Sebastian Baumgarten


© Sebastian Hoppe
Sebastian Baumgarten urodził się 31 stycznia 1969 roku w Berlinie Wschodnim. Jego matka jest śpiewaczką, ojciec – lekarzem, a dziadek – dyrektorem Opery Państwowej Unter den Linden. Uczęszczał do Georg-Friedrich-Händel-Gymnasium, które kładzie szczególny nacisk na edukację muzyczną swych wychowanków. W roku 1989, po maturze i służbie w Armii Ludowej, rozpoczął studia reżyserskie w Wyższej Szkole Muzycznej im. Hannsa Eislera.

Od roku 1990 Sebastian Baumgarten pracował jako asystent reżysera u boku Ruth Berghaus, Einara Schleefa i Roberta Wilsona w Hamburgu, Wiedniu, Berlinie i Zurychu. Od roku 1992 reżyseruje samodzielnie. W latach 1999-2002 był kierownikiem artystycznym i zastępcą dyrektora opery w Staatstheater w Kassel, w latach 2003-05 – głównym reżyserem opery i teatru w Theater Meiningen. W roku 2002 Baumgarten otrzymał nagrodę Götz-Friedrich-Preis za inscenizację „Toski” Pucciniego w Staatstheater w Kassel. W roku 2006 otrzymał tytuł Reżysera Operowego Roku.
Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Sebastian Baumgarten

Jeśli ktoś pracuje jako asystent reżysera u boku Ruth Berghaus, Einara Schleefa i Roberta Wilsona, to zostaje później albo reżyserem operowym, albo teatralnym. Sebastian Baumgarten łączy te dwie specjalności, ale początki jego kariery różniły się od twórczej drogi takich kolegów po fachu, jak Jossi Wieler, czy też Sebastian Nübling. Baumgarten zaczynał od opery, co wydaje się dość oczywiste, gdyż cała jego edukacja ukierunkowana była na teatr muzyczny i reżyserowanie oper było chyba jego przeznaczeniem. Stosunek tego reżysera do teatru muzycznego jest jednakże równie niezwykły, jak jego droga do teatru słowa. Baumgarten stawia pod znakiem zapytania tradycyjną estetykę operową, a w teatrze szuka tej wolności, której opera się wyrzeka. Także i to bliskie jest duchowi czasu. Poza tym Baumgarten niewątpliwie należy do grona reżyserów-intelektualistów i bardzo mu na tym zależy, aby jego pomysły inscenizacyjne wynikały z rozważania politycznych i historycznych uwarunkowań przedstawianych treści.

Reżyserując, przykładowo, „Egmonta” Goethego w Mannheim, Baumgarten zredukował ten dramat historyczny do głównego nurtu wydarzeń i komentował historyczne uwarunkowania posługując się encyklopedycznymi wstawkami. Ten zabieg przydał klarowności tekstowi Goethego. Akcję powiązaną z dziejami niderlandzkich wojen religijnych w XVI wieku reżyser przeniósł do teraźniejszości – posłużył się w tym celu tekstami Giorgia Agambena, jak również poddał pod dyskusję budzący obawy stan współczesnego demokratycznego aparatu władzy. Baumgarten należy do reżyserów intensywnie ingerujących w tworzywo dramaturgiczne, ale nie jest zwolennikiem teatru dekonstrukcyjnego. Poszukuje polityczno-historycznej refleksji na scenie i stawia na publiczność, która daje się sprowokować do krytycznego myślenia. Hołdując takiej koncepcji niejednokrotnie ściągał na siebie ostrą krytykę. Kiedy pod koniec 2007 roku, na deskach düsseldorfskiego Schauspielhaus, wystawił sceniczną adaptację „Europy” Larsa von Triera, zarzucano mu, iż nie wykorzystał dramatycznego potencjału tego filmu i zaprezentował jedynie „teatr polityczno-krytycznych przypisów”.

Artystyczny życiorys Baumgartena dowodzi, iż reżyser poszukuje takiego tworzywa dramaturgicznego, które pozwala na dużą swobodę inscenizacyjną. Chętnie przy tym adaptuje filmy, których osią są problemy filozoficzne i moralne, i które, jak sam to określa, „zajmują się ciemnymi stronami racjonalizmu”. Oprócz „Epidemii” i „Europy” Larsa von Triera, Baumgarten wystawił przeróbkę sceniczną czwartej części „Dekalogu” Kieślowskiego („Czcij ojca swego i matkę swoją”). Godny uwagi jest również fakt, iż reżyser unika prapremier współczesnych tekstów teatralnych, ale za to tym intensywniej pracuje nad dramatami klasycznymi, przy czym ciągle zajmuje się twórczością Goethego. Na początku sezonu teatralnego 2007/08 wystawił „Fausta” w hanowerskim teatrze Schauspiel – przyjął założenie, iż tekst jest publiczności dobrze znany i zrobił z dramatu coś w rodzaju naukowego seminarium w kabaretowym stylu. W rezultacie powstał „wolnoskojarzeniowy dyskurs Faustowski, który jednak posiadał zmysłową siłę ssącą” („Süddeutsche Zeitung”).

Pewnego razu, w jakimś wywiadzie, Sebastian Baumgarten stwierdził, iż jest zadowolony dopiero wtedy, gdy materiał sceniczny uwalnia się i uniezależnia od tekstu, na którym bazuje. Także i w tym przypadku przemawia przez niego reżyser teatralny, który od czasu do czasu sprzeciwia się ograniczeniom opery i w jednym z ostatnich dokonań reżyserskich połączył obydwa nurty swej twórczej działalności. Mowa tu o teatralnej adaptacji „Toski” w berlińskim teatrze Schaubühne. Baumgarten sięgnął w tym przypadku nie tylko po libretto dzieła Pucciniego, ale również po tekst sztuki teatralnej Victoriena Sardou pt. „La Tosca” i zatarł granice pomiędzy teatrem mówionym i operą. Reżyser będzie zapewne kontynuował tego rodzaju eksperymenty. Pytanie tylko, czy znów kiedyś przyjmie na siebie obowiązki kierownicze, tak, jak to było w Kassel i w Meiningen, gdzie – jako kierownik artystyczny i główny reżyser – był odpowiedzialny zarówno za produkcję teatralną, jak i operową.
Jürgen Berger

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Albert Camus "Der Fremde" („Obcy”)
    2008, Schauspiel Frankfurt
  • Wolfgang Amadeus Mozart "Requiem" / Armin Petras "Schlangengrube" („Wężowa jama”)
    2008, Komische Oper Berlin
  • Spektakl na motywach powieści Michaiła Bułhakowa "Der Meister und Margarita" („Mistrz i Małgorzata”)
    2008, Schauspiel Düsseldorf
  • Spektakl „Tosca” na motywach utworów Sardou, Pucciniego i zespołu Tarwater
    2008, Volksbühne Berlin
  • Spektakl na motywach filmu Larsa von Triera "Europa"
    prapremiera 2007, Schauspiel, Düsseldorf
  • Johann Wolfgang Goethe "Faust"
    2007, Schauspiel Hanower
  • Benjamin Britten "Peter Grimes"
    2007, Semper Oper Drezno
  • Einar Schleef "Berlin - ein Meer des Friedens" („Berlin – morze pokoju”)
    2006, Maxim Gorki-Theater, Berlin
  • Spektakl "Wagner Hörschule" („Szkoła słuchania Wagnera”)
    2006, Theater Hebbel am Ufer, Berlin
  • Arthur Miller "Hexenjagd" („Czarownice z Salem”)
    2006 Schauspiel Kolonia
  • Georg Friedrich Händel "Orest" („Orestes”)
    2006, Komische Oper, Berlin
  • William Szekspir "Richard III" („Ryszard III”)
    2005, Staatsschauspiel Hanower
  • Spektakl na motywach powieści Schillera "Geisterseher" („Spirytysta”)
    2005, Theater Meiningen
  • Sofokles - "Ajas" („Ajaks”)
    2005, Theater Meiningen
  • Johann Wolfgang Goethe "Egmont"
    2005, Staatstheater Mannheim
  • Antoni Czechow - "Onkel Wanja" („Wujaszek Wania”)
    2004, Theater Freiburg (Fryburg)
  • Spektakl na motywach filmu Larsa von Triera "Epidemic" („Epidemia”)
    2004, Theater Hebbel am Ufer, Berlin
  • Spektakl "X-Wohnungen" („Mieszkania X”)
    2004, Theater Hebbel am Ufer, Berlin
  • Alban Berg "Wozzeck"
    2004, Semperoper Drezno
  • Hector Berlioz "Les Troyens" („Trojanie”)
    2003, Staatstheater Mannheim
  • Oscar Wilde "Salome"
    2003, Theater Luzern (Lucerna)
  • Moritz Rinke "Kriemhilds Traum" („Sen Krymhildy”)
    prapremiera 2002, Theater Freiburg (Fryburg)
  • Jules Massenet "Werther" („Werter”)
    2002, Deutsche Oper Berlin
  • Volker Braun "Limes. Marc Aurel" („Limes. Marek Aureliusz”)
    prapremiera 2002, Staatstheater, Kassel
  • Spektakl na motywach filmu Krzysztofa Kieślowskiego "Du sollst Vater und Mutter ehren. Dekalog IV" („Czcij ojca swego i matkę swoją. Dekalog IV”)
    2001, Staatstheater Kassel
  • Giacomo Puccini "Tosca"
    2001, Staatstheater Kassel; w 2002 roku spektakl wyróżniony nagrodą Götz-Friedrich-Preis
  • Spektakl na motywach "Stelli" Johanna Wolfganga Goethego
    2000, Staatstheater Kassel
  • Richard Strauss "Der Rosenkavalier" („Kawaler Srebrnej Róży”)
    2000, Staatstheater Kassel
  • Spektakl pt. "4.00pm", na motywach filmu Chrisa Markera "La Jetee"
    1999, Staatstheater Kassel
  • Wolfgang Amadeusz Mozart "Die Entführung aus dem Serail" („Uprowadzenie z Seraju”)
    1999, Staatstheater Cottbus
  • David Harrower "Messer in Hennen" („Noże w kurach”)
    1999, Elisabeth-Bühne Salzburg
  • Bertolt Brecht/Paul Dessau "Die Verurteilung des Lukullus" („Skazanie Lukullusa”)
    1998, Staatstheater Moguncja
  • Bertolt Brecht "Der Jasager und der Neinsager" („Ten, który mówi tak i ten, który mówi nie”)
    1998, Thalia-Theater Halle
  • Harald Weiß "Amandas Traum" („Sen Amandy”)
    1997, Staatstheater Cottbus
  • Friedrich Dürrenmatt "Der Besuch der alten Dame" („Wizyta starszej pani”)
    1996, Landestheater Neuss
  • Georg Friedrich Händel "Xerxes" („Kserkses”)
    1996 Opera Królewska, Kopenhaga / Goethe-Institut Kopenhaga
  • Igor Strawiński "Die Geschichte vom Soldaten" („Historia żołnierza”)
    1995, Semper-Oper Drezno
  • Spektakl "Andere Räume" („Inne przestrzenie”) na motywach utworów Mahlera i Janačka
    1994, Hans-Otto-Theater Poczdam
  • Darius Milhaud "Die Befreiung des Theseus" („Wyzwolenie Tezeusza”)
    1992, Wyższa Szkoła Muzyczna im. Hannsa Eislera, Berlin

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego