Avant-garde

Paradoxaal is het bestaan van een Duitse stripavant-garde vooral te danken aan een land dat zich ideologisch steeds tegen strips verzet heeft: de DDR. Het was niet zo dat er daar geen strips bestonden, maar ze werden als “beeldverhalen” omschreven en enkel geduld om de westerse concurrentie wat weerstand te bieden. Precies dit wantrouwen maakte strips voor jonge Oost- Duitse kunstenaars interessant, en direct na de Wende van 1989 richtten vier van hen, Anke Feuchtenberger, Henning Wagenbreth, Holger Fickelscherer en Detlef Beck, een groep op namens PGH Glühende Zukunft (PGH gloeiende toekomst), die de kiemcel werd van de Berlijnse strip- avant-gardisten. Vooral het teruggrijpen naar de esthetica van het expressionisme was opvallend. Zo werd een in het buitenland als typisch Duits beschouwde kunstrichting in de strips geïntegreerd. Dit trok internationaal de aandacht.

In de Bondsrepubliek Duitsland werden strips meer gewaardeerd, maar ook hier werden ze niet als een serieuze kunstvorm beschouwd. Een experimentele kunstenaar zoals Mülheimer Hendrik Dorgathen bevondt zich bijgevolg quasi in een verloren positie, vooraleer de creatieve impuls uit Oost-Duitsland kwam en het publiek überhaupt registreerde, dat er zoiets als stripavant-garde bestond. De PGH Glühende Zukunft werd echter al gauw ontbonden en behalve Anke Feuchtenberge, die bekend werd met de door Kathrin de Vries geschreven verhalen rond Hure H, is geen enkel ander lid van de groep de strip trouw gebleven. Zowel Feuchtenberger en Wagenbreth onderwijzen tegenwoordig aan Duitse Kunsthogescholen, en oefenen daardoor evenveel invloed uit op de generatie van jonge striptekenaars, als hun collega’s Dorgathen, Martin tom Dieck en Atak (Hans-Georg Barber). Aan deze hogescholen worden kansen geboden voor eerste publicaties, waarmee jonge striptekenaars zich kunnen testen. Vooral Hamburg en Berlijn hebben in de voorbije jaren talrijke talenten voortgebracht die er ook in geslaagd zijn de sprong in de uitgeverijwereld te maken, zo bijvoorbeeld Arne Bellstorf, Line Hoven, Sascha Hommer en Barbara Yelin.

Het sinds 1984 bestaande striptijdschrift Strapazin biedt een belangrijk forum voor de Duitstalige avant-garde. Vooral Zwitserse tekenaars zijn sterk vertegenwoordigd: M. S. Bastian, Thomas Ott, CX Huth en Anna Sommer. Ze doen geen beroep op de Duitse esthetische tradities, maar vooral op de Amerikaanse avant-garde, dus op tekenaars zoals Gary Panter of Art Spiegelman. Maar Anna Sommers collageverhalen en Otts werken uit schaafkarton maken opnieuw gebruik van specifieke middelen van de Europese kunstgeschiedenis: toepasselijke voorbeelden zijn John Heartfield, Max Ernst, Frans Masereel en James Ensor.

Ook de Berlijnse Jens Harder, de Hamburgse Markus Huber en de Düsseldorfse Ulf K. (Ulf Keyenburg) behoren tot de Duitse stripavant-garde. Ze ontwikkelden hun individuele, onverwisselbare stijlen in de jaren negentig in wisselwerking met de Franse striptradities, en hebben diens grafische voorstellingsvormen gedeeltelijk aan ongewone thema’s gekoppeld. Zo vertelt Harder in zijn stripverhalen de evolutiegeschiedenis, Ulf K heeft in zijn bekendste verhalen de dood als hoofdfiguur. Beide tekenaars, als ook Markus Huber, zijn daarmee in het buitenland succesrijker dan in Duitsland. Voor bijna alle genaamde avant-gardisten geldt, dat zij op het gebied van illustraties grotere bekendheid genieten dan in hun eigenlijke métier, de strip. Enkel daar kunnen ze het geld verdienen, dat hen in staat stelt te experimenteren.