Studentenverenigingen

Vergeten wereld – Studentenverenigingen

Mitglieder der Burschenschaft Teutonia während der feierlichen Eröffnung des Akademischen Jahres der Universität Freiburg; Copyright: picture-alliance / dpaLeden van de studentenvereniging Teutonia, tijdens de feestelijke opening van het academische jaar aan de universiteit van Freiburg; Copyright: picture-alliance / dpaDit rijk heeft zijn eigen regels: wat de buitenwereld van studentikoze studentenverenigingen weet, is vaak een mengeling van halve waarheden en van horen zeggen. Waarbij ze zich toch in bijna elke universiteitsstad bevinden.

Wie in Duitsland het woord “studentenvereniging” hoort, denkt daarbij meestal aan adolescenten in oude uniformen, met bonte sjaals en een kleine muts. In sommige gezichten prijkt een litteken als herinnering aan het rituele duel tussen twee studenten. Dit beeld is niet volledig verkeerd. Maar er zijn enorme verschillen tussen de ca. 1.000 verbanden, hun 20.000 studenten en in totaal 150.000 leden in het Duitstalige gebied.

Alleen al het woord “studentensociëteit” past niet echt. De leden zien zich als deel van een levenslang verbond. Wie als jonge student (“vos” genaamd) toetreedt, zal in het latere leven als “oude heer” de nakomelingen met geld en connecties bijstaan.

Sociëteit, korps, katholieke studentenverenigingen

Studentendag; Copyright: Duitse studentenverenigingDe wereld van de mannenverbonden laat zich in ruwweg drie groepen verdelen. Enerzijds zijn er de ca. 300 sociëteiten. Hun leden vormen het bekende beeld van de geüniformeerde studenten. Deze groepen ontstonden reeds bij het begin van de 19de eeuw. Destijds was het Duitstalige gebied versplinterd in vele kleine provincies. Ook vele studenten volgden de roep naar een verenigd, sterk en onafhankelijk Duitsland en vormden samen de eerste sociëteiten. Aanvankelijk moesten ze illegaal werken. In die tijd waren er veel groepen die zich radicaliseerden. Veel sociëteiten sloten joden en liberaal denkenden uit hun rangen uit.

Dat het Duitstalige Oostenrijk niet behoorde tot het in 1871 nieuw gegronde Duitse Rijk, deed velen pijn. Tot op vandaag zijn de mannenverbonden van Duitsland en Oostenrijk nauw met elkaar verbonden. In meerdere federale staten en in Oostenrijk houdt de constitutionele bescherming individuele sociëteiten in de gaten. De geheime diensten vrezen voor groeiende contacten tussen studenten en rechts-extremisten.

Prominente levende leden zijn de Oostenrijkse rechtspopulist Jörg Haider (lid van “Silvania” ), de vroegere regerend burgemeester van Berlijn, Eberhard Diepgen (“Saravia Berlin”) en de ex-minister-president van Rheinland-Pfalz en Thüringen, Bernhard Vogel (“Arminia Mainz”).

De adel blijft onder ons

Cantus in Landau; Copyright: Duitse studentenvereniging De sociëteiten gelijken op de korpsen – tenminste naar buiten toe. Ook zij dragen uniformen en handschoenen. Het rituele duel, het zogenoemde “Mensur”, is hier zoals bijna overal plicht. De verschillen tussen hen liggen dieper: “Sociëteiten rekruteren vooral uit burgers die bereid zijn tot bevordering”, legt de politieke wetenschapster Alexandra Kurth, van de universiteit in Gießen, uit. De Korpsleden daarentegen stammen meestal uit de adel en andere hoge lagen. “ Korpsen ontstonden in het midden van de 19de eeuw als reactie op het etiquetteverval onder studenten. De elitegedachte staat bij hen in de voorgrond, onafhankelijk van de nationaliteit”, oordeelt historicus Michael Gehler van de universiteit in Hildesheim. Vandaar bevinden er zich ook Indiërs en Zwart- Afrikanen onder hen. Een prominent voorbeeld is prins Asfa-Wossen Asserate. De schrijver van de bestseller het Gedragsboek – “Manieren” is de achterneef van de laatste keizer van Ethiopië en lid van het Corps Suevia Tübingen.

De katholieke studentenverenigingen worden vaak verwisseld met de sociëteiten en korps. Deze groepen ontstonden in het midden van de 19de eeuw en zijn te herkennen aan hun afkortingen CV, KV en UV. Oorspronkelijk waren ze bedoeld als bolwerk tegen de onderdrukking van het katholicisme door het machtige, protestantse Pruisen. Vandaag is het Cartell verband (CV) het meest verbreide. Naar eigen zeggen zijn daarin 30.000 leden van de zogenaamde kleurendragende verenigingen georganiseerd. De katholieke groepen hebben weliswaar veel rituelen van sociëteiten en korpsen overgenomen. Maar uniformen en mutsen worden meestal enkel nog ingezet bij bijzondere feestdagen. Het duel is uit religieuze redenen bij hen verboden.

Zorgen om de nakomelingen

De liberalisering van de maatschappij heeft ook bij de katholieke verenigingen sporen nagelaten. Vele bonden moeten om te overleven publiekelijk nieuwe leden ronselen. Vandaag leven in de verenigingshuizen niet meer bijna uitsluitend toekomstige artsen, juristen en economisten, maar ook enkele langharige heavy- metal- fans die sociale pegagogie studeren. Ook de Duitse nationale voetbalspeler Christoph Metzelder werd als student economie CV- lid: bij de “AV Silesia” in Bochum.

“De beste toekomstkansen vandaag hebben de niet slagende kleurdragende (katholieke) verenigingen”, oordeelt historicus Gehler. Hun hoofdprincipes komen nog het meest overeen met een tijd, waarin het er meer aan komt op werelds- zijn en flexibiliteit, dan op levenslange aanhorigheid, die ze in elk geval nog verzorgen. WG’s (woongemeenschappen) blijken eigentijdser dan verbindingshuizen.

Vrouwen zijn hier net zoals daar meestal decoratie. “Ze mogen er als zogenaamde couleur- dames bij bepaalde evenementen aanwezig zijn. Meer niet”, zegt politoloog Kurth. Maar er zijn een paar uitzonderingen. Reeds in 1899 ontstond in Bonn de eerste vrouwelijke studentenbeweging, Hilaritas genaamd. Na een serie van nieuwe oprichtingen sinds de jaren 1980 zijn er in Duitsland ongeveer 30 associaties van en voor vrouwen. Hun drijfveer is dezelfde als bij vele van hun mannelijke collega’s: het verlangen naar ondersteuning en een levenslange, familieachtige band.

Boektips:

Alexandra Kurth: Mannen- verbonden- rituelen. Studentenverenigingen sinds 1800. Campus onderzoek; band 878, Frankfurt am Main: Campus 2004, ISBN 3-593-37623-7

D. Heither/M. Gehler/A. Kurth/G. Schäfer: Bloed en blokvloer. Een geschiedenis van de sociëteiten . Uitgeverij Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main, 1997, ISBN 3-596-13378-5

Matthias Lohre
is politiek redacteur van de taz in Berlijn en historicus

Copyright: Goethe-Institut e. V., Online-Redaktion
februari 2008
Links over dit onderwerp

Weblog: Rory’s Berlin-Blog

Rory MacLean Weblog
Settling in Berlin: Travelwriter Rory MacLean gives an amusing and insightful account of his new home.

Jeugd in Duitsland

Mode, muziek, outfits, politieke voorkeuren: wat doet de Duitse jeugd?