Gerhard Mantz

Interview met Gerhard Mantz (digitale kunstenaar) door Rory MacLean

Gerhard Mantz NYC May 2010. Copyright Gerhard Mantz
Gerhard Mantz NYC May 2010. Copyright Gerhard Mantz
„De opgave van de landschapskunstenaar is niet de trouwe weergave van lucht, water, rotsen en bomen, maar zijn werk moet zijn ziel, zijn gevoelens weerspiegelen“, schreef Caspar David Friedrich, de grote romantische landschapsschilder van de 19de eeuw. Tweehonderd jaar later verdiept de Duitse kunstenaar Gerhard Mantz Friedrichs verkenning van imaginaire en utopische landschappen, maar aan de hand van de computer in plaats van met olieverf. .

“Ik weet nog hoe ik op 17- jarige leeftijd in de Fondation Maeght in St-Paul de Vence op de bodem zat en een schilderij van Kandinsky aanstaarde”, vertelt Mantz over zijn begin als schilder, en zijn ogen glinsteren bij de herinnering. “Ik was weg van dat schilderij. Ik vond het geweldig. Ik begreep niet wat er in mij omging, maar ik realiseerde me dat ik dit… mysterie moest zien te doorgronden.” Hij lacht. “Op dat moment veranderde mijn leven.”

Twee weken eerder waren Mantz en een schoolkameraad van hun thuis in Ulm met de fiets vertrokken. Ze waren van plan om tijdens hun paasvakantie naar het 100 kilometer verder gelegen Bodenmeer te fietsen, de heuvels waren echter zo steil dat de jongens hun fietsen bij een vriend achterlieten en begonnen te liften. Op het einde van de eerste dag waren ze in Zwitserland. Op de tweede avond hadden ze de Middellandse Zee bereikt.

“Ik was zo blij in het Zuiden van Frankrijk te zijn, dat ik besloot een week langer te blijven”, herinnert Mantz zich. “Ik stuurde mijn ouders een postkaart, waarin ik hen vroeg mijn school te zeggen dat ik ziek was. Maar mijn ouders maakten zich zorgen dat er iets niet in orde was en toonden de kaart aan mijn leerkrachten. Toen ik terug naar huis kwam, was iedereen op de hoogte.”

“Aanvankelijk was ik er niet zeker van dat ik kunstenaar zou worden. Ik was gefascineerd door fysica: radio, televisie, de vroege computertechnologie. Maar dan realiseerde ik me dat ik geen Albert Einstein was”, gniffelt hij. “Ik had er het geheugen niet voor. Dus dacht ik, mijn geheugen is goed genoeg voor de kunsten.”

Himalia. Copyright Gerhard MantzIn 1970 schreef Mantz zich in aan de Kunstacademie in Karlsruhe. In de loop van de volgende twintig jaar ontwikkelde zijn abstracte schilderkunst zich via “Wilde Kunst” tot fysieke, driedimensionale sculptuur. Hij reikte tot buiten het geraamte en richtte zijn focus daarna opnieuw op singuliere objecten binnenin het beeld, zoals in zijn werk Himalia,een acrylwerk in de vorm van rode dunne lippen. In 1995 begon hij dan computers als hulpmiddel te gebruiken om vorm te onderscheiden en te definiëren.

“Toen ik de computer ontdekte, was ik heel enthousiast over zijn potentieel. De opbouw van virtuele vormen was erg vergelijkbaar met mijn driedimensionale werk in de studio. Ik dacht: “Dit is het beste speeltuig – en werktuig – dat ik ooit gehad heb.”

Mantz begon te werken met het 3D grafische programma Vue d’Esprit – later Vue – en creëerde voorwerpen die enkel in het geheugen van de computer bestaan, dat betekent, objecten die noch reconstructies, noch representaties zijn.

“Het werk bracht mij terug naar mijn wortels aan de Academie. Ik stelde me een ruimte voor, en construeerde die dan. Ik bracht de virtuele camera aan in objecten en mettertijd ook in landschappen.”

Zijn krachtige en lugubere digitale landschappen lijken deel uit te maken van de fysieke wereld en wekken in de kijker emoties, maar zijn toch constructies die de waarnemer zowel naar het vertrouwde, als naar het nieuwe brengen.

Mantz toont mij zijn Ahnende Erfahrung (Ervaring met voorgevoel), een spookachtige visie van verward en ondoordringbaar struikgewas uit zijn Forest reeks.

Ahnende Erfahrung. Copyright Gerhard Mantz“Ik wou een kreupelhout creëren waar je doorheen kon kijken, maar waarin je niet kon indringen. Ik bouwde het op door middel van gescande beelden op de vlakke bodem van het computerscherm, voegde struiken en stenen toe, en liet de computer individuele elementen kopiëren. In dat opzicht ben ik eerder tuinier dan kunstenaar, ik werp zaden in het beeld en kijk wat daaruit groeit.” Hij staart naar het levensechte, abstracte beeld. “Dat is voor mij Jackson-Pollock-in-het-woud.”

Bijzonder roerend zijn zijn grote wolkenlandschappen, geprint op drie meter brede doeken. Wild, transparant, desoriënterend en toch vertroostend, verhieven ze mij in de hemel. “Deze wolken zijn echter niet begaanbaar”, zegt Mantz, en brengt mij daarmee terug op aarde. “Ze zijn een illusie.”

In zijn reeks Air, zoals in Caspar David Friedrichs schilderijen van hemelen, benadrukken de wolken een aspect van het sublieme, wekken gevoelens van gevaar en macht, spelen met ideeën van transparantie en dubbelzinnigheid. Terwijl Friedrichs wolken vrijheid en goddelijkheid belichamen, heeft voor Mantz niet het overbrengen van een metafysische ervaring prioriteit, maar streeft hij ernaar een niveau van abstractie te bereiken die doet denken aan Rothko. In tegenstelling tot de romantici plaatst Mantz bovendien geen personen in het beeld, en maakt de idylle zo ontoegankelijk en onbereikbaar, versperd door doornen of versluierd door mist.

Die Übersprungshandlung. Copyright Gerhard MantzZijn mooie Air schilderijen dragen titels zoals Distant Incubation (Verre Incubatie) en Die Treue des Teufels (De trouw van de duivel). Tot zijn andere landschappen, die hij “archetypische ruimtes” noemt, behoort de reeks Ocean, Rivers, Wasteland and Mountains (Oceanen, rivieren, woestenij en bergen).

In de voorbije jaren heeft Mantz bovendien beweging in zijn werk gebracht en met zijn Infinite Image Productions animaties gecreëerd.

„De idee voor dit werk kwam tijdens een arbeidsbeurs in Mecklenburg-Voor-Pommeren”, legt hij uit. “Ik staarde naar een veld met geiten en schapen, observeerde hoe ze willekeurig graasden en elkaar tegen kwamen, en ik zette mij aan het werk om een programma te ontwikkelen dat die beweging simuleerde.”

De zo ontstane animaties zijn spontaan en uniek, een sequentiële toevalsgenerator zorgt ervoor dat geen enkel beeld herhaald wordt.

Das Glück der Wiederkehr. Copyright Gerhard MantzGerhard Mantz spreekt met zachte stem en is bescheiden, hij is net zo goed thuis in zijn witgeschilderde appartement in Schöneberg, als in zijn studio in New York. Hij heeft meer dan 50 solo en 60 groepenshows op zijn palmares. Wanneer ik hem met zijn bovenmate grote productiviteit complimenteer, haalt hij zijn schouders op en zegt bescheiden: “Och, dat heeft met mijn leeftijd te maken.”

„Je kunt mij een digitale kunstenaar noemen natuurlijk“, besluit hij. “Maar dat suggereert voor mij werk dat overdreven technologisch is. Ik zie mezelf gewoon als een schilder.”

Rory MacLean
Oktober 2010
Links over dit onderwerp

Dossier: Media Art in Germany

History, tendencies, names and institutions