Klassiekers

Het ontstaan van de stripscène in Duitsland is nauw verbonden met de geschiedenis van het land. Elke eeuw brengt illustrators voort, wiens werk de tijd doorstaan heeft – “klassiekers van de Duitse strip”.

Duitsland heeft een lange karikatuur- en illustratietraditie. Nadat een wet in 1854 persvrijheid garandeerde, ontstonden talrijke satirische tijdschriften, zoals het geïllustreerde Simplicissimus. Toen de nationaal-socialisten de macht grepen, werden de meeste satirische werken gecensureerd of voorzien van inhouden die het regime loyaal gezind waren, vele illustratoren werden verjaagd. De politieke karikaturist Erich Ohser (1903-1944) werd in 1934 niet in het Rijksverbod van Duitse perstekenaars opgenomen, wat in die tijd overeenkwam met een beroepsverbod. De Vater und Sohn verhalen publiceerde hij onder de pseudoniem E. O. Plauen. Uit angst voor een nakende arrestatie, beroofde Ohser zich in april 1944 van het leven.

In de naoorlogse tijd werden de Amerikaanse stripverhalen in Duitsland heel goed verkocht. Vervolgens gaven kranten hun karikaturisten en tekenaars de opdracht, hun eigen verhalen te ontwikkelen. In 1947 verscheen bij de Düsseldorfse prentenboekuitgeverij Hartmann het eerste Duitse stripheft, getiteld Bumm macht das Rennen, van Klaus Pielert met een oplage van 10.000 stuk. In de Sovjet- bezette zone, de latere DDR, verscheen Der Junge Pionier, waarvoor Richard Hambach beeldverhalen ontwikkelde met Bienchen Kati. Roland Kohlsaats avonturenverhalen van Jimmy, das Gummipferd en Manfred Schmidts detectivefiguur Nick Knatterton werden klassiekers.

De cultuur van de prentenboekreeks was geboren en verschillende boekenreeksen behaalden hoge oplages. Uitgever Rolf Kauka ontwikkelde voor de Eulenspiegel -serie de stripreeks Fix und Foxi, die ook vandaag nog bestaat; en Hansrudi Wäscher publiceerde bij de Walter-Lehning uitgeverij Sigurd, Ritter ohne Furcht und Tadel. In het televisieblad Hörzu verscheen de reeks met egel Mecki. Maar de massale omloop zorgde er begin de jaren 1950 ook voor, dat psychologen en ouderverenigingen campagnes opstartten tegen “Schund- und Schmutz-“ (schandaal- en vunzige) literatuur. Het kwam tot demonstraties en zelfs tot openbare verbrandingen van boeken en heften.

IIn juni 1953 werd in de Bondsrepubliek een wet uitgevaardigd over de verspreiding van tijdschriften die nadelig waren voor jongeren. In de DDR volgde in 1995 “Verordening tot bescherming van de jeugd”. Jongeren moesten volgens de DDR - functionarissen met beeldverhalen “educatief onderhouden” worden. In die samenhang kreeg tekenaar Hannes Hegen (*1925) de opdracht om voor het tijdschrift Mosaik een tegenhanger voor Mickey Mouse te ontwikkelen. Zijn helden Dig, Dag en Digedag behoren tot de klassiekers van de DDR - strips.

Echt sociaal aanvaard werd de Duitse strip pas in de jaren 1960, toen een nieuwe generatie van tekenaars het genre verder ontwikkelde. Janosch, Walter Schmögner en Angela Hopf creëerden nieuwe uitdrukkingsvormen zoals het “stripprentenboek”. In de jaren zeventig ontstonden satirische en maatschappijkritische strips van F. K. Waechter, Hans Traxler en Franziska Becker, maar ook kinderstrips zoals de Abrafaxe -figuren van de DDR tekenares Lona Rietschel. In de jaren 1980 ontwikkelde Matthias Schultheiss een eigen beeldspraak, terwijl Walter Moers voor de kinderen de fantast Käpt’n Blaubär schiep.

De Duitse hereniging leidde tot een verdere professionalisering van de tekenaars en een steeds breder wordende waaier aan thema’s. Tegenwoordig is de Duitse stripscène dusdanig gedifferentieerd, dat men individuele genres en trends van elkaar kan onderscheiden. De Werner motorverhalen van Brösel gelden tegenwoordig net zo goed als moderne klassiekers, als de volwassenenstrips van Ralf König of de Manga verhalen van Judith Park.