De Duitsers en de nieuwe zuinigheid

De nieuwe zuinigheid

Copyright: www.colourbox.comCopyright: www.colourbox.comHet gebeurt telkens weer: een buitenlandse jonge dame, misschien wel ingeschreven aan het Goethe instituut, is helemaal in de wolken van een welopgevoede Duitse man en wordt door hem voor een dinertje uitgenodigd.

Vaak met kaarsen, vaak ook zonder. Doorgaans verloopt het avondje prima. En dan komt de rekening. De Duitse Romeo gaat tot in de puntjes na wie wat heeft gegeten. Fijngevoelige exemplaren merken dat de toekomstige vriendin in verlegenheid wordt gebracht, en zeggen: “Weet je wat, we betalen elk de helft.”

Toegegeven, in de meeste landen is de man na een dergelijk restaurantbezoek een stukje armer. Mijn Duitse vrienden beroepen zich op de emancipatie: vermits mannen en vrouwen gelijk zijn, is het een belediging voor de vrouw haar levensonderhoud te bestrijden.

Een merkwaardige houding

Ik zie het anders: Duitsers hebben een merkwaardige houding ten opzichte van geld. De komende recessie zal het bewijzen. Hoe kan sparen een oude Duitse deugd zijn als de (Duitse) banken met je geld gokken en verliezen? Is armoede nog steeds een schande, of moeten we tijdens een recessie de riem allemaal wat meer aanhalen?

Een interessant boek Berlin für Arme reikt nuttige tips aan voor harde tijden. Een van de tips is om naar veilingen van verloren voorwerpen te gaan: daar koop je voor weinig geld mutsen, koffers en skiuitrustingen. Of: laat het licht in de hall branden; niet de brandduur van een gloeilamp drijft de kosten in de hoogte, maar wel het voortdurende aan- en uitschakelen.

Een maatschappelijk taboe

Cover `Berlin für Arme´, Bernd en Luise Wagner; Copyright: Eichborn VerlagAlleen al het taboe dat in Duitsland op armoede rust, maakt dit boek zo belangwekkend. Toen ik in Bonn woonde, kende ik een moeder die steevast een reden had om haar zoontje thuis te houden van de voetbaltraining. Het kind had behoorlijk wat talent, maar zij had telkens weer een excuus: ziekte, het onverwachte bezoek van familie die op afstand woont. Uiteindelijk achterhaalden de leerkrachten dat ze geen geld had voor nieuwe voetbalschoenen of voor het busticket wanneer er uit werd gespeeld. Of wat te denken van de volgende stadspraatjes? Huisvrouwen uit de middenklasse die hun Aldi-inkopen opbergen in draagtassen van luxeboetieks opdat de buren hen niet het nakijken zouden geven? Intussen wordt veeleer dan terug te grijpen naar dergelijke armzalige praktijken openlijk toegegeven dat je iets moet verzinnen om ook voor de laatste dagen van de maand nog geld over te houden.

Dat houdt enerzijds verband met het groeiende wantrouwen tegenover de banken. Wij moeten inspringen voor hun betalingsmoeilijkheden. De Amerikaanse dichter Robert Frost formuleerde het ooit als volgt: “Bij mooi weer leent de bank je graag een paraplu, maar zodra het begint te regen moet je hem teruggeven.” Aan het begin van deze turbulente eeuw leek het er lange tijd op of de Duitsers het geluk in pacht hadden. Schulden gemaakt met kredietkaarten die in Groot-Brittannië of de VS deel uitmaken van het dagelijkse leven maar in Duitsland nauwelijks aan de orde van de dag waren, namen een ongekende omvang aan. En vandaag? Nu moeten we ons over het essentiële bezinnen.

Sparen is in

Het boeiende aan Berlin für Arme (Bernd en Luise Wagner, Eichborn Verlag) is dat het boek onbemiddelde stedelingen dichter brengt bij de natuur, hen aanzet gebruik te maken van de parken, uit wandelen te gaan, te gaan zwemmen in de meren en bessen te gaan plukken. En dat alles gratis en voor niets. Ik werk al een tijdje aan een boek over eten tijdens de oorlogsjaren en verzamelde recepten uit de eerste en tweede Wereldoorlog: paardenbloem, eikels, rapen en aardappelen waren heel goedkoop of vond je in de natuur. Om daarmee iets lekkers op tafel te brengen, had je tijd, en vooral veel fantasie nodig. Mijn collectie telt intussen 80 verschillende aardappelrecepten. Twee jaar geleden (toen ik mijn opzoekwerk begon) betekende het je ondergang als je tijdens een dinertje voor selecte gasten aardappelgerechten op tafel bracht. Tegenwoordig organiseer ik aardappelsalons. En daar komen niet alleen oudere mensen op af die, zoals in de oorlog, gebruikte lintjes en geschenkpapier bewaren. Sparen is uit de taboesfeer getreden en is weer helemaal in. Een van mijn buren, een bouwondernemer, rijdt iedere zaterdagochtend naar de Bahlsenwinkel in Berlijn om er koekjes van tweede keuze te kopen. Die zijn of gebroken of vertonen andere tekortkomingen, maar zijn prima om tijdens lange autoritten niet te verhongeren. En natuurlijk zijn ze goedkoop. Nieuw daaraan is dat mijn buur nu zelfs anderen meeneemt en zijn ervaring deelt, in plaats van die heimelijk verborgen te houden.

De nieuwe tijdsgeest

Copyright: www.colourbox.comZuinig omspringen met proviand was samen met vlijt, stiptheid en orde steeds een Pruisische of Duitse deugd. De financiële crisis zet Duitsers aan zich weer te bezinnen over oude waarden, en dat is niet zo slecht. De nieuwe zuinigheid heeft niets te maken met gierigheid. In het beste geval doet ze zelfs een nieuwe solidariteit ontstaan. In mijn stadsbuurt in Berlijn worden dvd’s tegenwoordig weer uitgeleend, en worden vier of vijf vrienden uitgenodigd om die samen te bekijken. Dat is een stuk goedkoper dan een film in de bioscoop: jij betaalt voor de dvd, maar de vrienden brengen eten en drank mee. En zelfs de arme mama van het voetbalspelertje schaamt zich niet langer om de schooldirectie om financiële ondersteuning te vragen. Je zou haast denken dat de typisch Duitse deugd van spaarzaamheid tijdens deze recessie een voorzichtigere en attentere maatschappij zal creëren.

En wat de jonge Duitse mannen betreft die zo nodig de restaurantrekening met hun nieuwe liefde willen delen – misschien hebben zij de nieuwe tijdsgeest al het best van allemaal tot de hunne gemaakt.

Roger Boyes
is Duitsland correspondent van The Times. Hij woont al 20 jaar in Duitsland en is auteur van de column My Berlin in de “Tagesspiegel”. In zijn boek My dear Krauts beschrijft hij met typisch Britse humor de bijzonderheden van het dagelijkse leven in Duitsland.

Copyright: Goethe-Institut e.V., Online-Redaktion
november 2008

    Weblog: Rory’s Berlin-Blog

    Rory MacLean Weblog
    Settling in Berlin: Travelwriter Rory MacLean gives an amusing and insightful account of his new home.

    Weblog: „Meet in Finland“

    Onder „Meet in Finland“ kunt u lezen wat schrijvers en kunstenaars, die op uitnodiging van het Goethe-Institut een langere tijd in Finland doorbrengen, daar beleven.