Portret van Jan Costin Wagner

Gelukkig bestaat er zoiets als een tweede naam. Bij de misdaadauteur Jan Costin Wagner dreigt immers verwarring met de lyricus Jan Wagner. Hij wordt daar heel vaak over aangesproken, maar zijn naamgenoot ontmoette hij nog nooit. De uitgevers van de heren Wagner nemen het sportief op en wisselen vlijtig boekenpakketten uit. Zijn romans maken Jan Costin Wagner eigenlijk duidelijk herkenbaar: verhalen in Finland over ijzige types en dito landschappen – perfecte projectievlakken voor de ijskoude misdaad. Gelijktijdig wemelt het in de boeken van Wagner van de menselijke tekortkomingen, want hij toont belangstelling voor de gevoelens van dader en slachtoffer; waarom iemand is, zoals hij is.

Daarmee verlegt Wagner de grenzen van het genre: Niet typisch misdaad, maar ook niet louter roman. Dat is een deel van zijn succes. De in 1972 in Langen, Hessen, geboren auteur ontving al voor zijn debuut Nachtrit (2002) een prijs. Zijn doorbraak kwam er uiteindelijk in 2007 met Das Schweigen, waarvoor hij de Duitse Krimipreis 2008 in ontvangst mocht nemen. IJsmaan (2003) verschijnt in acht landen; de volgende vier landen, waaronder Turkije, zijn binnenkort aan de beurt. In de USA kreeg deze roman zoveel bijval dat hij werd genomineerd voor de Los Angeles Times Book Prize. Das Schweigen wordt vertaald in acht talen, waaronder het Bulgaars en Koreaans.

Moord, doodslag, en rouwprocessen

“De wens om iets te verwoorden dat men anders niet kan uitspreken, extreme situaties te veraanschouwelijken, bracht me tot schrijven” vertelt Wagner. “En moord en doodslag bewijzen zich als bijzonder efficiënte, extreme situaties.” Dat blijkt in IJsmaan bij commissaris Joentaa, die de dood van zijn vrouw moet oplossen. Hier vormt het rouwproces een universele, menselijke, extreme situatie die Wagner aantrok: “Wat doet iemand als een geliefde sterft?”

In Das Schweigen is dat enerzijds de pedofiele dader die op een ogenblik waarop hij alles onder controle meent te hebben wordt geconfronteerd met schuld, en anderzijds de politieman op rust, Ketola, die nog eens met een zaak wordt geconfronteerd die heel persoonlijk wordt. Beide romans spelen zich af in Finland. In Duitsland waar verhalen uit Scandinavië zonder meer erg in trek zijn, kennen deze romans meer succes dan de twee andere romans van Wagner Nachtrit en Schattentag (2005). De 36-jarige auteur volgt echter niet zo maar een trend. Hij onderhoudt al 18 jaar een heel nauwe relatie met Finland; zijn vrouw is Finse. Wagner zegt echter dat de locatie meer het resultaat is van de voorbestemming van de personages dan van wat anders.

De werkelijkheid benaderen via fictie

Alle romans van Wagner eindigen totaal anders dan verwacht. Ze bieden geen oplossingen. Dat is ook niet mogelijk, meent hij, het leven biedt er ook geen. Dergelijke situaties zijn niet zwart-wit, hier de goeden en daar de slechten. “In mijn romans tracht ik een moment van begrip te vatten – door dingen weg te laten. Ik geloof dat het schrijven van fictie de werkelijkheid dichter kan brengen, om gevoelens te tonen die in iedere mens aanwezig zijn.” Dat is de reden waarom Wagner niet van klassieke misdaadromans of regionale misdaadverhalen houdt. Dat is andermaal een ongebruikelijk perspectief voor iemand die als journalist heeft gewerkt. “Ik was echter geen goede journalist”, geeft Wagner lachend toe. “ik creëer bij het literaire schrijven de figuren liever zelf en houdt me graag intensiever met een thema bezig.”

Toen zijn debuut uitkwam, was Wagner 29 jaar. En toch wordt hij niet in hetzelfde hokje ondergebracht als zijn leeftijdsgenoten Christian Kracht of Judith Hermann. Een criticus vond zelfs een term uit om Wagner te omschrijven: “antischrijver van de popliteratuur”. Hem laat het allemaal onverschillig. Het ene is marketing, het andere inhoud. In ieder geval onderscheidt Wagner zich ook van vele leeftijdsgenoten die zich kunnen beroemen op een manuscript in een lade of op het lidmaatschap van een schrijversgroep in het verleden. Hij schreef het gewetenloze verhaal Nachtrit gewoon tussen zijn opleiding Germaanse en Geschiedenis en het vrijwilligerswerk, en stuitte dan per toeval op een literair agent die hem in contact bracht met de uitgeverij Eichborn. Ook vandaag werkt hij nog met beide samen. Zijn inspiratie haalt Wagner uit het nieuws. “Daar vind je alleen uitspraken over wat er is gebeurd, maar geen antwoorden. Dit formaat kan niet verklaren wat een gebeurtenis uitlokt.” Anderzijds is Wagner ervan overtuigd dat de huidige stortvloed van informatie ervoor zorgt dat we ons niet langer existentiële vragen stellen. Daarover gaat onder meer zijn nieuwe roman. Dat zal weer een Joentaa-verhaal worden, dat voor de Leipziger Buchmesse 2009 zal verschijnen. Misschien ontmoet de misdaadauteur dan ook eindelijk de lyricus Wagner.