)  |
| © Arno Declair |
W latach 1990-93 Hartmann pracował jako reżyser w Niedersächsisches Staatstheater w Hanowerze (pod skrzydłami dyrektora Eberharda Witta). Pierwszy duży sukces odniósł w roku 1992 inscenizując „Emilię Galotti”. W 1993 roku przeniósł się wraz z Wittem do monachijskiego teatru Bayerisches Staatsschauspiel, gdzie do roku 1999 obejmował stanowisko etatowego reżysera. Pracował również w hamburskim Deutsches Schauspielhaus i w wiedeńskim Burgtheater. W roku 1998 został wyróżniony tytułem Reżysera Roku za przygotowanie prapremiery sztuki Botho Straußa „Der Kuss des Vergessens” („Pocałunek zapomnienia”) w Zurychu.
Od roku 2000 Matthias Hartmann był dyrektorem teatru Schauspielhaus w Bochum, gdzie odnosił duże sukcesy. Jako reżyser operowy zadebiutował w 2003 roku w Zurychu. W roku 2005 zastąpił Christopha Marthalera na stanowisku dyrektora teatru Schauspielhaus w Zurychu. W roku 2006 Hartmannowi zaproponowano stanowisko dyrektora Burgtheater w Wiedniu – ma je objąć w roku 2009.
Linki
Portret: Matthias Hartmann
Żaden niemiecki reżyser nie zdradza tak wielkiej predylekcji do kina, jak Matthias Hartmann. Nie znaczy to wcale, iż pociąga go przemysł filmowy, chodzi natomiast o to, że wprost zakochał się w środkach wyrazu kinematografii, czego dowodem jest estetyka jego inscenizacji. Ekrany, przepych barw, suspens, piękno i bogactwo dekoracji, dynamika i wielkie uczucia – wszystko to świadczyło o wspomnianych skłonnościach już w czasach, gdy reżyser jeszcze nie stosował wielu środków technicznych na scenie. Jednak od momentu, gdy w roku 2000 Hartmann został następcą Leandera Haußmanna na stanowisku dyrektora teatru w Bochum, praktyczne i często także eksperymentalne wykorzystanie wideo w jego inscenizacjach zaczęło w coraz większym stopniu podkreślać tradycyjną bezpośredniość tego gatunku sztuki.
Hartmann, który, pomimo swego młodego wieku, już odbył całą tę czeladniczą wędrówkę po kolejnych szczeblach kariery – od asystenta na prowincji aż po stanowiska sławnego reżysera i dyrektora renomowanych scen – wraz z każdym nowym doświadczeniem i wyzwaniem poszerzał swoje horyzonty estetyczne. W pierwszych latach swych sukcesów reżyserskich, jeszcze jako młody adept starych metod, przy pomocy spektakularnego teatru aktorskiego robił kasowe hity z klasycznych pozycji repertuarowych, natomiast dziś wielki nacisk kładzie na przekonujące adaptacje sztuk współczesnych dramaturgów.
Hartmann do dziś poważnie traktuje narracyjny i estetyzacyjny obowiązek teatru. Jeśli przeanalizujemy jedno z jego najsłynniejszych przedstawień wczesnych lat dziewięćdziesiątych – nasyconą obrazami i swawolną modernizację „Kasi z Heilbronnu” Kleista, która przez siedem lat z wielkim sukcesem grana była w lubującym się raczej w eksperymentach hamburskim Deutsches Schauspielhaus – to odnajdziemy w tamtej inscenizacji ten sam zapraszający gest, który dostrzegamy w jego dzisiejszym teatrze wideo. Nowsze inscenizacje – takie choćby jak „Electronic City” Falka Richtera, czy też adaptacja powieści Christiana Krachta „1979” – wykorzystują kamery, rozmaite ekrany i cyfrowe techniki mieszane, jednakże nigdy nie narusza to zasady podporządkowania środków technicznych teatralnej narracji. Hartmannowi jest bowiem obce owo komentujące, czy też przekorne wykorzystywanie technologii wideo, które zdominowało niemiecki teatr.
Zamiłowanie do lekkiego i zrozumiałego opowiadania przyniosło Hartmannowi wielkie uznanie publiczności i polityków kulturalnych, ale krytyków zawsze nieco trzymało na dystans. Ciepła gościnność w stosunku do widzów, którą Hartmann zawsze emanował jako reżyser i jako dyrektor, przywiodła do sukcesu pogrążony w marazmie Schauspielhaus w Bochum. Już na półmetku bochumskiej kadencji, dzięki brawurowym inscenizacjom, Hartmannowi zaproponowano stanowisko w dwóch najznamienitszych teatrach niemieckojęzycznych. Wybierał pomiędzy teatrem w Zurychu oraz w Hamburgu i w końcu zdecydował się na Szwajcarię.
Również i tam udało się powtórzyć bochumski sukces. Począwszy od 2005 roku, po wieloletnim konflikcie pomiędzy zespołem Marthalera i władzami miasta, Hartmann zmieniał profil teatru na przyzwoity, mieszczański i zrozumiały. Publiczność zaakceptowała to w pełni, natomiast profesjonalistom teatralnym owo ugrzecznienie nie przypadło raczej do gustu.
Krytycy nieustannie wytykają Hartmannowi dążenie do harmonii, które jest według nich staroświeckie i stawiają tego reżysera w opozycji do Franka Castorfa i Christopha Marthalera – najbardziej wpływowych twórców teatralnych ostatnich piętnastu lat. Ich sztuce, która polega na budowaniu intelektualnego nastroju z rozłamów, zakłóceń i świadomie nadmiernych wymagań percepcyjnych, Hartmann konsekwentnie przeciwstawia nowoczesną wierność dziełom dramaturgicznym.
Przy całym przeobrażeniu dzisiejszego teatru przez nowoczesną technikę sceniczną, nie wygasa u publiczności tęsknota za psychologiczną finezją aktorstwa. Na tym polu Matthias Hartmann działa z wyjątkowym talentem do rozszyfrowywania ludzkiej natury. Efektywność i wyrazistość stylowa jego warsztatu, bogactwo wykorzystywanych środków teatralnych i pomysłowość w pobudzaniu zdolności transformacyjnych u aktorów zapewniły widzom wiele wspaniałych chwil aktorskiego teatru.
Inscenizacja sztuki Botho Straußa „Der Kuss des Vergessens” („Pocałunek zapomnienia”) z udziałem Anne Tismer i Ottona Sandera (zaproszona w 1999 roku na berliński festiwal Theatertreffen), czy też obsadzenie komika rewiowego Haralda Schmidta w roli niewolnika Lucky’ego w „Czekając na Godota” świadczą o rzadkiej umiejętności godzenia rozrywki z zadumą. W takich momentach Hartmann znakomicie łączy swoje dwie wielkie namiętności: nowoczesną adaptację z prastarymi tradycjami teatru.
Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Inscenizacje - wybór
- William Szekspir „Othello“ („Otello“)
2006, Schauspielhaus, Zurych - Friedrich Schiller (wg Picarda) - „Der Parasit“ („Pasożyt“)
2005, Schauspielhaus, Zurych - Botho Strauß „Nach der Liebe beginnt ihre Geschichte“ („Po zakończeniu miłości zaczyna się jej historia“)
2005, Schauspielhaus, Zurych - Molière „Der Menschenfeind“ ("Mizantrop")
2005, Schauspielhaus, Bochum - Jon Fosse „Todevariationen“ („Wariacje na temat śmierci“)
2005, Schauspielhaus, Bochum - Antoni Czechow "Iwanow"
2004, Schauspielhaus, Bochum - Carl Zuckmayer "Der Hauptmann von Köpenick" („Kapitan z Köpenick“)
2004, Schauspielhaus, Bochum - Moritz Rinke "Die Optimisten" („Optymiści“)
2003, Schauspielhaus, Bochum - Falk Richter „Electronic City“
2003, Schauspielhaus, Bochum - Christian Kracht „1979“
2003, Schauspielhaus, Bochum - Samuel Beckett „Warten auf Godot“ („Czekając na Godota“)
2002, Schauspielhaus, Bochum - Botho Strauß „Der Narr und seine Frau heute abend in Pancomedia“ („Błazen i jego żona dziś wieczorem w Pancomedii“)
2001, Schauspielhaus, Bochum - Botho Strauß „Der Kuss des Vergessens“ („Pocałunek zapomnienia“)
1998, Schauspielhaus, Zurych; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen - Peter Turrini „Die Liebe in Madagaskar“ („Miłość na Madagaskarze“)
1998, Burgtheater, Wiedeń - Henrik Ibsen „Peer Gynt“
1997, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg - William Szekspir „Richard III.“ („Ryszard III“)
1996, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium - Friedrich Schiller „Die Räuber“ („Zbójcy“)
1995, Burgtheater, Wiedeń - Heinrich von Kleist „Das Käthchen von Heilbronn“ („Kasia z Heilbronnu“)
1994, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg - William Szekspir „Der Widerspenstigen Zähmung“ („Poskromienie złośnicy“)
1993, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium - Frank Wedekind „Lulu“
1992, Niedersächsisches Staatstheater, Hanower - Gotthold Ephraim Lessing „Emilia Galotti“
1992, Niedersächsisches Staatstheater, Hanower; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen - Gotthold Ephraim Lessing „Minna von Barnhelm“
1990, Niedersächsisches Staatstheater, Hanower
