizm, mimo, że zdają się na abstrakcyjną formę umówienia się łacińskich liter. Jednak treści są tak precyzyjne, że można mówić o realiźmie słowa, poszukiwanym - lecz nigdy nie odnalezionym - przez wielu autorów, ponieważ – inaczej niż u Babaka Saeda, artykułuje tu nie artysta lecz poeta. Babak Saed świadomie nie przyjmuje pozycji poety. Nie pisze wierszy, nie pisze poezji, nie pisze prozy, nie buduje na cichym początku i rozwijaniu akcji. Głośno ale niewyraźnie mówi, co myśli o danym specyficznym miejscu, przy czym to co myśli, to wypracowanie, to koncentrat spotkania z przestrzenią w celu przetworzenia jego treści na związki słowne.

U Babaka Saeda język ożywa, staje się obrazem, można go oglądać, czytać, słuchać lub doświadczyć.

Prof. dr. fil. Dieter Ronte
jest historykiem sztuki i dyrektorem artystycznym w Forum Frohner przy Hali Sztuki w Krems w Austrii. Do początku roku 2008 kierował Muzeum Sztuki w Bonn.
Linki

Dossier: Kulturen in Bewegung

Migracja trwale zmieniła krajobraz kulturowy Republiki Federalnej Niemiec.