Πόλεμος και ειρήνη

Ο Δράκουλας και ο μύθος των πρωτόγονων Βαλκανίων

«Τα Βαλκάνια κέντριζαν τη φαντασία της Δύσης μόνο σε περιόδους πολέμου. Μοιάζει λες και σε καιρούς ειρήνης κανείς δεν θέλει να ξέρει και κανείς δεν παρακολουθεί το τι συμβαίνει εκεί. Μόλις τα Βαλκάνια αντιμετωπίσουν προβλήματα, τότε οι προβολείς του ενδιαφέροντος στρέφονται στην περιοχή. Και αυτό συνδυάζεται με τον διττό μύθο για τα Βαλκάνια. Ο ένας μύθος αντιμετωπίζει τα Βαλκάνια ως παιδιά που πρέπει να μπουν σε τάξη. Αυτόν τον αποκαλώ μύθο της "Ρουριτανίας" με όλο το αφελές φολκλόρ, τις φορεσιές και τις τελετές που βλέπουμε στον Αιχμάλωτο της Ζέντα. Ο άλλος μύθος είναι αυτός της απειλής, ο μύθος του βρικόλακα. Το μύθο αυτόν τον εκπροσωπεί ο Δράκουλας. Και οι δύο μύθοι είναι δημιουργήματα της βικτωριανής εποχής. Και οι δύο είναι προϊόντα της λαχτάρας του τέλους του 19ου αιώνα για έναν φανταστικό τόπο.

»Στον 20ό αιώνα και οι δύο μύθοι "πολλαπλασιάστηκαν" εξαιτίας των πολυάριθμων κινηματογραφικών μεταφορών τους. Εδώ στη Βρετανία, για παράδειγμα, όταν μιλάς για τον Δράκουλα του Μπραμ Στόκερ, γνωρίζεις ότι, κατά κανόνα, τα παιδιά ξέρουν για τους βρικόλακες ήδη από την ηλικία των τεσσάρων και πέντε ετών, πριν καν μάθουν να διαβάζουν. Άρα η πρώτη ιδέα για τη βαλκανική χερσόνησο οφείλεται στο ιρλανδικό, αν θέλετε, δημιούργημα ενός συγγραφέα που δεν πάτησε ποτέ το πόδι του στην περιοχή.

»Αυτές είναι οι δυο πλευρές του μύθου των Βαλκανίων, των Βαλκανίων ως μεταφοράς – ενός, ας πούμε, "πρωτεϊκού" μύθου. Υπάρχει, λοιπόν, η παιδική και η απειλητική πλευρά, που αν δεν αντιμετωπιστεί και δεν τεθεί υπό έλεγχο, θα επικρατήσει και θα θέσει σε κίνδυνο τον υπόλοιπο κόσμο. Όμως, και στις δύο περιπτώσεις, τα Βαλκάνια είναι ο "άλλος", δεν είμαστε εμείς, δεν είναι η Ευρώπη».

 

 

Vesna Goldsworthy ©  Anemon Productions
Vesna Goldsworthy
Η Vesna Goldsworthy είναι συγγραφέας και ποιήτρια που διδάσκει αγγλική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Κίνγκστον. Το πρώτο της βιβλίο Inventing Ruritania: The Imperialism of the Imagination (Yale, 1998), μια μελέτη για την ταυτότητα των Βαλκανίων και της Ευρώπης στην αγγλική λογοτεχνία, μεταφράστηκε στη Βουλγαρία, την Ελλάδα [Ruritania. Ανακαλύπτοντας τα Βαλκάνια, University Studio Press, 2004], τη Ρουμανία και τη Σερβία.