Да се осмелиме да се сетиме

Сараево

Foto: Lisa Robert

Есеј на турската авторка Асли Ердоган во превод на Мераљ Асимов.

© Lisa Robert


ДЕН:

Овде, во собата на мансарда осветлена од таванскиот прозор, од вчера седам сама. Собата чиишто прозорци се целосно напукнати, прашливи, скоро и да е празна. До коленици низок единечен кревет, една огромна маса за цртање која со години како да не е употребувана, неколку полици, и тоа е сé. И по аглите истурени празни кутии од филмови. Овде лесно можам себеси, отколку што е навистина, да се почувствувам поинаква, помлада, послободна, во некоја друга постојка на минливоста... Помеѓу неможноста на одењето и останувањето. Како во таа одаја, каде годините, ноќите, годишните времиња што ги имам поминато да се во самата таа, во најскришната соба... Да не бев вчера вечер толку уморна, ќе ги гледав флеките на ѕидот, особено онаа големата, страшна флека на таванот долго ќе ја набљудував, и во црнилото на ноќта разно разни привиденија ќе најдев. Секакви приказни, флека до флека јас‘нотии, нешта од минатото... Привиденија кои во длабоките часови се повистинити, попластични, привиденија што со себе заедно од рамниот ѕид ја произведуваат и мојата уполу-вербална појава.

На стрмната чатија си имам и еден заглавен балкон: штотуку процутена една сонлива џунџулија, освен една другите сите празни саксии, врапчиња и една чавка кои веднаш ме присвоија. На ѕидот отспротива пак траги од куршуми и шрапнели. Долу се поставува пазарот, камиончиња се редат еден по друг, се носат сандак по сандак зелени салати, јаболки, портокали, се поставуваат на тезгите уредно наместени како школски клупи и се посипуваат со вода. Неколку тезги се одвоени за рачните работи, тантели, пешкири, а две три пак за цвеќиња... Од бурекџијата од страна идат миризби, повеќето жени пазарџии обвиени во своите шалови и тексас јакни, си ги палат цигарите и кроце се двојат од својата тишина. Еден трамвај гласно поминува. Само шест часот наутро е. По скоро еден час, пазарот наместен ќе биде полн, шарен, весел и жив, педесет на педесет метри квадратни едно малечко плоштадче, плоштад во кој од фрлена ракета пред некои десетина години шеесет и седум души загинаа. Плоштадот кој, додека си ги сркаа чаевите и кафињата, ги потсети читателите на безразложно заборавената „немилосрдност“ на војната и ги направи познати фотографите и новинарите со фотографиите замачкани од крв и човечки мозок прикажани на првите страници од светскиот печат. Гледајќи ги тезгите како мртовечки сандаци наредени, едноставните и скромни тантели, бледите лица на продавачките, се сеќавам на прашањето што ми го постави една пријателка Палестинка која веќе неколку пати имаше видено војна: „Што бараш во тој хаотичен град?“ Учам како да се вратам назад, и бев одговорила накратко.

© Daniel-Costin SanduВо Сараево сум. Во овој мал град помеѓу бреговите од стрмите падини, град опкружен со планини, со веќе разредена борова шума, со сенковити долини, мини и гробишта... Гробишта разлеани помеѓу куќи, дрвја, паркови и плоштади и школски дворови, гробишта на млади мртовци. Како секој од нив, друг некој да чека, како да му недостига. На кој брег и да погледнам, мене ме гледаат исправени и неми споменици, само во мене како да гледаат очи бели и без рефлексија. Крајот, како мрежа исплетена од недовршени погледи чиниш фрлен е над животот. Во Сараево, кое по опсадата од илјада и четиристотини дена, со изрешетени згради, извлече жива глава, и по десетина години и во сегашноста сé уште ги превива своите рани (а некои рани одбиваат да бидат превиени, а одбиваат и да заздрават), се учам да го ценам животот, наспроти сé, можеби уште еднаш учам да ценам. Сеќавајќи се на една неприметна, во наслаги сета, а сепак многу наивна и длабока радост... Радост кон течението на животот што вака се излева. Што мене, во средиштето на мојата самотија, пред еден ѕид овде изрешетан ме остава и си тече... Во непознат град, на балконот од мансардата, во очекување на нов ден, на оној е веќе завршен и оној кој сé уште да се роди чека...

Чинам дека ова можам да го сметам како прв ден на пролетта.

НОЌ

Стојам на камениот мост што е пред изгорената библиотека. Полната месечина, која одамна не сум ја видела вака голема, светликава и гола, се чини како да сака да им се обрати на сите луѓе во светот. Да зборува за еден многу постар свет во бледо златна боја... Се има приближено до бреговите како да ќе ги допре боровите... Од белите камења се одбива месечевата светлина, од плитката и каллива вода на реката Миљацка... Како порано да сум живеела тука. Сиве овие нешта, оваа опсада, влегувањето во круг, болката по она што никогаш нема да се врати, нема да ти дојде, по она што засекогаш го имаш изгубено... Како во некој постар, повистински и инаков живот, одненадеж прекинат, незавршен... Градот мирен пред полноќта, ја слушам само реката која „на децата им пее приспивна песничка“ и ‘рѓосаните ланци од лулашката. Една стара жена со внучето и кучето, малку подалеку од мене во паркот, молкум пуши цигара. Овде, во ноќта сама и нема, белким го барам патот што ќе ме врати назад во живот. Штом од животот овде дојдов...

Околу десет часот наутро по телефон дознавам дека во полноќ во сиропиталиштето имало пожар заради истечување на гас, и дека едно бебе од четири месеци починало.

     

    Aslı Erdoğan © Gürcan Öztürk
    Асли Ердоган од Турција
    Асли Ердоган (Aslı Erdoğan), роден 1967 г. во Истанбул/Турција, каде живее и денес; студирала информатика и физика; дипломска работа на Европската организација за нуклеарни испитувања (CERN); започнатиот докторат во Рио де Женеиро го прекинува и се одлучува за пишувањето; живее две години во Јужна Америка; слободна авторка (романи, раскази, есеи); голем број објавени книги, последни: Taş Bina ve Diğerleri, одбрани раскази, (Истанбул 2009 г.); Hayatın Sessizliğinde, есеи, (Истанбул 2004 г.); Bir yolculuk Ne Zaman Biter, колумни во весник, (Истанбул 2000 г.); Mucizevi Mandarin, раскази, (Истанбул 1996 г.); Kabuk Adam, роман, (Истанбул 2004 г.). За расказот Tahta Kuşlar (на германски Дрвени птици, Келн 1996 г.) во 1997 г. ја добива наградата за литература од Дојче Веле и е преведена на девет јазици.

     

    Eine Übersetzung von Angelika Hoch
    Ангелика Хох, род. во 1969 во Минхен/Германија, студирала историја и култура на Блискиот Исток и туркологија, класична археологија и историја на уметноста на Универзитетот „Лудвиг Максимилијан“ во Минхен. Од 2005 Ангелика Гилик-Акар и Ангелика Хох преведуваат заедно, меѓу другото, кратки раскази, бајки и дела од Лејла Ербил и Ајше Кулин.

     

    Eine Übersetzung von Angelika Gillitz-Acar
    Ангелика Гилик-Акар, род. во 1958, прво студирала социјална педагогија, потоа историја и култура на Блискиот Исток и туркологија. Живее во Минхен и работи на проекти за млади без завршено образование. Преведувањето и’ е споредна дејност; во рамките на Турската библиотека, за издавачката куќа Унион во Цирих заедно со Ангелика Хох на германски ги превела, меѓу другото, и делата Чудна жена (Eine seltsame Frau/Tuhaf Bir Kadın) на Лејла Ербил, Град со црвената палерина (Die Stadt mit der roten Pelerine/Kırmızı Pelerinli Kent) на Асли Ердоган и неодамна Тесна патека (Ein schmaler Pfad/Bir Gün) на Ајше Кулин.