Πολιτική και κοινωνία

Μετά από αιώνες ατιμωρησίας, σήμερα μπορούν να εκδικάζονται ενώπιον του Διαρκούς Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (Δ.Π.Δ.) της Χάγης βαρύτατες φρικαλεότητες, όπως γενοκτονίες, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου σε εμπόλεμη κατάσταση, που διαπράχθηκαν από μεμονωμένα άτομα.

Η διεθνής ποινική δικαιοδοσία έχει τις ρίζες της στα Διεθνή Στρατοδικεία της Νυρεμβέργης και του Τόκιο, ενώπιον των οποίων εκλήθησαν σε λογοδοσία σημαίνοντες εγκληματίες πολέμου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Για πολύ καιρό όμως οι κυβερνήσεις κρατών δεν συμφωνούσαν για την ίδρυση ενός Διαρκούς (Διεθνούς) Ποινικού Δικαστηρίου. Σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή απετέλεσε η δημιουργία ειδικών (ad hoc) Διεθνών Δικαστηρίων που αποφασίσθηκε με ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. στη Ν. Υόρκη για τις περιπτώσεις της Γιουγκοσλαβίας (ICTY, 1993) και της Ρουάντας (ICTR, 1994). Η επιτυχία των δικαστηρίων αυτών εξομάλυνε τον δρόμο για την διαπραγμάτευση και κατάρτιση του Καταστατικού της Ρώμης (Καταστατικό του Δ.Π.Δ.), το οποίο, μετά από μακροχρόνιες και εν μέρει δυσχερείς προκαταρκτικές εργασίες επί του κειμένου του, υπερψηφίσθηκε την 17η Ιουλίου 1998 από 120 εκπροσώπους κρατών, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, έναντι 7 ψήφων κατά (Κίνα, Ιράκ, Ισραήλ, Υεμένη, Κατάρ, Λιβύη και Η.Π.Α.) και 21 αποχών.

Μετά την κατάθεση του 60ού εγγράφου κύρωσής του, το Καταστατικό του Δ.Π.Δ. ετέθη σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2002. Μέχρι σήμερα (01.08.2009) προσχώρησαν στο Καταστατικό της Ρώμης (Καταστατικό του Α.Δ.Π.Δ.) 110 κράτη. Η Ο.Δ. Γερμανίας προσχώρησε στο εν λόγω Καταστατικό ως Συμβατικό Μέλος την 11η Δεκεμβρίου 2000.

Δομή και αρμοδιότητες του Δ.Π.Δ.

Διαδικασία ενώπιον του Δ.Π.Δ. μπορεί να κινήσει ένα κράτος-μέλος, ο Γενικός Κατήγορος / Εισαγγελέας του Δ.Π.Δ. ή το Συμβούλιο Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. Γενικά, το Δ.Π.Δ. εκδικάζει μόνο βαρύτατα εγκλήματα του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου, ενώ ελαφρότερες παραβιάσεις υπάγονται στη δικαιοδοσία των κρατικών Εθνικών Δικαστηρίων. Εφαρμόζοντας την «αρχή της επικουρικότητας», το Δ.Π.Δ. κατά ρητή διάταξη ενεργοποιείται μόνον όταν ένα κράτος «δεν επιθυμεί ή δεν είναι σε θέση» να προβεί με την δική του Εθνική Δικαιοσύνη σε ποινική δίωξη για τέλεση αξιόποινης πράξης. Άλλωστε, βάσει της «αρχής της μη αναδρομικότητας», δικαιοδοσία / αρμοδιότητα του Δ.Π.Δ. συντρέχει μόνο επί εγκλημάτων τελεσθέντων μετά την έναρξη ισχύος του Καταστατικού της Ρώμης (Καταστατικό του Δ.Π.Δ.), ήτοι μετά την 1η Ιουλίου 2002.

Το Δ.Π.Δ. απαρτίζεται από τέσσερα Όργανα / Υπηρεσίες:

- Το Προεδρείο: Αυτό απαρτίζεται από 3 Δικαστές του Δ.Π.Δ. εκλεγόμενους με θητεία 3 ετών από το σύνολο των Δικαστών του Α.Δ.Π.Δ. και είναι αρμόδιο / υπεύθυνο για την διοίκηση του Δ.Π.Δ. πλην της Εισαγγελίας και για άλλα καθήκοντα που του αναθέτει το Καταστατικό του Δ.Π.Δ. Σημερινός Πρόεδρος είναι ο Δικαστής Sang-Hyun Song (Κορέα), Πρώτος και Δεύτερος Αντιπρόεδροι είναι οι Δικαστές Fatoumata Dembele Diarra (Μαλί) και Hans-Peter Kaul (Γερμανία).

- Τα Τμήματα: Αυτά είναι το Τμήμα Προδικασίας, το (Πρωτοβάθμιο) Τμήμα Κύριας Διαδικασίας και το Δευτεροβάθμιο Τμήμα (Εφετείο) και απαρτίζονται από συνολικά 18 Δικαστές, ήτοι 4 μέχρι 6 Δικαστές σε κάθε Τμήμα. Οι Δικαστές, σήμερα 8 γυναίκες και 10 άνδρες, εκλέγονται από την Συνέλευση των Κρατών - Μελών με θητεία 9 ετών.

- Η Εισαγγελία: Αυτή είναι αρμόδια για την συλλογή και εξέταση πληροφοριών σχετικά με εγκλήματα υπαγόμενα στη δικαιοδοσία / αρμοδιότητα του Δ.Π.Δ., για την διεξαγωγή ανακρίσεων και για την άσκηση των καθηκόντων του Κατηγόρου ενώπιον του Δικαστηρίου. Ο Προϊστάμενος της Εισαγγελίας, σημερινός είναι ο Luis Moreno - Ocampo (Αργεντινή), είναι Γενικός Εισαγγελέας / Κατήγορος και εκλέγεται με απόλυτη πλειοψηφία από τη Συνέλευση των Κρατών - Μελών με θητεία 9 ετών.

- Η Γραμματεία: Αυτή είναι αρμόδια για την διοίκηση του Δ.Π.Δ. σε κάθε τομέα που δεν άπτεται της εκδίκασης υπόθεσης / λήψης δικαστικής απόφασης. Σημερινή Προϊσταμένη της Γραμματείας είναι η Silvana Arbia (Ιταλία) και εξελέγη από τους Δικαστές του Δ.Π.Δ. με θητεία 5 ετών. Τμήμα της Γραμματείας είναι και το «Τμήμα Θυμάτων και Μαρτύρων», έργο του οποίου είναι η παροχή προστασίας και ασφαλείας, συμβουλών και άλλης συνδρομής σε μάρτυρες και θύματα που εμφανίζονται ενώπιον του Δικαστηρίου.

Το Δ.Π.Δ. χρηματοδοτείται με εισφορές των Κρατών – Μελών και εθελοντικές εισφορές κυβερνήσεων, διεθνών οργανισμών, ιδιωτών και άλλων οργανώσεων. Ο ισολογισμός του 2010 θα ανέλθει σε περίπου 100 εκατομμύρια Ευρώ, παρουσιάζοντας έτσι αύξηση 1,75 εκατομμυρίου Ευρώ (1,7 %) έναντι του ισολογισμού του 2009. Στο Δ.Π.Δ. απασχολούνται σήμερα (Ιανουάριος 2009) 285 γυναίκες και 302 άνδρες από πάνω από 85 κράτη.

Σημερινή δραστηριότητα του Δ.Π.Δ.

Το Δικαστήριο διενεργεί σε 8 περιπτώσεις ανακρίσεις σε συνάρτηση με τις τέσσαρες λεγόμενες «καταστάσεις» σε Δημοκρατία Κογκό, Ουγκάντα, Επαρχία Νταρφούρ / Σουδάν και Δημοκρατία Κεντρικής Αφρικής. Πρώτος κατηγορούμενος είναι ο Κογκολέζος διοικητής εθνοφυλακής Thomas Lubanga, κατηγορούμενος για αναγκαστική στρατολόγηση παιδιών και χρησιμοποίησή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις. Η διαδικασία εναντίον του άρχισε την 26η Ιανουαρίου 2009. Εντός του 2009 θα ξεκινήσει και μια άλλη διαδικασία κατά των Germain Katanga και Mathieu Ngudjolo Chui για διάπραξη εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Οι διαδικασίες κατά των Jean-Pierre Bemba Gombo (Δημοκρατία Κεντρικής Αφρικής) και Bahr Idriss Abu Garda (Νταρφούρ) βρίσκονται στο στάδιο της προδικασίας.

Με το ένταλμα σύλληψης που εκδόθηκε την 4η Μαρτίου 2009 κατά του Προέδρου του Σουδάν Omar Al Bashir, κατηγορούμενου για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, καλείται για πρώτη φορά σε λογοδοσία ενώπιον του Δ.Π.Δ. ένας εν ενεργεία αρχηγός κράτους. Αυτός, όπως και άλλοι δύο κατηγορούμενοι από το Νταρφούρ, ένας από το Κογκό και όλοι οι τέσσαρες από την Ουγκάντα, είναι ακόμα ελεύθεροι και δεν έχουν ακόμα παραδοθεί ως κρατούμενοι στο Δ.Π.Δ.. Προς τούτο απαιτείται εκπλήρωση της υποχρέωσης σύμπραξης των κυβερνήσεων, που προβλέπεται συμβατικά στο Καταστατικό της Ρώμης.

Μεγάλη πρόκληση για το Δ.Π.Δ., παράλληλα με την επιτυχή διεξαγωγή των διαδικασιών, θα είναι η επίτευξη μιας κατά το δυνατόν γενικής αποδοχής του και ιδιαίτερα αποδοχής του εκ μέρους κρατών όπως οι Η.Π.Α., η Κίνα και η Ινδία, που μέχρι σήμερα αρνούνται να το αποδεχθούν. Έτσι θα μπορεί το Δ.Π.Δ. να εκπληρώσει τον ρόλο του ως σπουδαιότατο διεθνές όργανο κατά της ατιμωρησίας βαρύτατων εγκλημάτων.