Dieter Hildebrandt

Gewoon, ongeschminkt en kalm op de rand van het podium gaan staan en snibbige opmerkingen over de actuele politieke gebeurtenissen maken: dat is kenmerkend voor het politieke cabaret van de oude school. Sinds de jaren 1990 moest dit, althans op televisie, in toenemende mate plaats maken voor het snellere en overenthousiaste stand-upcomedy.

De meest bekend vertegenwoordiger van die oude school is Dieter Hildebrandt. Met de oprichting van het Münchner Lach- und Schießgesellschaft in 1956 ging hij langzaam maar zeker deel uitmaken van de kleine kring van bekende en populaire cabaretiers in Duitsland. Hildebrandt, geboren in 1927 in Bunzlau, in Neder-Silezië, bleef tot 1972, toen de groep uit elkaar ging, tekstschrijver en acteur. In 1964 speelde hij de hoofdrol in de Heinrich Böll verfilming Doktor Murkes gesammeltes Schweigen, en schreef ook het draaiboek voor de televisiefilm.

Kleinkunst, theater en cabaret

In 1972 had Hildebrandts droge en scherpziende politieke commentaar dusdanig zijn weg in het kleingeestige Duitse gevoel voor humor geboord, dat ZDF het eerste regelmatige satirische programma op de Duitse televisie uitzond, formeel berustend op het politieke magazine Notizen aus der Provinz. Niet alle episodes werden uitgezonden: in 1975 censureerde de tv-zender in Mainz een aflevering over het thema abortus en in 1977 een episode over het actuele thema terrorisme. Dat hielp Hildebrandts reputatie als satiricus alleen maar. Een jaar na het einde van Notizen verhuisde de meest bekende Duitse cabaretuitzending Scheibenwischer naar het hoofdavondprogramma van de tv-zender ARD, waar het meer dan 20 jaar lang bleef

In Scheibenwischer deed Hildebrandt wat hij het beste kon: politiek cabaret dat qua enscenering en eigenschappen aanleunt aan de kleinkunst en het theater, en dat met zijn actuele politieke aantekeningen en commentaren talrijke faux-pas begaat in het zooitje tussen politiek en media, en in de jaren 1980 zelfs nog publiekelijk gecensureerd werd. Een paar weken na de Chernobyl catastrofe in 1986 liet Hildebrandt de bittere sketch Der verstrahlte Großvater opvoeren. In deze sektch roept mede-cabaretière Lisa Fritz de commissie voor stralingsbescherming aan, om na te vragen of ze de 91- jarige grootvader, die in de regen op de veranda vergeten werd, na zijn snelle dood normaal mochten begraven, of liever ergens afzonderlijk moesten opslaan. De Bayersiche Rundfunk was destijds zo ontstemd over het stuk, dat ze tijdens de uitzending de verbinding met het gemeenschappelijke ARD programma verbrak.

Steeds consequent

Hildebrandts succes bleef heel zijn carrière constant. Hij mocht voor zijn televisie- en live programma’s meer dan 20 prijzen in ontvangst nemen, en gaat nog steeds regelmatig op tour. Maar het Scheibenwischer formaat overleefde de pijlsnelle opkomst van stand-upcomedy in de jaren 1990 slechts zeer verzwakt. Nadat Hildebrandt in 2003 afhaakte omwille van zijn leeftijd, werd het programma eerst verkort en naar het laatavondprogramma verschoven. Een paar jaar later trok Hildebrandt de toestemming zijn ex-collage Mathias Richling de uitzending onder zijn naam te laten voortzetten, terug in, toen deze zoals aangekondigd ook stand-up comedians in de uitzending liet optreden. Consequent was de ernstige man met het lange witte haar altijd al.

De thesis over zijn kortstondige lidmaatschap bij de NSDAP, die in 2007 verscheen in een bericht van het weekblad Focus en nooit bewezen kon worden, deed in de media aardig wat stof opwaaien. Hildebrandt, die nooit ontkend had dat hij als jongen lid van de Hitlerjeugd was, uitte zich uitvoerig over het thema, en betwistte resoluut dat hij ooit een lidmaatschapsaanvraag ondertekend had.

Hildebrandt ontving in 2008 de kleinkunstprijs voor zijn levenswerk, vast en zeker nog niet zijn laatste prijs. Er is een ster op de Mainz Walk of Fame voor Cabaret aan hem gewijd, er is reeds een autobiografie verschenen, en voor schandalen zorgt hij alleen nog maar wanneer hij er zin in heeft. Hij heeft het niet meer nodig.