Πόλεμος και ειρήνη

Τα Βαλκάνια εκατό χρόνια μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

«Όταν τελείωσαν οι πόλεμοι στη Γιουγκοσλαβία, είχαμε την αίσθηση ότι έκλεισε ο κύκλος των Βαλκανικών Πολέμων, ότι έκλεισε ο κύκλος της βίας και ότι η κληρονομιά της κατάρρευσης των κομμουνιστικών χωρών είχε, κατά κάποιον τρόπο, φτάσει στο τέλος της. Ωστόσο, στην περιοχή μας η κατάσταση είναι εξαιρετικά ρευστή, δηλαδή, αυτό το τοπίο που βλέπαμε πριν από τους Βαλκανικούς Πολέμους, με τις διαφορετικές ταυτότητες οι οποίες αναζητούσαν κρατική ή μη έκφραση, ένα είδος θρυμματισμού των ταυτοτήτων, όπως θα λέγαμε, ισχύει και σήμερα.

»Υπάρχει, δηλαδή, μία τάση βαλκανοποίησης. "Βαλκανοποίηση" σημαίνει δημιουργία μικρών, αδύναμων κρατών. Το 2006 έγινε ανεξάρτητο το Μαυροβούνιο, το 2008 διακήρυξε την ανεξαρτησία του το Κόσοβο −είτε αναγνωρίστηκε είτε όχι−, και δεν ξέρουμε ακόμη πού θα σταματήσει αυτή η δημιουργία μικρών κρατών. Εκεί δηλαδή που το 19ο αιώνα υπήρχε η άποψη ότι υπάρχει ένα κατώφλι για να είναι κάποιος έθνος, δηλαδή ένα κατώφλι μεγέθους, κατά κάποιον τρόπο, σήμερα βλέπουμε ότι αυτό το κατώφλι έχει τελείως καταργηθεί και υπάρχει η τάση δημιουργίας εθνών στην περιοχή από μικρές ομάδες, οι οποίες δύσκολα θα διακρίνονταν από ένα άλλο έθνος − το Κόσοβο και η Αλβανία είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Αυτό σημαίνει πολλαπλασιασμό των συνόρων και μία κονιορτοποίηση ταυτοτήτων. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά βία, κάποια πράγματα γίνονται και ειρηνικά. Τίποτα, όμως, δεν μας εξασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξει μία νέα ανάφλεξη. Εξακολουθούν να δημιουργούνται εθνικές ταυτότητες στην περιοχή. Δεν έχει τελειώσει η εθνογένεση».

 

Χριστίνα Κουλούρη ©  Anemon Productions
Χριστίνα Κουλούρη
Η Χριστίνα Κουλούρη είναι καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και πρόεδρος της Επιτροπής Ιστορικής Εκπαίδευσης του Κέντρου για τη Δημοκρατία και τη Συμφιλίωση στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα για τη διδασκαλία της ιστορίας, την ιστορία της ιστοριογραφίας, για την εθνική ταυτότητα και την ιστορία του αθλητισμού. Επίσης έχει επιμεληθεί τέσσερις τόμους με εναλλακτικό εκπαιδευτικό υλικό γύρω από τη διδασκαλία της σύγχρονης ιστορίας στα Βαλκάνια.