Sebastian Hartmann


© Marcus Lieberenz
Sebastian Hartmann urodził się w roku 1968. Studiował w Wyższej Szkole Teatralnej im. Hansa Otto w Lipsku (Theaterhochschule „Hans Otto“ Leipzig), a zaraz potem pracował jako aktor sceniczny i telewizyjny. W latach 1991-93 grał w Deutsches Nationaltheater w Weimarze, a w latach 1993-94 w berlińskim Carrousel-Theater. Od połowy lat dziewięćdziesiątych zaczął reżyserować na niezależnych scenach.

W roku 1998 Sebastian Hartmann założył niezależną grupę teatralną „wehrtheater hartmann“, którą zaproszono na festiwal „Impulse“ (1998) i „Politik im freien Theater“ (1999). W 1999 roku reżyserował w Theaterhaus w Jenie i w Theater unterm Dach w Berlinie, a następnie udał się pod skrzydła Franka Castorfa w Berliner Volksbühne, gdzie pozostał przez dwa sezony. Od tamtego czasu jest znów niezależnym reżyserem i pracuje przede wszystkim w hamburskim Schauspielhaus, ale również w Getyndze, Kolonii, Bazylei i w Wiedniu.

W 2006 roku jego inscenizacja sztuki Ionesco „Das groβe Massakerspiel oder Triumph des Todes“ („Wielka masakra albo Tryumf śmierci“) we frankfurckim teatrze Schauspiel wywołała niebywały skandal, zwłaszcza gdy aktor Thomas Lawinky podczas spektaklu zwymyślał Gerharda Stadelmeiera, krytyka z Frankfurter Allgemeine Zeitung, i wyrwał mu notatnik z ręki. Wydarzenie to sprowokowało szeroką dyskusję na temat granic teatru.

 

Linki

Portret: Sebastian Hartmann

Sebastian Hartmann posiada wyjątkowy talent do wynajdywania niesamowitych obrazów. Przy pomocy zglobalizowanego baroku, którym nasyca swe inscenizacje, nieustannie kreuje awanturnicze kolizje pomiędzy tradycyjnymi wątkami i nowoczesnym obrazowaniem. Dzięki temu Schillerowscy zbójcy w skafandrach kosmicznych lądują na Marsie, bajkowy domek wiruje nad sarkofagiem Królewny Śnieżki (w spektaklu na motywach „Ofiary” Tarkowskiego), a chiński smok ognisty wraz z sobowtórem George’a W. Busha wykonują oniryczny taniec w Biedermannowskim świecie sztuki Maxa Frischa.

Zainspirowany przez Franka Castorfa, pod skrzydłami którego wystawił w Berliner Volksbühne kilka sztuk zanim został etatowym reżyserem w hamburskim Schauspielhaus, Sebastian Hartmann wypracował własną oryginalną metodę fragmentacji i „histeryzacji” tworzywa dramaturgicznego. Techniki tego rodzaju Castorf używał w celu krytykowania kłamliwie harmonijnego wyobrażenia rzeczywistości i wykorzystywał ją aż do totalnego przeciążenia widza. U Hartmanna metoda ta łagodnieje i przeobraża się w krytyczno-poetycką rzeczywistość sceniczną – zgodnie z ulubionym mottem „All that we see on scene is but a dream within a dream” („Wszystko, co widzimy na scenie, jest snem we śnie”), które reżyser zapożyczył od Edgara Allana Poego [nie tylko zapożyczył, lecz także sparafrazował – oryginalny wers Poego brzmi „All that we see or seem / Is but a dream within a dream”, co anonimowy tłumacz przełożył w Internecie następująco: „Co widzimy, co się zdaje / Snem we śnie wciąż pozostaje” – przyp. tłum.]

Prawdopodobnie najlepsza ostatnio inscenizacja Hartmanna – spektakl „Biedermann und die Brandstifter” („Biedermann i podpalacze”) w hamburskim Schauspielhaus – bazuje na typowej metodzie asocjacyjnej transformacji klasyki, za pomocą której reżyser przenosi hermetyczne dramaty w medialnie otwarty świat. Biedermann – pewien drobnomieszczanin, którego do zguby doprowadzi własny uparty konwencjonalizm – mieszka sobie spokojnie w eleganckim apartamencie, gdzie nagle zaczynają się dziać bardzo dziwne rzeczy. Pojawiają się podejrzani osobnicy, którzy później podpalą dom, strażak z noktowizorem tłucze się po mieszkaniu, żona Biedermanna przemienia się w opętaną przez diabła Lindę Blair i unosi się nad łóżkiem, a parodia akcji „Ratujmy lasy” szydzi z „nowokołtuńskiej” poprawności politycznej. Im dłużej trwa spektakl, tym bardziej zagęszczają się owe niesamowite zdarzenia i tworzą swego rodzaju medialną termitierę, a pewność rzeczywistości zostaje całkowicie podważona przez potencjał imaginacyjny obrazów.

Sebastian Hartmann – który, jak zresztą wielu młodych niemieckich reżyserów (wspomnieć można choćby Michaela Thalheimera, Sebastiana Nüblinga, czy też Leandera Haußmanna), zaczynał karierę od aktorstwa – w okresie swej działalności w hamburskim Schauspielhaus zwrócił się raczej ku spokojniejszej tradycji teatru narracyjnego. Jego inscenizacje „Płatonowa” Antoniego Czechowa i „Szklanej menażerii” Tennessee Williamsa znów wprawdzie imponują potęgą obrazu – przypomnieć wypada wirujący las w sztuce Czechowa i szklane domy wokół martwego drzewa w spektaklu według Williamsa – jednakże silniej wyczuwalny jest wysiłek reżysera, zmierzający ku uaktualnieniu tworzywa dramaturgicznego i skupieniu się na współczesnych ludziach i konfliktach.

Również i te inscenizacje nie mogą się, rzecz jasna, obyć bez groteskowych intermediów i oryginalnych pomysłów reżyserskich – przypomnijmy choćby scenę miłosną w jamie na trzęsawisku, czy też zoo wypchanych zwierząt leśnych – jednakże obecna koncentracja Hartmanna na nowoczesnej psychologii sprowadza te obrazy raczej do roli ornamentów. Ta zbawienna przemiana dekonstruktywistycznego reżysera obrazów w obserwatora ludzkich subtelności nieomylnie prowadzi Hartmanna z powrotem ku istocie teatru, którą jest aktorstwo.

Wspaniale „rozbuchaną” sztukę aktorską, którą urzeczywistnił Castorfowski teatr Berliner Volksbühne, Hartmann znów wysunął w swoich późnych inscenizacjach na plan pierwszy. Mocnemu aktorstwu zabrakło niestety dyscypliny. W przeciwieństwie do Castorfowskiego zaangażowania politycznego, niepohamowane pomysły reżyserskie Hartmanna i jego ekscesywny teatr aktorski dryfują raczej w kierunku bezcelowego szaleństwa znudzonej młodzieży.

W takich inscenizacjach, jak chociażby „Publikumsbeschimpfung” („Publiczność zwymyślana”) Handkego, z wyżej opisanej maniery rozwinął się pewien konkretny styl, który dojrzał do skandalu w osławionym przedstawieniu sztuki Ionesco „Das große Massakerspiel oder Triumph des Todes“ („Wielka masakra albo Tryumf śmierci“) w 2006 roku we frankfurckim teatrze Schauspiel. Thomas Lawinky, aktor zespołu Hartmanna, zaatakował w czasie spektaklu krytyka teatralnego Gerharda Stadelmeiera – najpierw rzucił mu rekwizyt na kolana, potem wyrwał mu z ręki notatnik i wreszcie go zwymyślał. Stadelmeier wykorzystał to zajście do generalnej rozprawy z agresywnym teatrem „na czasie”, poza tym uważał, iż naruszono jego osobistą wolność i godność ludzką. Na skutek tego incydentu Lawinky został zwolniony z pracy.

Wydaje się, iż Hartmann może znaleźć własną, oryginalną drogę twórczą jedynie wtedy, gdy uniezależni się od Castorfowskiego dziedzictwa, jednakże w chwili obecnej – na skutek kultywowania rebelianckiej pozy – traci kontrolę nad jakością swego energicznego teatru. Jeśli w przyszłości uda mu się raz jeszcze przeniknąć tworzywo dramaturgiczne przy pomocy kipiącej fantazji i analizy ludzkiego charakteru, to być może znów zyska sobie opinię sympatycznego, inteligentnego łobuza – opinię, której dziś mu nie dostaje.

Till Briegleb

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Eugène Ionesco „Das große Massakerspiel oder Triumph des Todes“ („Wielka masakra albo Tryumf śmierci“); po skandalu wokół aktora Thomasa Lawinky’ego zmieniono tytuł przedstawienia na „Being Lawinky“
    2006, Schauspiel Frankfurt
  • Rainer Werner Fassbinder „Die bitteren Tränen der Petra von Kant“ („Gorzkie łzy Petry von Kant“)
    2005, Burgtheater, Wiedeń
  • William Szekspir „Macbeth“ („Makbet“)
    2005, Theater Magdeburg
  • Spektakl na motywach powieści Hermanna Hessego „Der Steppenwolf“ („Wilk stepowy“)
    2005, Burgtheater, Wiedeń
  • Peter Handke "Publikumsbeschimpfung" („Publiczność zwymyślana“)
    2004, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Sebastian Hartmann  spektakl na motywach „Misterium Buffo“ Włodzimierza Majakowskiego
    2004, Volksbühne, Berlin
  • Tennessee Williams „Die Glasmenagerie“ („Szklana menażeria“)
    2003, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Gerhart Hauptmann „Vor Sonnenuntergang“ („Przed zachodem słońca“)
    2003, Burgtheater, Wiedeń
  • Antoni Czechow „Płatonow“
    2003, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Max Frisch „Biedermann und die Brandstifter“ („Biedermann i podpalacze“)
    2002, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Friedrich Schiller „Die Räuber“ („Zbójcy“)
    2002, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Christa Wolf „Der geteilte Himmel“ („Niebo podzielone“)
    2001, Volksbühne, Berlin
  • Gerhart Hauptmann „Einsame Menschen“ („Samotni“)
    2001, Bühnen der Stadt Köln, Kolonia
  • Sebastian Hartmann  spektakl na motywach filmu „Stalker“ Andrieja Tarkowskiego
    2000, Volksbühne Berlin im Prater
  • Henrik Ibsen „Gespenster“ („Upiory“)
    1999, Volksbühne Berlin
  • Ernst Toller „Hinkemann“
    1999, Theaterhaus, Jena
  • Ferdinand Bruckner „Tränen Spotten“ („Wykpione łzy“)
    1999, niezależna produkcja
  • Sarah Kane „Zerbombt“ („Zbombardowani“)
    1997, Schaubühne Lindenfels, Lipsk

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego