Πόλεμος και ειρήνη

Μπορεί η μελέτη της ιστορίας να βοηθήσει στην επίλυση συγκρούσεων;

«Είμαι ιστορικός και όχι πολιτικός διαμεσολαβητής, οπότε δεν ξέρω πώς η ιστορία μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση συγκρούσεων στα Βαλκάνια. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι όσο περισσότερο οι λαοί κατανοούν την ιστορία και όσο περισσότερο κατανοούν τη δική τους ιστορία σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, τόσο μειώνεται η πιθανότητα να κηρύξουν τον πόλεμο ο ένας στον άλλον. Όμως, η ιστορία μάς δείχνει ότι αυτό δεν ισχύει απαραίτητα. Ως ιστορικός λέω ότι οι άνθρωποι πρέπει να γνωρίζουν το παρελθόν τους επειδή τους είναι σημαντικό, τόσο ως ανθρώπινων όντων όσο και ως ηθικών όντων γενικά, όχι επειδή το παρελθόν παίζει κάποιον αποφασιστικό ρόλο. Αν βοηθά στη διατήρηση της ειρήνης στην Ευρώπη, τόσο το καλύτερο. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι πρέπει να διδάσκονται την ιστορία άλλων χωρών. Δεν πιστεύω ότι από μόνη της η διδασκαλία περισσότερης ιστορίας θα βοηθήσει ιδιαίτερα στη διατήρηση της ειρήνης, δυστυχώς.

»Σε διανοητικό επίπεδο, πιστεύω ότι κάτι πολύ θετικό που συνέβη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο είναι ότι ο κόσμος άρχισε να βλέπει τα πράγματα από την οπτική χωρών έξω από τα σύνορά του. Ότι άρχισε να ενδιαφέρεται λίγο περισσότερο για την περιφερειακή οπτική. Ότι άρχισε να ενδιαφέρεται για το πώς βιώνεται ο πόλεμος από την πλευρά του ηττημένου. Γιατί όλοι έχασαν σε αυτούς τους πολέμους και κανείς δεν αναδείχθηκε ως αδιαφιλονίκητος νικητής. Οι ανθρωπολόγοι μάς βοήθησαν να το καταλάβουμε αυτό. Εργάστηκαν πάνω στη μνήμη του πολέμου, τη μνήμη που νομιμοποιήθηκε και τη μνήμη που καταπιέστηκε και δεν μπορούσε να εκφραστεί.

»Γι’ αυτό και σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα για τις "μυστικές" ιστορίες του πολέμου, αυτές που επιβίωσαν μέσα στις οικογένειες, και δεν γνωρίζουμε πια μόνο την επίσημη ιστορία, που έκανε τους πάντες να πλήττουν μέχρι θανάτου στο σχολείο. Έτσι, νομίζω ότι υπάρχει πλέον η προοπτική για μια νέα ιστορία των πολέμων, μια νέα ιστορία ολόκληρης της περιοχής, κι αν μάθαμε κάτι στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου είναι ότι πλέον δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε με αμιγώς εθνικούς όρους».

 

Mark Mazower ©  Anemon Productions
Mark Mazower
Ο καθηγητής Mark Mazower είναι ιστορικός και συγγραφέας. Θέματα στα οποία έχει ειδικευθεί είναι η σύγχρονη Ελλάδα, η Ευρώπη του 20ού αιώνα και η σύγχρονη διεθνής ιστορία. Τελευταίο του βιβλίο: Governing the World: the History of an Idea (Penguin: London and New York, 2012). Είναι διευθυντής του Heyman Center for the Humanities στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης.