Πόλεμος και ειρήνη

Η πυριτιδαποθήκη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου

Στις 28 Ιουνίου 1914, ο Αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος, διάδοχος του θρόνου της Αυστροουγγαρίας, δολοφονήθηκε στο Σαράγεβο από έναν νεαρό Σερβοβόσνιο εθνικιστή. Τριάντα επτά ημέρες μετά τη δολοφονία, ολόκληρη η Ευρώπη και οι αποικίες της βρίσκονταν σε πόλεμο.

«Για μένα, αυτό που συνέβη στο Σαράγεβο πριν από 100 χρόνια ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αναπάντεχο και απίθανο, με βαρύτατες συνέπειες. Ωστόσο, η έκρηξη η οποία συνέβη τότε ήταν το αποτέλεσμα διεργασιών των 30-40 ετών που είχαν προηγηθεί. Επομένως, πιστεύω ακράδαντα ότι αν δεν είχαν συμβεί τα γεγονότα στο Σαράγεβο, τότε κάτι αντίστοιχο θα συνέβαινε αλλού και ότι ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος θα ξεσπούσε ούτως ή άλλως. Το γεγονός ότι συνέβη στα Βαλκάνια είναι ενδεικτικό, διότι στα Βαλκάνια υπήρχαν πολλές εστίες εντάσεων: τοπικές, περιφερειακές, αλλά και στις σχέσεις μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων. Ήταν λοιπόν αναπόφευκτο κάτι να πάει στραβά και οι εντάσεις αυτές να ξεσπάσουν και στις τρεις αυτές εστίες.

»Ποιος είναι, όμως, ο ρόλος που διαδραμάτισαν τα Βαλκάνια; Τα Βαλκάνια ήταν η θρυαλλίδα, ο πυροκροτητής, αυτό που προκάλεσε την έκρηξη, αλλά δεν ήταν η πυριτιδαποθήκη. Πυριτιδαποθήκη ήταν η ίδια η Ευρώπη και η πραγματική έκρηξη ήταν η σύγκρουση μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων. Αυτή ήταν η πυριτιδαποθήκη, η οποία εξερράγη και συγκλόνισε τον κόσμο, όπως δεν είχε συγκλονιστεί ποτέ πριν.

»Παρ’ όλα αυτά δεν πιστεύω ότι περίμενε κανείς τον πόλεμο των χαρακωμάτων όπως διεξήχθη στη Δύση, στο Ανατολικό Μέτωπο, στο Ιταλοαυστριακό ή στο Μακεδονικό Μέτωπο. Δεν πιστεύω ότι φανταζόταν κανείς πως ο πόλεμος θα ήταν τόσο αιματηρός και παρατεταμένος».

 

Misha Glenny ©  Anemon Productions
Misha Glenny
Ο Misha Glenny είναι διακεκριμένος δημοσιογράφος και ιστορικός. Ως ανταποκριτής στην Κεντρική Ευρώπη αρχικά για τον Guardian και μετά για το BBC, κάλυψε την πτώση του κομμουνισμού και τους πολέμους στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων για την Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια: The Rebirth of History: Eastern Europe in the Age of Democracy (Penguin Books, 1993), The Fall of Yugoslavia: the Third Balkan War (Penguin Books, 1996), και The Balkan: Nationalism, War and the Great Powers, 1804-1999 (Penguin Books, 2001). Το τελευταίο του βιβλίο McMafia: A Journey through the Global Criminal Underworld (Knopf Books / Spiegel-Verlag) κυκλοφόρησε το 2008 στα αγγλικά και τα γερμανικά και αφορά το διεθνές οργανωμένο έγκλημα.