Norbert Kentrup

Interview met Norbert Kentrup door Rory MacLean

Norbert Kentrup with Rory MacLean (behind)Norbert Kentrup with Rory MacLean (behind)Wat is de verantwoordelijkheid van een acteur? Moet hij de wijsheid van overleden dramatici verkondigen als was het het evangelie, of hun woorden in de harten en hoofden van het publiek laten leven? Welke rol speelt het publiek? Moet het stil en passief in het duister zitten, of zich openstellen voor de mogelijkheid door een theaterervaring veranderd te worden??

Deze vragen gaan in mij om bij mijn ontmoeting met Norbert Kentrup, acteur, regisseur en mede-oprichter van Shakespeare und Partner, het theaterensemble dat in 1993 voor het eerst na 350 jaar in het nog niet volledig afgewerkte Globe Theater in Londen optrad. Kentrup, die hoofdzakelijk met toneelstukken van de Engelse bard werkt, is al drie decennia lang een hartstochtelijke en originele stem op de Duitse theaterscène.

“Bij Shakespeare und Partner – en daarvoor de Bremer Shakespeare Company – gaat het erom van Shakespeare te leren”, vertelt Kentrup mij over opgeschuimde koffie nabij de Potsdamer Platz. “Hij schreef moderne stukken voor zijn tijd, maar gebaseerd op historische onderwerpen. Op gelijkaardige wijze hebben wij geleerd hem en zijn werk vanuit een modern perspectief te begrijpen. We liepen nooit gevaar stukken voor het museum te ensceneren, omdat hij zo een moderne schrijver was.”

Ik vraag hem waarom hij denkt dat Shakespeare voor een hedendaags publiek nog relevant is.

“Neem nu Timon van Athene, een van de werken die wij tijdens onze tournee dit jaar opvoeren. We bevinden ons midden in een kredietcrisis, en elk woord in dit theaterstuk gaat over geldverkwisting. Of Henry VIII, waarvan de vertoningen in het Admiralspalast net afgelopen zijn. De oorspronkelijke titel luidde All is True (Alles is waar), wat betekent – zoals Shakespeare geschreven heeft – dat het vol leugens zit. Het hele stuk is een leugen. Vandaag de dag zijn we er ons heel goed van bewust dat politici hun beloftes verbreken. In deze bewerking heb ik mij geconcentreerd op de leugens, vandaar de moderne relevantie. Zelfs Romeo and Juliet is modern.

“Zijn liefdesschandalen dan niet achterhaald?”, vraag ik, om hem te provoceren.

“Wat als die jonge geliefden – zowel Romeo als Julia – nu eens allebei vrouwen waren? Hoe zouden hun families reageren indien ze verliefd werden op elkaar?” Hij legt uit: “In onze ensceneringen wisselen we vaak het geslacht, keren zo verwachtingen om, actualiseren het stuk zodat het de moderne realiteit weergeeft – zonder ook maar een zin van de tekst te veranderen.”

Kentrup stelt alles in vraag, provoceert voortdurend, wuift zijn armen om zich heen zoals een danser. Hij lijkt over te lopen van kinetische energie die zijn gedachtes elektriseert en zijn wilde grijze haarlokken ten berge doet rijzen.

Zijn loopbaan als acteur begon op school. “Op die leeftijd word je acteur omdat je zelfingenomen bent en wilt dat iedereen naar je kijkt”, zegt hij met ontwapenende eerlijkheid. “Maar als je dat op 20-jarige leeftijd nog steeds zo ziet, ben je verloren.”

In 1970 sloot hij zich aan bij de Städtische Bühnen Bremen, waar hij onder andere samenwerkte met Kurt Hübner, Klaus Michael Grüber en Rainer Werner Fassbinder. “Ik had het geluk deel van dit ensemble te worden. Ik voelde mij net Alice bij haar aankomst in Wonderland. Vergeet niet, dit waren de late jaren zestig, de vroege jaren zeventig. Deze jongens waren zeer politiek. Ze hadden een boodschap te vertellen. Destijds leek de hele wereld in een overgangsfase te zitten, en ik was blij een klein deel van deze beweging te zijn. Het weerhield me ervan zelfingenomen te worden.”

Daarna ging hij naar het Schauspiel Frankfurt en werd er een deel van het “parlement van acteurs”: hij las scripts, bestudeerde budgets, en leerde hoe een acteur een echt bestanddeel van een theater kon worden, en niet enkel een betaalde arbeidskracht.

“Die jaren waren zeer belangrijk voor mijn persoonlijke ontwikkeling. We ensceneerden toneelspelen en hadden er veel succes mee. Ik werd mij er van bewust dat ik mijn eigen rondreizende gezelschap kon oprichten en politieke stukken kon brengen.”

Rond deze tijd leerde Kentrup Samuel Wanamaker kennen, de Amerikaanse filmregisseur en acteur die naar Groot-Brittannië verhuisd was, nadat het House Un-American Activities Committee hem op de zwarte lijst gezet had. Wanamakers droom was de wederopbouw van Shakespeares Globe Theater in Londen. Hij kwam naar Duitsland om er een replica van de Globe te bekijken in Neuss vlakbij Düsseldorf.

„Sam en ik geraakten aan de praat – hij in Jiddisch, ik in het Duits – en konden niet meer stoppen. Het was liefde op het eerste gezicht, hij werd voor mij belangrijker dan mijn vader. We waren allebei politieke wezens en herkenden dat in elkaar. Bovendien was ik het soort acteur die hij op het podium van de Globe wou hebben.”

Ik vraag Kentrup dit “soort” acteur te beschrijven.

“Een vrije en zelfbewuste acteur”, antwoordt hij. “Dat is nodig, want op het Shakespeare podium ben je langs drie zijden door het publiek omringd, en als acteur moet je op het publiek kunnen reageren.” Hij neemt een grote slok koffie.“ “Het probleem met het Britse en Amerikaanse systeem is dat het hiërarchisch gestructureerd is. Bovendien moeten Britse en Amerikaanse acteurs op televisie en in reclamespots spelen om te kunnen overleven. Ook zijn de contracten veel te kort, zodat er nooit genoeg tijd blijft om een ensemble met een goede cast te vormen. Hoe kan een acteur of actrice onder die omstandigheden een gevoel ervoor te ontwikkelen in het middelpunt van de wereld te staan, een gevoel dat voor opvoeringen op een rond podium noodzakelijk is.”

Plots declameert Kentrup de inleidende rede van Heinrich V, inclusief Shakespeares instructies voor acteurs.

Copyright: Shakespeare und Partner„Het Goethe-Institut te Londen hielp Sam en mij bijeen te komen”, vertelt hij verder. “Het toenmalige hoofd van de cultuurafdeling, dr. Karin Herrmann, wou Shakespeare “van het buitenland naar huis” brengen, om de Engelsen andere mogelijkheden te laten zien. Zij zorgde ervoor dat The Merry Wives of Windsor – in het Duits – in de Globe kon worden opgevoerd, terwijl het nog onder constructie was. Twee maanden voor zijn dood vroeg Sam me Shylock te spelen in een Engelse enscenering. Ik was de taal niet machtig, maar hij overtuigde mij, alsook de voorzitter van de Globe. Een jaar lang leerde ik Engels, en speelde dan in 64 vertoningen van de Merchant of Venice.”

Ik vraag Kentrup voorbeelden te geven van zijn betrokkenheid met het publiek.

In de vierde akte, eerste scène denkt Shylock na over Bassanio’s aanbod van 6000 dukaten. Terwijl ik wikte en woog of ik de dukaten zou aannemen, ofwel mijn pond vlees zou opeisen, riep een Texaan uit het publiek “Komaan dikzak, neem het geld en ga naar huis”. Ik moest weerwoord geven, dus richtte ik de volgende regels rechtstreeks tot hem, bij wijze van antwoord: “…If every ducat in six thousand ducats were in six parts, and every part a ducat...”

“Een andere keer voerden we de moord op Dedemona op… in een gevangenis. Othello speelde zijn rol niet goed, en iemand uit het publiek zei hardop “dat is geen profi”. Iedereen in het publiek lachte, maar dan werden wij allemaal heel, heel stil. De man in het publiek was een moordenaar. Deze uitwisselingen scheppen dynamische, emotionele momenten – en dat maakt van het hele stuk natuurlijk een directe ervaring.”

“Hoe houd je een papegaai stil?” vraagt Kentrup me. “Door een deken over zijn kooi te leggen. Dit is veel te vaak het geval bij het publiek tegenwoordig: het publiek zit in het donker en blijft rustig. Ik houd van Shakespeares werken, omdat ze bij daglicht opgevoerd werden, in de ronde, zoals op de marktplaats. In mijn werk combineer ik zijn stukken met de theorieën van Robert Weimann en Dario Fo. Ik wil de interactie met het publiek versterken, er een politieke relatie mee opbouwen. Ik speel in de Globe voor een globale wereld.

De komende twee jaar gaat Shakespeare und Partner met Twelfth Night, Henry VIII en Romeo and Juliet – alsook Die Brüder Grimm, van Kenntrups partner Dagmar Papula, in heel Europa op tournee.

Rory MacLean
Maart 2009
Links over dit onderwerp

Weblog: Rory’s Berlin-Blog

Rory MacLean Weblog
Settling in Berlin: Travelwriter Rory MacLean gives an amusing and insightful account of his new home.

Jeugd in Duitsland

Mode, muziek, outfits, politieke voorkeuren: wat doet de Duitse jeugd?