Да се осмелиме да се сетиме

Татковина

Избор на песни од Татјана Громача, поетеса од Истра, во превод на Никола Маџиров.

ТАТКОВИНА

Валкан пат, празни ограбени станови, бедни луѓе и крадци, тивки самоубиства.

Болести, нечисти потекла и неправилни размислувања, притискања и стуткувања,

повраќаници на патот, дупки, испакнатини, валканици, дебели кондуктери со широки

вратови, грубост, нељубезност, потчинетост и презреност, гадење.

Отфрленост, нељубезност, некултурност, непрактичност, неефикасност.

Да се угнети, да се понижи, да се усмрти, да се уништи она што е поинакво.

Лага и послушност.

Мртвило, послушност.

 

ДЕМОНИ

Семејни демони, најстрашни, мрачни демони.

За време на белиот Божик.

Стравови, стравови од семејните демони, омраза кон корените, омраза кон сопствената крв, кон племето.

Ноќна ламба што се искршува, душек полн крв, дрвениот кревет растурен на парчиња сега личи на мртовечки сандак, и чека.

 

СРЕЌНИ УБИЈЦИ

Кристално јасна ноќ, патување со автомобил.

Ледена ноќ, што ги љуби студот и сланата.

Заминавме од куќата што гори, го напуштивме блескавиот, игрив пламен.

Расветлено е и ведро ѕвезденото небо.

 

ИДЕАЛЕН ОБЛИК НА ЕГЗИСТЕНЦИЈА

Да клекнеш, да се наведнеш. Да бидеш помал отколку што си.

Да чекориш по земјата како испосник, како просјак,

лишен од секакви знаци, товари.

Да бидеш невидлив. Да ползиш викајќи помош, да!

Да не привлекуваш внимание.

Да не опфаќаш простор, да не им пречиш на другите животни.

Да се стуткаш во еден агол без видливи знаци на живот.

 

НИЕ

Тие би сакале исповед.

Само исповед и душегрижие

и штом ќе добијат горчина и бол

чиниш накратко се смирени.

Седам покрај прозорецот на дрвена клупа

пронајдена во складиште за стар мебел.

Некој би можел и заради неа да завидува?

Покрај нозете, гранчиња ловор и рузмарин

наберени во неделните прошетки крај морето

на местото на кое еден човек беше заспал во автомобилот.

Можеби лежеше мртов?

Часовите и минутите пребрзо летаат.

Само уште галебите бавно се извиваат на небото

со страстно раширени крилја.

Навестуваат катаклизма,

болест, глад, беда и смрт.

Сепак вреди да биде радосен заради тоа.

 

ЗИМСКА РАЗГЛЕДНИЦА

Зимска разгледница.

Така се вика новелата што ќе ја напишам.

Ќе заминам таму, ќе поминам недела-две во тој град.

Зимата, секако.

Сè ќе биде под снег.

Ниски, трошни куќи,

улици и мостови.

Реките ќе бидат смрзнати.

Само на некои места, дупки во ледот избушени од рибарите

што ловат покрај брегот.

Двајца рибари во чамец,

еден на друг свртени со грб.

Ќе постават лим на дрвеното дно

и ќе запалат оган за да се стоплат.

Пченкарни полиња покриени со снег.

Остри парчиња од пченкарни стебленца

ѕиркаат од смрзнатата земја.

Празни дворови.

Ниски дрвја како грмушки.

Приквечер

светлата се палат на дното од градскиот парк,

во жолтата куќа, зад златниот павилјон.

Напуштени селски патишта.

Понекој храбар велосипедист.

Мали куќи во далечина, полиња во снег.

Старици во марами.

Рамница.

Лепливо задоволство на меланхолијата.

Дрвени столбови.

Слабо светло што тлее.

Кучешки лаеж од далечина.

Темница.

 

ТАМУ

Таму сè уште стојат

малите куќи со напукнати прозорци.

Даски заковени со шајки

таму каде што некогаш имало врати.

Туберколозни влезови на згради.

Рустикално изработени огради

на балконите под кои се собираат мачки

во дворните згради.

Чекам да се појави жената во црвено неглиже

и да им донесе леб натопен во млеко

како што правеше

со години наназад.

Ќе опцуе и ќе исчезне во нужникот во дворот.

Станичната улица е иста

како и во времето кога ја сликаше Милан Штајнер.

Еврејската црква е тука,

зад паркот,

наспроти кафеаната каде е фрлена бомба.

Во подрумските станови

тивко згаснува светлото.

Куќите на пребеганите, убиените, исчезнатите,

зрачат сенишни и празни.

Одмина уште една војна,

а нејзините најголеми платеници и слуги

и денес се оние на кои понизно им се поклонуваме.

 

МИРИС НА ХУМУСОТ

По патувањето

како по блудничење.

Со празнина и

грижа на совеста.

Повторно на сопствено тло

каде почнуваат недоразбирањата и нескладностите.

Болката како кукавичко гнездо исплетено во градите.

Мирисот на родниот хумус - топол и влажен,

еротичен како мирис на крв.

Носена од ирационалноста и страста,

од осаменостите и заблудите

како ретки константи

на постоењето.

 

КРАКОВ 1989

Можам да претпоставам дека таквата припоеност беше предизвикана од архитектурата.

Од ветрот околу дворецот Вавел.

Од пасажот низ кој избиваше студениот здив на минатото.

Од редиците луѓе кои чекаа водка...

Што навистина се случи со мене и Полска?

Купив прстен од ќилибар преголем за мојата неискусна рака,

кожно палто од една жена на улицата.

Еден непознат Полјак ми подари темјанушки

откако спокојно клечеше во катедралата.

Сè сметав за значајно, сè.

Сè вредно за чување.

И исушените темјанушки стоеја во рафтовите со години.

Денес знам дека нештата треба да се фрлат.

Да не се тагува по ништо, да се зајакне срцето.

За Краков да не се мечтае.

 

НОВА ГРАДИШКА, ОКУЧАНИ, НОВСКА

Нова Градишка, Окучани, Новска.

Несреќа на војната која протатни.

Уште е таму, нејзиното присуство е интензивно.

Куќите нанижани крај патот се ужасно празни.

Човечко лице на прозорецот, зафатено со куќни работи.

Едно дете, мајка што принесува торта.

Куќи изрешетани од шрапнели.

Куќи со огромни дупки од гранати.

Најлони како пајакови мрежи распнати врз дупките.

 

ДЕТСТВО

Лутите утра со фабрички оџаци,

факелите на рафинеријата од која пламнуваат страв и возбуда.

Мирисот на реката и жарта на копривата,

пенливите меури на глуварчето,

првите гревови на најраното детство...

Краварот кој го камшикува стадото,

оџачарот кој ѕирка од оџакот.

Јатото врани во крошните од сливарникот.

Тешката `рѓа на товарните бродови,

лулката под дебелиот орев.

 

НОЌ ВО ЦРНАТА ШУМА

Сонцето е веќе крај шумата

црна како јаглен.

Мочуриште, распупени врби.

Куќа со вдлабнат покрив,

скршени прозорци.

Се прелеваат просторите,

реките.

Неколку држави сменив овие денови.

Толку луѓе протрчаа низ мојот живот.

Стасав ли сите доволно да ги повредам

за да ме паметат по лошо уште некое време?

Складишта за штици, тулани, некогашни амбари за муниција.

Бев злобна,

без доволно самоконтрола.

Во неформалното дружење, наизменично

изговарав одвишни зборови за другите.

Празното дрдорење е најголемото злосторство на интелектуалците

на дваесеттиот век,

запиша Часлав Милош.

Сонцето заоѓа зад црната шума.

Куќи како ситни кипарски легури,

распрскани низ подножјето на зелениот рид.

Ќе ме исмејат

позлобните од мене

за идеализмот и вистинољубивоста.

Не можам да опстанат во светот

во кој некој треба да ми стои зад грбот.

Реката носи изгниени гранки,

ридовите брановидно се преливаат со земја.

Свечена редица дрвја на падините.

 

© Radenko Vadanjel
Татјана Громача од Хрватска
Татјана Громача (Tatjana Gromača), родена 1971 г. во Сисак/Хрватска, живее во близина на централна Истра и Пула; студирала компаративна книжевност и филозофија во Загреб (дипломира 1995 г.); долги години пишува книжевни репортажи, дискусии за книги и прилози за теми од културата за легендарниот во меѓувреме афирмиран хрватски неделен весник „Feral Tribune“; од 2008 г. колумнист за култура и новинар во дневниот весник „Novi list“; слободна писателка (лирика, проза и есеи); голем број издадени книги, последни Bijele vrane – priče iz Istre, документарни прозни дела, (Загреб 2005 г.); Crnac, краток роман, (Загреб 2004 г.); Nešto nije u redu?, збирка поезија, (Загреб 2000 г.), повеќе избрани песни се објавени на германски под наслов Stimmt was nicht? како дел од едицијата Thanhäuser; во 2001 г. за оваа збирка е наградена со стипендија од Академијата на уметности во Берлин.

 

Eine Übersetzung von Fabjan Hafner
Фабјан Хафнер, род. во 1966 во Клагенфурт/Австрија; студирал германска филологија и славистика (словенечки) во Грац и Клагенфурт/Австрија (1984-92), магистрирал и докторирал; пишувал дела на јазиците на двете корушки држави (германски и словенечки), тој е книжевен преведувач од словенечки, хрватски и српски на германски; литерат, издавач; од 1998 работи во Институтот за книжевно истражување „Роберт Музил“ при Универзитетот во Клагенфурт; направил 32 превода во форма на книги, претежно лирика (Кајетан Ковиќ, Маруша Кресе, Ана Ристовиќ, Томаж Шаламун, Маја Видмар, Дане Зајц, Урош Зупан); добитник е на научната награда на Австриското друштво за германистика (2006); на преведувачката награда „Петрарка“ (1990), на австриската државна награда за книжевен превод (2006) и на наградата за европска поезија на градот Минхен (2007).