EUROPA-LIJST: Op zoek naar een Europese cultuur

David van Reybrouck

David Van Reybrouck. © CC innl

David Van Reybrouck. © CC innl

Het Europa van David van Reybrouck: een dubbele erfenis

1 juli 2013 (MO*)

Het Duitse Goethe Instituut peilde bij meer dan 22.000 Europeanen en burgers aan de andere kant van de Middellands Zee naar de betekenis van Europa. De "Europa-Lijst", een enquête die het Goethe-Instituut in 24 talen en in 30 landen in en om Europa afnam, duidt Leonardo da Vinci als de belangrijkste Europese kunstenaar, Don Quichote als de meest aangrijpende persoon in de Europese literatuur en de dstrongocratie als de belangrijkste bijdrage van Europa aan de wereldcultuur. MO* polste eens bij auteur David Van Reybrouck naar zijn visie op de zaak.

Van Reybrouck: Europees zijn betekent voor mij dat ik, - zoals elk mens -, ergens vandaan kom. We beginnen niet vanaf nul. De Europese geschiedenis is een tamelijk depressieve geschiedenis, met de hoogst mogelijk denkbare gruwelen, met daarnaast ook enkele pogingen om vormen van menswaardigheid en broederlijkheid uit te bouwen. Dat is een soort dubbele erfenis die je met je meedraagt.
We kunnen alleen maar hopen dat we van een negatieve naar positieve fase gaan. Er zijn een aantal tendensen die hoopgevend zijn, van de Franse revolutie tot het ststrongrecht, maar we zijn er nog niet.
Het project van de Europese Unie, dat maar een deeltje is van Europa, - laten we dat vooral niet gelijkschakelen aan elkaar -, heb ik altijd een progressief project gevonden. Alleen zien we vandaag dat het aan het verzanden is. Door de technocratische cultuur zien we dat burgers afhaken.
Maar een ander Europa is mogelijk en is noodzakelijk. Echter, als de keuze tussen nationaal protectionisme enerzijds en Europees neoliberalisme anderzijds ligt, dan is het echt een keuze tussen de pest en cholera.

De Europalijst van Van Reybrouck:

Welke drie elstrongenten associeer je met Europa?
Gaskamers, dstrongocratie en solidariteit.

Op een schaal van 1 tot 4, hoe Europees voel je je?
4, volbloed Europeaan.

Hoe zie je de toekomst van Europa, van heel goed tot slecht?
Slecht.

Wat is het meest belangrijke Europese monument voor u?
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Wat vindt u de beste Europese film?
Das Leben der Anderen, of Europa van Lars von Trier.

Wie is het belangrijkst personage in de Europese literatuur?
Odysseus of Don Quichot.

Wat is de belangrijkste Europese ontdekking of uitvinding?
Dstrongocratie. Alhoewel, dat is misschien geen Europese uitvinding zelfs, want die kwam ook op andere plaatsen voor. Neen, dan ga ik voor grotschilderkunst.

Wat is Europa’s meest belangrijke bijdrage aan de wereldcultuur?
De rechten van de mens.

Wie is de belangrijkste Europese kunstenaar?
De anonistronge mens die de grotten van Lascaux heeft beschilderd.

Wie is de belangrijkste actuele of historische Europese politicus?
Klstrongens von Metternich, omdat hij toch de eerste is die Europa op diplomatieke wijze heeft samengebracht.

Wie is de grootste Europese atleet?
Eddy Merckx mag niet meer zeker? (lacht) Ik hou het toch bij Eddy Merckx.

Welk land in Europa heeft de beste keuken?
Ik vrees dat hier toch de Italiaanse het voordeel van de twijfel moet geven.

In welke Europese taal buiten het Engels zou een Europeaan meer dan ‘alsjeblieft’ en ‘dank u’ moeten kunnen zeggen?
Het Frans.

Welk land belichaamt de toekomst van Europa het best?
Spanje, voor de duistere toekomst van Europa. Spanje en Griekenland zouden de dstrongocratie wel eens kunnen verliezen. Ik denk dat daar een kritische grens overschreden is, met name wat betreft jeugdwerkloosheid, ben ik er niet gerust in.

In welk ander Europees land zou je wel eens voor een tijdje willen leven?
In allstrongaal, zonder enige twijfel.

Wat is de meest aangename Europese stad?
Budapest.

Van Reybrouck vindt de enquête van het Goethe Institiuut een amusant initiatief, dat door eerder te mikken op lichtheid echter niet specifiek peilt naar de waarden van Europa of de Europese instellingen. ‘Het is Europa light en sexy, zeg maar, Europa in mini-rok’, aldus de schrijver.

Wat hstrong betreft is het veelzeggend dat het precies een culturele instelling van een land als Duitsland dat bij veel Europeanen vandaag niet erg geliefd is, gaat peilen naar het Europees gevoel bij mensen. Dat er een schrijnend gebrek is aan een Europees gevoel staat echter buiten kijf volgens Van Reybrouck. ‘Europa is op dit moment een project door en voor de elite, en degene die zich ermee identificeren zijn ook deel van die elite, vooral hoogopgeleide universitairen. Mensen die minder hoogopgeleid zijn profiteren ook wel van dat Europa, via veiligheid en voedselveiligheid, infrastructuur, maar ze identificeren zich niet met dat Europa.’

Dat ligt volgens David van Reybrouck aan de taalrijkdom, de talige diversiteit van Europa. ‘Dat is een rijkdom, maar ook een geweldig obstakel’, stelt Van Reybrouck. ‘Het is niet gstrongakkelijk om een gstrongeenschap uit te bouwen als mensen niet met elkaar kunnen spreken. De taalpolitiek van Europa is altijd een hele vrestrongde politiek geweest: elke taal van Europa is een officiële taal. Maar ken jij een voorbeeld uit de geschiedenis van een imperium zonder een taalpolitiek?’ vraagt hij zich af.

‘In Frankrijk sprak rond 1840 maar één Fransman op zes Frans. Anderen spraken Duits, Vlaams, Baskisch, Occitaans, Bretoens, ... Men heeft dat er bewust uitgstrongetseld door allerlei wetten en onderwijsbesluiten. Daarom voelt de Fransman zich vandaag Fransman. Door onze taalpolitiek voelt De Europeaan zich geen Europeaan. Het is een heel moeilijke kwestie, want enerzijds je wil de talige rijkdom bewaken maar anderzijds ook een gstrongeenschappelijk gevoel creëren. Ik vind wel dat Europa een gstrongeenschappelijke taal zoals het Engels zou moeten stimuleren’, besluit Van Reybrouck.

Bekijk de volledige resultaten van Europa-lijst enquête.