Recorded Memories

Tag der Republik, Sarajevo, 29.November 1989
Αργυροτυπίες


Milomir Kovačević: «Η 29η Νοεμβρίου είναι μια ημερομηνία που ανακαλεί έντονες αναμνήσεις σε όποιον μεγάλωσε στη Γιουγκοσλαβία: είναι η «Μέρα της Δημοκρατίας». Δημιούργησα το έργο μου αυτό το 1989, στο Σεράγεβο. Είχαν περάσει 46 χρόνια από τη σύσταση της «δεύτερης Γιουγκοσλαβίας», ενός συστήματος που έπαψε τότε να υφίσταται. Όπως επέβαλε ο ρόλος μου ως οπτικού χρονικογράφου της πόλης, θέλησα να αποτυπώσω την ατμόσφαιρα εκείνης της μέρας. Πάντα, στην επέτειο αυτή, οι βιτρίνες των καταστημάτων ήταν πλούσια στολισμένες. Τώρα, σε ένα κομμάτι τεσσάρων με πέντε χιλιομέτρων από το μοναδικό εμπορικό κέντρο ως την Παλιά Πόλη, διέκρινε κανείς την ανάγκη των κατοίκων να συνεχίσουν να πιστεύουν στα παλιά σύμβολα. Ταυτόχρονα, όμως, ήταν αισθητό ένα αβάσταχτο φορτίο θλίψης.

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην εποχή που φέρει το αποτύπωμα του Τίτο. Για μένα και τη γενιά μου το όνομα Τίτο είναι συνώνυμο της ειρηνικής συμβίωσης των γιουγκοσλαβικών λαών. Πορτρέτα του υπήρχαν παντού: σε σχολεία, δημαρχεία, καταστήματα, σε δημόσιους χώρους. Με την ανάληψη της εξουσίας από τα εθνικιστικά κόμματα ξεκίνησε μια νέα εποχή, όμως μέχρι που άρχισε ο πόλεμος στο Σαράγεβο υπήρχαν ακόμα πορτρέτα του Τίτο. Ύστερα, τα ίδια στρατεύματα με τη βοήθεια των οποίων ο Τίτο είχε διατηρήσει την εξουσία του, βάλθηκαν να ξηλώνουν τα πορτρέτα αυτά από τους δημόσιους χώρους.

Στις 6 Απριλίου, επέτειο της απελευθέρωσης του Σαράγεβο, υπήρχε η συνήθεια της κατάθεσης στεφάνων προς τιμήν των θυμάτων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Περήφανοι φορούσαμε τότε το σκουφάκι με το κόκκινο αστέρι, και νιώθαμε χαρά για την ειρήνη και το γιουγκοσλαβικό πνεύμα, σύμφωνα με το οποίο δεν υπήρχαν διακρίσεις ανάμεσα στις επιμέρους εθνότητες. Τη μέρα εκείνη, το 1989 πια, χάζευα τους Νεαρούς Πιονιέρους να ακουμπούν λουλούδια στην προτομή του Veselin Masleša, συγγραφέα και ήρωα του ίδιου πολέμου (το σχολείο τους μάλιστα έφερε το όνομά του) και προς τιμήν των ηρώων συμπολεμιστών του. Λίγο αργότερα πήγα σ’ αυτό το σχολείο και φωτογράφισα καθέναν από αυτούς τους Νεαρούς Πιονιέρους μπροστά από ένα σχέδιο με μολύβι φιλοτεχνημένο προς τιμήν του Εθνικού Στρατού, που εξασφάλισε την ειρήνη και τη σταθερότητα των γιουγκοσλαβικών συνόρων. Όλοι ήταν χαρούμενοι και περήφανοι. Κανείς δεν φανταζόταν την τεράστια αλλαγή που επρόκειτο να επέλθει σύντομα.

Οι δύσκολες συνθήκες, κάτω από τις οποίες ζούσαν τα παιδιά του Σαράγεβο στη διάρκεια του πολέμου, δεν τα αποσπούσαν από τα παιχνίδια τους. Για ήρωες τα παιδιά αυτά δεν διάλεγαν κάποιον από ους χαρακτήρες των κινούμενων σχεδίων, ούτε καομπόηδες και Ινδιάνους. Είχαν τους πατεράδες τους, τα μεγαλύτερα αδέρφια και τους γείτονες που πολεμούσαν στο Μέτωπο. Έφτιαχναν τουφέκια από ξύλο, αλεξίσφαιρα γιλέκα από χαρτόνι και άλλα όπλα από ατσάλινους σωλήνες. Κρατούσαν τσίλιες με βάρδιες, είχαν φτιάξει ένα καταφύγιο και στολές που έγραφαν επάνω «Παιδική Αστυνομία». Ωστόσο, για τη δική μου σειρά φωτογραφιών πήραν τα όπλα του μπαμπά τους. Μερικά παιδιά μιμούνταν με αφέλεια τις πόζες των ενήλικων προτύπων τους. Αυτό τους πρόσφερε μια ψευδαίσθηση προστασίας. Οι λήψεις έγιναν στην ίδια τοποθεσία όπου έκανα τη σειρά με τους Πιονιέρους. Ήταν ενδιαφέρον να συνειδητοποιεί κανείς πόσο άλλαξαν οι βιοτικές συνθήκες, η ιδεολογία, η καθημερινότητα μέσα σε τρία μόλις χρόνια. Τα παιδιά του πολέμου αποτελούσαν ήδη μέρος ενός άλλου κόσμου - θύματά του κι ωστόσο, ενδεχομένως, το μέλλον του κόσμου αυτού.»

 

Milomir Kovačević
Γεννήθηκε το 1961 στο Τσάινιτσε (Βοσνία). Ζει στο Παρίσι (Γαλλία). 

Ξεκίνησε τη δουλειά του ως φωτογράφος το 1978 στο Σαράγεβο, στο πλαίσιο του Κέντρου Κοινωνικών Δραστηριοτήτων του Πανεπιστημίου του Σαράγεβο (CEDUS). Το έργο του συνίσταται στη φωτογραφική τεκμηρίωση της πολιτιστικής ζωής της πόλης. Στο πλαίσιο αυτό κατέγραψε από το 1990 τις πολιτικές ανατροπές της χώρας του. Το 1998 τιμήθηκε με το βραβείο του ιδρύματος CCF για τη δουλειά του με αντικείμενο τη διαβίωση στις φυλακές της Γιουγκοσλαβίας.

Ατομικές και ομαδικές εκθέσεις:
Sarajevo, ma ville, mon destin, Espace photographique de l’Hôtel de Sauroy, Παρίσι (Γαλλία), 2012. Le cœur invisible, Le Petit Trou, Παρίσι (Γαλλία), 2007. Souvenirs de Sarajevo, Cloître Saint-Louis, Maison des arts contemporains d’Avignon, Αβινιόν (Γαλλία), 2004. Sarajevo 1992–1995, Centar za kulturnu dekontaminaciju, Βελιγράδι (Σερβία), 2001. Tito in War, Galerie Collegium Artisticum, Σαράγεβο (Βοσνία και Ερζεγοβίνη), 1993

Ομαδικές εκθέσεις:
History Started Playing With My Life, The Israeli Center for Digital Art, Χολόν (Ισραήλ) 2007. Essence of Life – Essence of Art, Ludwig Muzeum Budapest, Βουδαπέστη (Ουγγαρία) και The State Tretyakov Gallery, Μόσχα (Ρωσία), 2005. Kontext Europa, Künstlerische Impulse aus Südosteuropa, Theater des Augenblicks, Βιέννη (Αυστρία), 2003. Sarajevo selvportraet, Museet for Fotokunst, Brandts Klaedefabrik, Οντένσε (Δανία), 2001. Sarajevo urbicide, Gwangju Biennale,  Νότια Κορέα, 1997