het hertengewei

Wanneer de koekoeksklok zes uur slaat, heeft Inge het hertengewei al stofvrij gemaakt en Horst de auto gewassen en het gras gemaaid. Stipt op tijd volgt het avondeten met zwart brood en worstjes, zure augurken en bier. Dan worden de kruimeltjes afgeveegd. Om acht uur zet de Tagesschau aan tot jammeren, en tenslotte zorgt Musikantenstadl voor een gezellige sfeer. Welkom in de Duitse cliché- omgeving. Ze bestaat in de hoofden van onze buren uit Italië of Polen. Ze bestaat in de waarneming van mensen uit het verre Japan of Australië.

Maar bestaat ze ook in Offenburg of Noord Recklinghausen? Om nog te zwijgen van Hamburg en Berlijn? Passen wij Duitsers werkelijk in de schuiflades waarin we gestopt worden? Zijn tuindwergen, dashonden en fanfarekorpsen typisch voor ons? Zijn wij werkelijk pedant, accuraat en goed georganiseerd?

Diashow: wat is typisch Duits?

Pedant exact: de verenigingen

Zo denken onze Europose buren er tenminste over, dat attesteert een studie van GfK met ongeveer 12.000 ondervraagden. Bovendien gelden wij als betrouwbaar, gezellig en sociabel. Louter eigenschappen die de typisch Duitse verenigingen behagen, bij wie alles gestructureerd en pedant georganiseerd wordt, en in een joviaal kader gestopt wordt: van de grote politieke doelstelling tot de kleine gouden hamster. Volgens het Bundesverband deutscher Vereine und Verbände e.V. (Federale associatie van Duitse verenigingen en verbanden) zijn er ongeveer 550.000 geregistreerde verenigingen in Duitsland, daarmee liggen wij in de Europese vergelijking ver vooraan. De grootste vereniging houdt zich bezig – hoe kan het ook anders – met ons lievelingsspeeltuig: ongeveer 16 miljoen mensen zijn lid van ADAC, de Allgemeine Deutsche Automobil- Club (Algemene Duitse Automobielclub). Horst is ook van de partij.

Hamsterhulp en bananensticker museum

SZijn vrouw Inge daarentegen bekommert zich om hamsters in nood. Daarmee is zij in goed gezelschap. Want met meer dan 23 miljoen huisdieren, honden, katten, siervogels en kleine dieren zoals hamsters of hazen, liggen de Duitse dierenvrienden in Europa ver vooraan. Via de internet forums van de hamsterhulp wordt in Dsungarische-, Roborowski-, Campbells- en Chinese dwerghamstertjes gehandeld, ordentelijk gescheiden naar herkomst en ras. Er wordt ook informatie verstrekt rondom de hamster, tussenkomststatistieken en -berichten, links en literatuurtips. Perfect georganiseerd en gestructureerd, veelomvattend en exact. Typisch Duits?

Het virtuele bananensticker museum van Jochen Ebert uit Kassel oogt ook typisch Duits. De bananensticker -vrienden hebben 2.675 stickers verzameld en zorgvuldig opgesomd. Achtergrondberichten over de geschiedenis van de bananenhandel, over herkomst van de stickers en wetenschappelijke verhandelingen “over de betekenis van namen, stickers en verpakkingen in de eeuw van postmoderne identiteit en hoogkapitalisme” getuigen van nauwgezetheid en ernstigheid bij het omgaan met, ja, bananenstickers. Is dat typisch Duits?

Typisch Duitse kosmopolieten

Journaliste Katrin Wilkens heeft in haar boek „50 einfache Dinge, die typisch deutsch sind“ („50 eenvoudige dingen die typisch Duits zijn“ ) stiptheid, liefde voor orde, nauwgezetheid en kleinburgerlijkheid als typisch Duitse eigenschappen geïdentificeerd. Daar komt volgens haar nog de schaamte bij, die daarin culmineert, dat het typisch Duits is, niet typisch Duits te willen zijn. Valt het de Duitsers daarom zwaar om 50 dingen te benoemen die voor hun land representatief zijn? In plaats daarvan wijkt ze uit naar regionale bijzonderheden van individuele deelstaten en naar Duitse persoonlijkheden.

Eerder ongewild vestigt ze daarbij de aandacht op een fenomeen dat met de globalisering gepaard gaat: Katrin Wilkens “typisch Duitse” Steffi Graf heeft met vlijtigheid, discipline en ambitie Duitse tennisgeschiedenis geschreven en daarna met André Agassi een Amerikaan gehuwd. Ze heeft met hem twee kinderen gekregen en is uiteindelijk naar de VS geëmigreerd. Ze maakt onder andere reclame voor Italiaanse noedels en Franse koffers. Is dat typisch Duits? Of is het niet veelmeer zo, dat levensstijlen en levensconcepten zich niet langer enkel regionaal laten vastpinnen, maar dankzij toenemende geografische en mediale mobiliteit dwars doorheen nationale staatsgrenzen lopen?

De wereld krimpt en gewoontes emigreren

In de grootstad geven we tegenwoordig de voorkeur aan Aziatische voeding, Boeddhistische religie, Chinese geneeskunst en Engelse bands. We ontspannen bij yoga, richten onze woning in volgens de regels van Feng Shui en hebben moeilijkheden om de juiste partner te vinden. We omschrijven onszelf als kosmopolitisch en cultureel geïnteresseerd, zijn tegelijkertijd consumptie- georiënteerd en ecologisch geëngageerd – typisch Duits. Of eerder typisch Berlijn, New York, Londen, Parijs of Montreal? De wereld krimpt. Vandaag geniet de Engelsman net zozeer van een concert in Madrid, als de Spanjaard van een opera in Verona, en de Duitser van een rave in Ibiza. De oudere mensen gaan op pelgrimstocht langs de Jacobsweg, de jongeren kopiëren de emo- look.

Er bestaan nog altijd stereotiepen, maar die zijn vandaag de dag geglobaliseerd en meer verbonden aan de vormings- en inkomstengrenzen, dan aan geografische grenzen. Het bananensticker museum vermeldt een link naar vrienden overzee die gelijkaardige websites onderhouden en de hamsterhelpers debatteren in forums met hun hamstervrienden uit Engeland of Nederland, Inge en Horst zullen zich in de winter een kuur op Sri Lanka gunnen. Typisch Duits.