David Bösch

David Bösch urodził się w roku 1978 w Lübbecke (Nadrenia Północna-Westfalia). W latach 2000-04 studiował reżyserię w Wyższej Szkole Muzycznej i Teatralnej (Hochschule für Musik und Theater) w Zurychu i wystawił tam m.in. „Frühlingserwachen“ („Przebudzenie wiosny“) Wedekinda i spektakl „Leonce und Lena – a better day“ na motywach sztuki Büchnera. Za interpretację tekstu „Fluchtpunkt“ („Schronienie“) Jessiki Goldberg otrzymał w roku 2003 pierwszą nagrodę Körber Studio Junge Regie.

W roku 2004, w ramach Young Directors Project festiwalu Salzburger Festspiele, Bösch wyreżyserował „Port“ Simona Stephensa (koprodukcja z hamburskim Thalia Theater). Następne lata przyniosły wiele inscenizacji: „Romeo und Julia“ w Schauspielhaus w Bochum, „Der Drang“ Franza Xavera Kroetza w teatrze berneńskim, „Mein Kampf“ George’a Taboriego na hamburskiej scenie Thalia in der Gaußstraße, „Der Streit“ („Spór“) Marivaux w Schauspielhaus w Zurychu oraz „Viel Lärm um nichts“ („Wiele hałasu o nic“) Szekspira – była to koprodukcja festiwalu Salzburger Festspiele i hamburskiego Thalia Theater, za którą reżyser otrzymał w 2006 roku nagrodę Young Directors Award.

Począwszy od sezonu teatralnego 2005/06 David Bösch piastuje stanowisko etatowego reżysera w Schauspiel w Essen (pod skrzydłami dyrektora Anselma Webera). Na tej scenie wystawił w 2005 roku „Ein Sommernachtstraum“ („Sen nocy letniej“) Szekspira, który zdobył wielką popularność wśród publiczności, a później następujące przedstawienia: „Volksvernichtung oder Meine Leber ist sinnlos“ („Zagłada ludu albo Moja wątroba jest bez sensu“) Wernera Schwaba i „Das Kätchen von Heilbronn“ („Kasia z Heilbronnu“) Kleista w 2006 roku, „Liliom“ Molnára i „Woyzeck“ Büchnera w 2007 roku i „Antygona“ Sofoklesa w 2008 roku.
Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: David Bösch

W teatrze niemieckojęzycznym brakowało najwidoczniej kogoś takiego, jak David Bösch – inaczej nie sposób wyjaśnić błyskawicznej kariery młodego reżysera. Bösch nie miał jeszcze trzydziestu lat, gdy zwrócił na siebie uwagę inscenizacjami, które przyciągały tłumy widzów w Essen, Hamburgu i w Zurychu. Przyczyna sukcesu tkwi prawdopodobnie w fakcie, iż Bösch – namiętny kinoman i entuzjasta teatru w jednej osobie – przywiązuje do akcji i uczuciowości tak wielką wagę, że przebija pod tym względem innych reżyserów współczesnego teatru niemieckojęzycznego. Jego często powtarzana dewiza brzmi: „Uczuciowości nie wolno odstąpić kinu!”. Bösch jest zaprzeczeniem przeintelektualizowanego, teoretyzującego reżysera-konceptualisty. Jego podejście do tworzywa dramaturgicznego jest bezpośrednie i zmysłowe. Posługuje się wielką sceniczną fantazją i wie, jak – przy pomocy dowcipu, czaru i fortelu – zafascynować teatrem – również klasycznym – młodą publiczność, ale w taki sposób, by nie zniechęcić jednocześnie bardziej wyrobionych widzów.

Inscenizacje Böscha mają specyficzny rytm, tempo i rozmach, zawierają odpowiednią dawkę komizmu i tragizmu – a więc wszystko, co potrzebne, by opowiedzieć frapującą historię i naładować ją emocjonalnie. Reżyser czerpie pełnymi garściami z multimedialnej skarbnicy współczesności (pop, komiksy, wideo, film), a jego spektakle nacechowane są żywiołową radością gry scenicznej i przesycone wielką miłością do wszystkich postaci dramatów. Nawet najmniej ważne, trzecioplanowe postacie wzbudzają zainteresowanie tego reżysera i w pewnym momencie stają się bohaterami jakiejś historii. Właśnie dlatego często mówi się o Böschu, iż jest „przyjacielem ludzi” i „romantykiem”. Uchodzi za twórcę o „gorącym sercu”, który potrafi zgłębiać człowiecze charaktery i zawsze trafia w sedno. Jego młodzieńcza beztroska nie zawsze jednak spotyka się z powszechną aprobatą. Krytycy Böschowskiego teatru uczuć narzekają, że spektakle w zbyt dużej mierze bazują na piosenkach, efektach, nastrojach i na – operującej pięknymi obrazami – estetyce zaskoczenia, co powoduje, iż trafiają wyłącznie do serc widzów, a wcale nie pobudzają intelektu. Krytyk „Frankfurter Allgemeine Zeitung” stwierdził nawet z niejakim smutkiem, że esseńska adaptacja „Snu nocy letniej” (wystawiona w 2005 roku z okazji inauguracji kadencji dyrektorskiej Anselma Webera) była spektaklem „dla czytelników gazetki Bravo”. Ale młoda publiczność była wniebowzięta. Przedstawienie zyskało status kultowego i zapewniało pełną widownię – podobnie, jak „Woyzeck” w Essen, „Clavigo” w Hamburgu, czy też „Romeo i Julia” w Bochum i w Zurychu.

Już w roku 2003, jeszcze w czasie studiów reżyserskich w zuryskiej Wyższej Szkole Muzycznej i Teatralnej, Westfalczyk Bösch został wyróżniony nagrodami dla młodych twórców i otrzymał propozycję objęcia – począwszy od sezonu 2005/06 – stanowiska etatowego reżysera w teatrze Grillo w Essen. W roku 2004 święcił spory triumf, gdy w ramach Young Directors Project festiwalu Salzburger Festspiele wystawił „Port” – społeczny dramat Simona Stephensa. Była to koprodukcja salzburskiego festiwalu i hamburskiego Thalia Theater, w którym od tamtego momentu regularnie reżyseruje gościnnie. Na festiwalu Salzburger Festspiele na młodego reżysera zwrócił uwagę również Matthias Hartmann, który wtedy był jeszcze dyrektorem teatru w Bochum. Hartmann powierzył niedoświadczonemu postrzeleńcowi miłosną tragedię Szekspira. Spektakl „Romeo i Julia” święcił takie triumfy, że przeniesiono go z małej na dużą scenę, a później Hartmann „zabrał” go ze sobą do Schauspielhaus w Zurychu. Bösch zrobił ze sztuki Szekspira wielkie i namiętne kino uczuć z popisowymi scenami fechtunku i wesołymi scenami oblewania się wodą. Tak, jak często w późniejszym okresie, także i w tamtym przedstawieniu reżyser ukazał całą historię jako konflikt pokoleniowy: para zakochanych dzieciaków buntuje się przeciwko presji świata dorosłych, w efekcie czego umiera i idzie do teatralnego nieba.

Na inauguracyjną inscenizację w Essen wybrał Bösch „Sen nocy letniej” Szekspira i opowiedział tę sztukę w sposób ironiczny, zupełnie w stylu horroru dla nastolatków. W zaczarowanym Lesie Ateńskim pojawiają się takie słynne monstra z modnych filmów grozy, jak choćby Freddy Krueger, Boris Karloff oraz Leatherface i sieją postrach przy pomocy pił łańcuchowych, wiertarek i innych thrillerowych gadżetów. Bösch zbytnio zaplątał się – i rozproszył – w gąszczu swych pomysłów, ale gdy w centrum zainteresowania osadził postać Puka i opowiedział historię jego rodziny i jego dorastania, to czułość i siła tego przekazu były doprawdy wzruszające. Młoda aktorka Sarah Viktoria Frick – esseńska muza Böscha – zagrała Puka jako grubiutką istotę w spodenkach-ogrodniczkach – po części dziewczynę, a po części karzełka z horroru, który, poszukując swej seksualnej tożsamości, rewelacyjnie miesza marzenia z traumami i dyryguje tym frenetycznie oklaskiwanym horror-picture-show dla nastolatków.

Spektaklem „Viel Lärm um nichts” („Wiele hałasu o nic”) – swą trzecią adaptacją dzieła Szekspira – David Bösch wygrał w 2006 roku międzynarodowy konkurs reżyserski festiwalu Salzburger Festspiele. W uzasadnieniu werdyktu jury podkreśliło, iż w swej inscenizacji Bösch „powrócił do ludowo-teatralnych praźródeł komediowości” i sprawił, że „duch Szekspira - tego poety teatru – stał się prawie fizycznie wyczuwalny”. Przedstawienie, którego komediowy przepych prezentowano w cyrkowym namiocie, było koprodukcją festiwalu salzburskiego i hamburskiego Thalia Theater, gdzie w roku 2007 Bösch opowiedział „Claviga” Goethego, nasycając go duchem współczesności. W roku 2008 na tej samej scenie reżyser zaprezentował dramat drogi „alter ford escort dunkelblau” („stary ciemnoniebieski ford escort”) Dirka Lauckego – historię trzech robotników sezonowych ze wschodnioniemieckiej prowincji, którą nasycił agresywną, ale również romantyczną energią.

O Davida Böscha nieustannie zabiegają wielkie niemieckie sceny, ale, jak na razie, młody reżyser pozostaje wierny swej „bazie”, czyli esseńskiemu teatrowi Grillo, gdyż, jak sam twierdzi, otrzymuje tam wszelką potrzebną mu pomoc, by nadal rozwijać się w swym fachu. Bösch nie chce stać w miejscu i mamić widzów powtarzaniem ogranych trików teatralnych. Wręcz przeciwnie – ciągle mówi o coraz głębszym wnikaniu w „bolesne miejsca” inscenizowanych dramatów. W Zurychu Bösch wystawił „Kabale und Liebe” („Intrygę i miłość”) Schillera z wielką powagą i w prostej scenografii, na którą składały się czarne kotary. Z jarmarcznej farsy „Liliom” Franza Molnára wyekstrahował w Essen cały jej tragizm oraz wzruszający komizm, by następnie wyrzucić ją na współczesny śmietnik (uczuć). Akcję „Woyzecka” Büchnera przedstawił w przygnębiających, bardzo emocjonalnych obrazach i umiejscowił w postcywilizacyjnej scenerii science fiction, ale nawet najohydniejszej postaci zapewnił chwilę ludzkiego współczucia. Wystawiona w 2008 roku „Antygona” Sofoklesa była pierwszą antyczną tragedią na warsztacie Böscha i została zinterpretowana nie jako prawno-moralizatorska, dyskursywna sztuka o archaicznej sile, lecz jako rodzinny i pokoleniowy współczesny dramat, opowiedziany w duchu dziecięcej gry i siostrzano-braterskiej miłości. Sarah Viktoria Frick zagrała krnąbrną nastolatkę w młodzieńczym amoku – Antygonę, która w walce przeciwko Kreonowi wypróbowuje wszelkie możliwe rebelianckie pozy z popowych, agitacyjno-propagandowych i politycznych skarbnic, a swój protest wykrzykuje jak punkową piosenkę: „Śmierć mnie nie przeraża!” Jej obaj martwi bracia są, jako narratorzy i komentatorzy akcji, nieustannie obecni na scenie, a finał spektaklu wcale nie jest taki znów smutny i rodzeństwo spotyka się w krainie umarłych.

Na przekór swej inscenizacyjnej otwartości i odwadze, David Bösch jest w gruncie rzeczy staromodnym reżyserem, który stawia na opowiadanie historii i nie unika ani patosu, ani też uczuciowości. Wzoruje się na takich starych mistrzach, jak Luc Bondy, czy też George Tabori, również dlatego, że ceni sobie „żydowskość”, jej humor i człowieczeństwo. W każdym bądź razie woli uczyć się od starszych kolegów po fachu, niż buntować się przeciwko nim. Bösch nie jest typem zawadiackiego teatralnego rebelianta. Chce jednak iść własną drogą artystyczną i możemy być prawie pewni, że ścieżki, które wybierze, nie zawsze będą tymi najłatwiejszymi.
Christine Dössel

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Sofokles "Antygona"
    2008, Schauspiel, Essen
  • Dirk Laucke "alter ford escort dunkelblau" („stary ciemnoniebieski ford escort“)
    2008, Thalia Theater, Hamburg
  • Georg Büchner "Woyzeck"
    2007, Schauspiel, Essen
  • Friedrich Schiller "Kabale und Liebe" („Intryga i miłość“)
    2007, Schauspielhaus, Zurych
  • Franz Molnár "Liliom"
    2007, Schauspiel, Essen
  • Johann Wolfgang Goethe "Clavigo"
    2007, Thalia Theater, Hamburg
  • Heinrich von Kleist "Das Käthchen von Heilbronn" („Kasia z Heilbronnu“)
    2006, Schauspiel, Essen
  • William Szekspir "Viel Lärm um nichts" („Wiele hałasu o nic“)
    2006, Thalia Theater, Hamburg / festiwal Salzburger Festspiele w ramach Young Directors Project; przedstawienie wyróżnione nagrodą Young Directors Award 2006
  • Werner Schwab "Volksvernichtung oder Meine Leber ist sinnlos" („Zagłada ludu albo Moja wątroba jest bez sensu“)
    2006, Schauspiel, Essen
  • Marivaux "Der Streit" („Spór“)
    2006, Schauspielhaus, Zurych
  • William Szekspir "Ein Sommernachtstraum" („Sen nocy letniej“)
    2005, Schauspiel, Essen
  • George Tabori "Mein Kampf"
    2005, Thalia Theater, Hamburg
  • Franz Xaver Kroetz "Der Drang"
    2005, Stadttheater, Berno
  • William Szekspir "Romeo und Julia" („Romeo i Julia“)
    2004, Schauspielhaus, Bochum
  • Simon Stephens "Port"
    2004, Thalia Theater, Hamburg / festiwal Salzburger Festspiele w ramach Young Directors Project
  • Frank Wedekind "Frühlings Erwachen" („Przebudzenie wiosny“)
    2004, Theater an der Sihl, Zurych; przedstawienie dyplomowe na wydziale reżyserskim Wyższej Szkoły Muzycznej i Teatralnej w Zurychu
  • Andri Beyeler "Kick and Rush"
    2003, Theater an der Sihl, Zurych
  • Andri Beyeler "Je ne m'en souviens plus (mais ce n'est pas vrai)"
    2003, Fabriktheater, Zurych
  • Jessica Goldberg "Fluchtpunkt" („Schronienie“)
    2003, Theater an der Sihl, Zurych; pierwsza nagroda Körber Studio Junge Regie
  • Spektakl "Leonce und Lena - a better day" na motywach sztuki Georga Büchnera
    2003, Theater an der Sihl, Zurych; przedstawienie wyróżnione nagrodą zespołową i nagrodą publiczności na festiwalu niemieckojęzycznych szkół teatralnych w Grazu

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego