1914/2014 – Anıların Muharebe Meydanı

Gavrilo Princip – Kahraman mı değil mi?

  • Saraybosna’da Hırvat bir yaya
    okuma parçası (PDF) >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Olay yerinde bir yaya: Saraybosna
    okuma parçası (PDF) >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Her şey silindi, tarih değişiyor, Belgrad’da bir yaya
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Eski zamanın Sırp kahramanı, Belgrad’da bir yaya
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Olumsuz figürler, Belgrad’da yayalar
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Her şey silindi, tarih değişiyor, Belgrad’da bir yaya
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Devrimci/Kahraman/Terörist,
    Belgrad’da bir yaya
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen




Tarih ne, gerçek ne?

  • Saraybosna 1914, 1984, 1992, bugün Saraybosna 1914, 1984, 1992, bugün
  • Değişim içinde tarih, Sırbistan’da Birinci Dünya Savaşı, Belgrat’da bir reportaj
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Klett tarih bilgisi okul kitapları, Belgrat’da bir reportaj
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen




Kazanan veya kaybeden? Fail mi maktul mu?

  • Savaşta birleşme, Kartpostal Savaşta birleşme, Kartpostal
  • Galibiyette birleşmek, Belgrat’da bir reportaj
    okuma parçası >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Biz Sırplar hep kabahatli olanlarız, Belgrad’da bir yaya
    okuma parçası (PDF) >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Bu çiftçi bizim ülkemizi perişan etti, Saraybosna’da bir yaya
    okuma parçası (PDF) >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Avrupa çoktan burada olurdu, Saraybosna’da bir yaya
    okuma parçası (PDF) >>
    Sie benötigen den Flashplayer , um dieses Video zu sehen
  • Dük Franz Ferdinand Dük Franz Ferdinand

Böyle bir sersem işte, Belgrad’da bir yaya

Soru yönelten: Gavrilo Princip hakkında bir soruyu yanıtlamak için vaktin var mı? Biz bir proje… Ne düşünüyorsun ve Gavrilo Princip hakkında neler biliyorsun, hepsi bu.
Yaya: Biz aynı yerleşim yerinden geliyoruz.
Soru yönelten: Gerçekten mi? Obljaj’dan mı?
Yaya: Evet.
Soru yönelten: O zaman bu konu hakkında bize birşeyler anlat.
Yaya: Ne anlatayım? Gavrilo Princip’in doğduğu ev artık yok, yıktılar, yaktılar vs. Aslında tam olarak nerede olduğunu bile hatırlamıyor insanlar.
Soru yönelten: Bir insan olarak senin için bir anlam ifade ediyor mu?
Yaya: Tam bir sersem. Onun yüzünden savaş başladı. (güler)
İkinci yaya: Bu onların bahanesiydi yalnızca.

Eski zamanın Sırp kahramanı, Belgrad’da bir yaya

Soru yönelten: (…) insanlar sizin hakkınızda ne düşünüyor ve bu insanlar size ne ifade ediyor. Ve ne biliyorsunuz, çok kısa…
Yaya: Peki. Tam olarak ne bilmek istiyorsun?
Soru yönelten: Hiç (yani belli bir şey değil) senin fikrini… Gavrilo Princip ile ilgili ne biliyorsun? Ve bununla ilgili düşüncelerini.
Yaya: Peki, Gavrilo Pricip hakkında çok şey biliyorum. Benim için o bir Sırp kahramanı, Bosna Hersek’ın Avusturya – Macaristan İmparatorluğuna katılım sürecinde bu halk için savaşan bir Sırp kahramanı. Ve onun gerçekleştirdiği suikast bile… İkinci Dünya savaşının başlama nedenidir (kahretsin!). (Asıl) sebepler tabi çok farklıydı. 1905’den beri… ve Avsturya-Maceristan’ın güneye bir geçiş yolu açma planı… Onların amacı denize geçiş sağlamaktı yani, ve bu geçiş yolu Sırbistan’dan geçiyordu. Bu sebeple Sırbistan’dan geçmek zorunluluğu vardı ve o zamanlar çok daha fazla Sırp’ın yaşadığı Bosna-Hersek’in imparatorluğa katılması gerekmekteydi. Bu durumda hakları gerçekten tehdit altındaydı. Che Gevara ve diğerleri, bunlar bir bakıma modern asiler, kendi hakları için savaştılar… Eski zamanların Sırp kahramanı Gavilo Princip. Bu adam hakkında bu kadar. Sadece iyinin iyisi.
Soru yönelten: Peki, teşekkürler.
Yaya: Yeterli mi?

Olumsuz figürler, Belgrad’da yayalar

Soru yönelten 1: Size Gavrilo Princip ile ilgili bir soru sorabilir miyiz?
Soru yönelten 2: “Savaştan sonra 100 yıl” adlı bir projede çalışıyoruz, yani kısacık soracağız… Yaya bayan: Hayır, pek istemiyorum.
Soru yönelten 2: Peki, o zaman sormayız. Görüşmek üzere. (Biz) insanlara Gavrilo Pricip onlar için ne anlama geliyor diye soruyoruz ve onunla ilgili neler bildiklerini araştırıyoruz.
Yaya 1: E peki, biraz bilgim var elbette… benim için o… o bir… bir kriminal… Bence o olumsuz bir figür, evet kesinlikle öyle.
Soruyu yönelten 2: Gavrilo Princip’in hayatı ile ilgili herhangi bir şey biliyor musunuz?
Yaya 2: Yani çok az. Bildiğim, Belgrad’a taşınmış olması, orada orta okulu ziyaret etmiş, ve Apis-yandaşlarına (Dragutin T. Dimitrijević ancak “Apis” adıyla anılan kişi, “Siyah El”in ilk üyelerindendi. Saraybosna suikastını planlayanlar arasında bulunduğu için dava edildi, ölüme mahkûm edildi ve 1917 de idam edildi.) ve diğerlerine katıldığını biliyorum, sonra da…. Şu an doğru kelimeyi bulamıyorum şu… Baştaki güçlülere karşı çıkanlara ne deniyordu? Yani sonuçta o bir olumsuz figür.

Her şey silindi, tarih değişiyor, Belgrad’da bir yaya

Yaya bayan: Bize ne soracaksın?
Soru yönelten: yani onun hakkında ne biliyorsunuz?
Yaya bayan: Ne yaptığına dair mi?
Soru yönelten: Evet.
Yaya bayan: O Saraybosna’da (Avusturya-Macar veliahtı) Ferdinant’a yönelik bir suikast düzenledi… hangi yıldı o? Sanırım 1939’da idi, değil mi? Ve şimdi Ferdinant adına Saraybosna’da bir anıt yaptırmak istiyorlar, bunu anlayamıyorum! Yüzlerce kez ayak izinin üzerinden geçtim (Gavrilo Princip’in), çünkü onun resmini kaldırıma çizmişlerdi, hani Ferdinand’a yönelik suikastı düzenlemek için nasıl harekete geçtiğini göstermek için… Orada bir duvar yazısı da vardı, üstünde “Garvilo-Princip-Köprüsü” yazardı. O zamanlar o köprüye öyle denirdi, ancak bugün adı değişti. Her şey silindi, ve tarih değişişiyor işte.
Soru yönelten: Teşekkür ederiz.
Yaya bayan: Rica ederim.

Devrimci/Kahraman/Terörist, Belgrad’da bir yaya

Soruyu yönelten: Biz, gelecek yıl savaşın 100. Yılı olması sebebi ile bir proje üzerinde çalışıyoruz. İnsanlara, Gavrilo Princip’ın onlar için ne anlam taşıdığını ve onun hakkında bildiklerini soruyoruz.
Yaya: Bu şu Devrimci-Teröris’in hikayesi değil mi?
Soruyu yönelten: Hayır, yani hikayesi ile alakası yok, biz sadece onun hakkında ne bildiğinizi ve onun sizin için ne gibi bir değer taşıdığını bilmek istiyoruz.
Yaya: Peki, benim de bildiğim diğerlerin bildiği ile aynı aslında. Bilindiği gibi Avusturya-Macaristan veliahtına yönelik bir suikast düzenlenmişti. Yani şimdi onun birileri tarafından tarihi bir kahraman olarak tanımlanması… Bizim zamanımızda biz onun bir devrimci olduğunu öğrenmiştik. Onun birinci dünya savaşının başlama nedeni olmasına da pek inanmıyorum açıkçası. Her yerde olduğu gibi burada da bir bahane yaratılmaya çalışılıyor. Ve bunu daha sonra da birçok tarihi olayda yaptılar… yani bir… Ve o “Genç Bosna” diye bir organizasyonun üyesiydi… Günümüzde de aynı: Eğer biri bir organizasyonun üyesi ise, o zaman demokratik mi, batı destekli mi veya terörist mi soruları temsil ettiği dünya politikasına göre değişkenlik gösteren güçler - kişiler tarafından sorulur. Bana gelince, bence Gavrilo Princip, bu caddenin adını taşımasını, onun anılmasını ve onun hakkında konuşulmasını hak ettimiştir. Benim bu konuda söyleyebileceğim ise bu kadar.
Soru yönelten: Çok teşekkürler, iyi bir gün dileriz.

Gavrilo Princip/Olimpiyat/Kebap, Saraybosna’da bir yaya

Soru yönelten: Gavrilo Princip hakkında ne biliyorsunuz?
Yaya: Bir doğma büyüme Saraybosnalı olarak bilmem gereken her şeyi biliyorum. Soru yönelten: Onunla ilgili aklınıza ilk gelen nedir ve sizce bu olay Saraybosna acısından nasıl bir önem taşıyor?
Yaya: Aslında özel bir önem taşımıyor, ancak Saraybosna’nın bir özelliğidir. “Saraybosna” dendiğinde aynı zamanda “Gavrilo Princip” de deniyor ve ondan sonra da “Olimpiyat” ve bu kadar. Ve son zamanlarda da “Kebap” deniyor maalesef – onu bizimle bağdaştırıyorlar.
Soru yönelten: Neden maalesef?
Yaya: Çünkü kent lezzetli kebap ile bağdaştırılıyor.
Soru yönelten: Gelecek yıl Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasının 100. Yılı. Bu yıl dönümü sizce kentiniz için önemli mi? Kent insanları bu olaya nasıl bakacaklar?
Yaya: Aslında bu yalnızca bir etiket: Saraybosna suikastı Birinci Dünya Savaşı’nın çıkış sebebi. Ben buna karşıyım. Büyük güçler bunu böyle yorumladılar, (ama) bir sebep bulunmalıydı, buna ihtiyaç vardı, tıpkı saldırganlığa bir sebep bulunması gereği gibi – Baščaršija’da bir asilzadeye yönelik yapılan herhangi bir cinayet, ancak durum öyle değil gerçekten.
Soru yönelten: Zaman ayırdığınız için teşekkür ederiz.

Tarih ne, gerçek ne, Belgrad’da bir yaya

Soru yönelten: Bir bir proje üzerinde çalışıyoruz, bu projenin konusu da Birinci Dünya Savaşından sonra 100 yıl, ve insanlara Gavrilo Princip hakkında neler bildiklerini soruyoruz ve onun hakkındaki düşüncelerini alıyoruz.
Yaya: Ben Saraybosna’da doğdum, yani bu durumda onun hakkında normal bir Belgradlı’dan daha fazla bilgiye sahip olmam gerekir… “Genç Bosna”, Ferdinand, Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasının suçluluğu… Tarih ne, gerçek ne, yabancıların bu olay hakkındaki görüşleri ne ve bizim görüşlerimiz ne…? Her ne ise, ben onun bir olumlu kişilik olduğunu düşünüyorum.
Soru yönelten: Onun hayatı ile ilgili neler biliyorsunuz?
Yaya: Hayatı ile ilgili az biliyorum, daha fazla Çek’de geçirdiği hapishane sürecini biliyorum, tutuklandıktan sonra orada yaşadığı işkenceleri ve acılarını ama (aslında) çok şey de bilmiyorum. Hem diğer aktörlerde vardı, suikastı ortaklaşa düzenleyenler ve “Genç Bosna” üyeleri. Onların arasında da, ondan daha çok eğitimli olanlar vardı, ve onlar arka planda hareket ediyorlardı. Bu hareketin teorilerini oluşturanlar hakkında metinler var, onlardan daha fazla bilgi edinilebilir. Çok zaman geçmiş üstünden. Çok zaman önce okula gittiğimden işte…
Soru yönelten: Peki, çok teşekkürler. Eklemek istediğiniz bir şey var mı?
Yaya: Dedikleri gibi: gerçek bir Bosnalı olarak Gavrilo-Princip Caddesinde oturmalı ve bir Golf kullanmalı…
Soru yönelten: Ve siz burada mı yaşıyorsunuz?
Yaya: Yani, evet…

Değişim içinde tarih, Sırbistan’da Birinci Dünya Savaşı, Belgrat’da bir reportaj

Eski Yugoslavya’da savaş başlamıştı ve herşey yeniden unutulanlar arasına karışmıştı. Balkan savaşı süresinde lieu de mémoire (Hatıralar Meydanı) olarak hareket eden hiçbir olay Birinci Dünya Savaşı’nda olduğu gibi yaşanmamıştır. 2000’in Politik devrimi sonunda Birinci Dünya Savaşı’na ansızın olumsuz bir bakış açısı hakim olmaya başladı, çünkü savaşın sonucunda Jugoslavya kurulmuştu. 2000 den sonra o sürece ait tamamen yeni bir fotoğraf oluştu. Şimdi deniyordu ki, tüm muharebeler çok anlamsızmış, 700000 Sırplı’nın ölümü boşunaymış. Politik açıdan aptalca ve yalnışmış, Yugoslavya için hayatlarını feda etmeleri. Herşey yalnışmış. 100 yıl sonra Birinci Dünya Savaşı ve politik ve askeri yöneticilerle ile ilgili olumsuz bir fotoğraf oluşturulmuş, aynı şekilde Gavrilo Princip ile ilgili de.

Tarih değişti, Saraybosna’da bir yaya

Soru yönelten: İyi günler, size bir soru yöneltebilir miyim? Gavrilo Princip hakkında ne biliyorsunuz?
Yaya: Eh, ben Gavrilo Princip hakkında her şeyi biliyorum. Yani şunu demek istiyorum, tüm detayları bilmiyorum belki ama ben Saraybosna’da doğdum. Gavrilo Princip’in kim olduğunu biliyorum, neler olduğunu biliyorum. Ben burada “Latinliköprüsü”nün olduğunu biliyorum daha sonra adını “Gavrilo-Princip-Köprüsü” oldu şimdi ise yine “Latinliköprüsü” olarak anılıyor…
Soruyu yönelten: Buradan olduğunuza göre, sizin için bu olay nasıl bir anlam taşıyor?
Yaya: Biliyor musunuz? Bu bakış açısına göre değişebilir. Olayların olduğu zamanlarda, onun Bosna için savaştığı söylenirdi. Ancak bir taht varisinin öldürülmesi, yani nasıl söyliyeyim, bir çeşit faşizmdir.
Soruyu yönelten: Yani tarih değişti öyle mi?
Yaya: Bu olaylara, açılara bağlı olarak değişir. Benim için evet Bosna için savaştı. Bizim halkımızı müdafa etti, Türklere karşı müdafa edildiği gibi.
Soruyu yönelten: Sizce bu olay, her 100 yıl jübilesi olarak kutlanmalı mıdır?
Yaya: Evet, kutlanmalı. Ne iyi ise, o yapılmalı.
Soruyu yönelten: Çok teşekkürler.
Yaya: Acelem var, ve kendi sorunlarım var.
Soruyu yönelten: İyi bir gün dilerim.
Yaya: Ben de size, teşekkürler.

Klett tarih bilgisi okul kitapları, Belgrat’da bir reportaj

Günümüzde okul kitaplarına yönelik bir yönetmelik yok, yani tümüyle özgürlük var. Bakanlık, yalnızca birkaç yönerge veriyor, içeriğe ancak karışmıyor. Bakanlık yalnızca çocukların yılsonunda neler bilmeleri gerektiğini belirliyor. Birşekilde yayımcı ve kitap evleri buna rağmen ulusal yazarlarla birlikte çalışıyorlar. KLETT tarih okul kitabını ele alalım. Birinci dünya savaşı ile ilgili bölümü ben okumadım, ama şurada örneğin Zoran Đinđić’ in (2001-2002 yılları aradına Sırp Başkanı, 2003 yılında öldürüldü) bir grup suçlu tarafından öldürüldüğü yazıyor. Yani devletin, polisin, askerin ve gizli servis ve buna benzer yapıların bu olaydaki rolü hakkında hiçbirşey yazılmıyor. Bu durumda “Đinđić’ in suculular tarafından öldürüldüğünü yazmanız gerekir “ diyen Bakanlık değil de tarih kitabının yazarıdır bunu kaleme alan. Ve böylece de bu kitap yayım hakkını elde etmiş. Bunun nasıl olduğuna dair hiçbir fikrim yok. Hırvatistan’da bu sebeple büyük bir skandal yaşanıyor. Bu bizim ülkelerde (muhtemelen eski Yugoslavya ülkeleri) yaşanan çok tipik bir olay! Okul kitapları, herhangi bir yönetmelik yok, öğretmenler hangi kitapla çalışmak istediklerine kendileri karar verirlerdi. Bu demokratik bir çözüm gibi görülmüş olsa gerek, çünkü sonuçta, ülkede bulunan tüm öğretmenlere rüşvet veremezlerdi. Ama şimdi açığa çıktı ki, öğretmenler Roma’ya davet edilmiş ve bir hafta da Dubrovnik’e.

Galibiyette birleşmek, Belgrat’da bir reportaj

Jugoslavya faşizme karşı açılan savaşın galibiydi. Bu sebeple Yugoslav halkı birleşmişti. Sırplar, Hırvatlar, Slovenyalılar, Arnavutlar, Montenegrolular, Dalmaçyalılar - hepsi savaşı kazandılar. Bu konuda fikir sahibi olabilmek için (...) o zaman Birinci Dünya Savaşı uniformalarına bakmak gerekir, çünkü Birinci Dünya Savaşı’nda Sırplar bu uniformaları taşıyorlardı. Ama bu şekilde işte, fikirler ve tarih değiştiriliyor, çünkü İkinci Dünya Savaşı süresince yaşanan sivil direniş gerçekte tüm halın bir hareketi idi. İnsanlar savaştan sağ çıkabildiler çünkü beraberce bunun için savaş verdiler. Burada devleti meşrulaştırabilmek adına tarihin yorumunda: “Eski devlet saçmaydı” dememek için, çok önemli bir farklılık yatıyor. Ancak tam da bunu yaptılar, o yüzden o üniformaları giymişlerdi.

Bir çocuk oyunu, Saraybosna’da bir rehber

Dün iş arkadaşım Nela üç turist ile birlikteydi, Sırbistan’dan iki kız ve onların Avusturya’dan iş arkadaşı. Sıra suikast ve Birinci Dünya Savaşı’na gelince, tabi ki perde arkasını da anlattı. Anlatımı bittiğinde, Sırbistan’dan gelen kız, Avusturyalı’nın kulağına bir şey fısıldamış benim iş arkadaşımın duymayacağı düşünerek: “Böyle işte, önce Bosnalı’lar bir haltlar yer ve sonra bize suç atılır”. İş arkadaşım bana karşı “Sırplar böyle işte” diyerek anlattı.