Amélie Niermeyer


© Maurice Korbel
Amélie Niermeyer urodziła się 14 października 1965 roku w Bonn. Szkołę średnią ukończyła w Stanach Zjednoczonych (w St. Louis), maturę zdała w Bonn w 1984 roku. Potem była obserwatorką w teatrze Schauspiel w Bonn, a jej mistrzami stali się Peter Eschberg i Rudolf Noelte. Po podróży przez Azję Południowo-Wschodnią i Australię, Niermeyer kształciła się w Drama School w Sydney. W latach 1986-89 studiowała germanistykę w Bonn i w Monachium, a później była asystentką reżysera w Bonn i w monachijskim teatrze Bayerisches Staatsschauspiel, gdzie w roku 1990 otrzymała stanowisko etatowej reżyserki.

W 1992 roku Amélie Niermeyer otrzymała monachijską nagrodę Förderpreis für Frauenforschung und Frauenkultur. W tym samym roku objęła stanowisko głównej reżyserki w teatrze dortmundzkim. W 1993 roku wróciła do monachijskiego Residenztheater, a od roku 1995 była etatową reżyserką w Schauspiel we Frankfurcie, ale pracowała także dla innych teatrów w Monachium, Weimarze, Bregencji i w Berlinie (Deutsches Theater). W 2002 roku została dyrektorką teatru we Fryburgu, a począwszy od sezonu 2006/07 jest dyrektorką w düsseldorfskim Schauspielhaus.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Amélie Niermeyer

Na początku kariery Amélie Niermeyer w monachijskim teatrze Bayerisches Staatsschauspiel mówiono o tej reżyserce, że „nie stawia aktorów na deskach symbolizujących świat, lecz na twardym podłożu faktów“. Miano na myśli jej wyraźną predylekcję do dramatów o wydźwięku społeczno-krytycznym. W 1991 roku Niermeyer wyreżyserowała „Memmingen“ Bettiny Fless – sztukę opowiadającą o spektakularnym procesie przeciwko ginekologowi Theissenowi, który przeprowadzał sztuczne poronienia.

W tym samym roku Niermeyer przeniosła na scenę dramat Inez van Dullemen pt. „Schreib mich in den Sand“ („Wypisz mnie na piasku“) – tekst o kazirodztwie i seksualnym molestowaniu dzieci. Reżyserka wykorzystała wprawdzie materiał dokumentalny, ale jednocześnie rozwinęła styl, który wykluczał powierzchowny dokumentaryzm sceniczny. Krytycy w pełni docenili sposób, w jaki poradziła sobie z trudnym tematem skomplikowanych kazirodczych relacji pomiędzy ojcem i córką. Pisali, że „inscenizacja przybliżyła widzowi dalekie wydarzenie medialne tak, jakby było ono tragedią rozgrywającą się u sąsiadów“.

Już we wczesnych swych inscenizacjach Amélie Niermeyer udowodniła, że przywiązuje dużą wagę do napięcia, gęstej atmosfery i do bliskiego kontaktu z publicznością. Zasada ta obowiązuje zarówno w przypadku sztuk społeczno-krytycznych, jak i przy adaptacjach wielkich klasycznych dramatów, szczególnie zaś wtedy, gdy reżyserka sięga po teksty, które pochodzą wprawdzie z różnych epok, ale łączy je tematyka: rola kobiety w zmieniających się układach społecznych. W 1998 roku Niermeyer przeniosła na scenę monachijskiego Cuivillièstheater sztukę Elfriede Jelinek „Krankheit oder Moderne Frauen“ („Choroba albo Współczesne kobiety“), a w rok później wystawiła „Stellę“ Goethego we frankfurckim Schauspiel. Do tego nurtu należy także prapremiera „Kameliendame“ („Damy Kameliowej“) Simone Schneider, którą Niermeyer wyreżyserowała również w teatrze Frankfurter Schauspiel, w roku 2000. Nowa sceniczna adaptacja powieści Dumasa ukazywała najsłynniejszą gruźliczkę światowej literatury jako kobietę, która oscyluje pomiędzy fatalizmem i gwałtowną żądzą życia oraz pomiędzy samorealizacją i samozniszczeniem. W spektaklu podkreślono, iż pomimo swej zależności od mężczyzn, Dama Kameliowa zachowała pewną emocjonalną i moralną autonomię.

Amélie Niermeyer jest zwolenniczką teatru dialogowego, który odwołuje się do aktorskiego punktu widzenia. W czasie swego – bardzo udanego – startu w roli dyrektorki teatru fryburskiego zebrała znakomity zespół aktorów i zainaugurowała swój pierwszy sezon przedstawieniem „Snu nocy letniej“ Williama Szekspira. Miłosny zamęt w Lesie Ateńskim przybrał formę lekkiej komedii z wyrazistymi obrazami. Po raz kolejny okazało się, że wielka siła Niermeyer bazuje na teatrze aktorskim, który wciąga publiczność swą gęstą atmosferą. „Sen nocy letniej“ wyreżyserowała jeszcze w miarę konwencjonalnie i bez większych ingerencji w tekst, natomiast pod koniec swego pierwszego fryburskiego sezonu poszła zupełnie inną drogą. „Jak wam się podoba“ Szekspira bardzo wyraźnie skróciła, wyrzuciła całe sceny i zaprezentowała fragmentaryczną filozoficzną komedię, tak jakby chciała doprowadzić do pojednania teatru dekonstrukcyjnego i narracyjnego. Zasadnicze wydarzenia sztuki zostały opowiedziane w sposób chronologiczny, przy czym reżyserkę szczególnie interesowała ucieczka Rozalindy i Celii, jak również gra z androginicznymi przebraniami w Lesie Ardeńskim oraz miłosne przysięgi i próby. Akcja rozgrywała się w pokrytej futrzanym dywanem półrurze, w której miłość zamieniała się w szaleńczą jazdę rollercoasterem.

W czasie swego ostatniego fryburskiego sezonu Amélie Niermeyer porwała się na sceniczną adaptację powieści „Moby Dick“ Hermana Melville’a i posadziła widzów na obrotowej scenie, jakby byli pasażerami transoceanicznego statku.

W tamtym okresie wiele wiodących niemieckich teatrów chciało powierzyć Niermeyer stanowisko dyrektorskie i reżyserka wybrała w końcu Schauspielhaus w Düsseldorfie. Z Fryburgiem pożegnała się inscenizacją „Trzech sióstr“ Czechowa. W spektaklu ukazała kobiety oscylujące pomiędzy melancholią i histerią – nagle przechodzące od wyczerpania do chorobliwej aktywności. Najbardziej gorzkie Czechowowskie frazy lśniły w przestrzeni teatralnej jak samotne diamenty.

Inscenizację „Trzech sióstr“ przeniosła Niermeyer do Düsseldorfu, gdzie, począwszy od sezonu 2006/07, kieruje działalnością czysto teatralną, podczas gdy instytucja, której dyrektorowała we Fryburgu, prezentowała również operę i balet. W ramach inauguracji swej działalności düsseldorfskiej Niermeyer pokazała również dwie inne swoje inscenizacje: „Hochzeit“ („Wesele“) Eliasa Canettiego oraz prapremierę nowej sztuki Thomasa Jonigka. Na repertuar pierwszego sezonu w Düsseldorfer Schauspielhaus złożyły się spektakle przygotowane przez bardzo różniących się od siebie reżyserów: Stefana Bachmanna, Luka Percevala, Sebastiana Baumgartena, Stephana Rottkampa… Repertuar zaskakiwał również wyborem dramatów i był mieszanką klasyki, prapremier oraz sporej ilości projektów, przy okazji których twórcy teatralni (tacy, jak choćby grupa reżyserska Rimini Protokoll) eksplorowali przestrzenie miejskie i różne środowiska.

Jürgen Berger

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Antoni Czechow "Drei Schwestern" („Trzy siostry”)
    2005, Theater Freiburg
  • Spektakl na motywach powieści Hermana Melville’a „Moby Dick“
    2004, Theater Freiburg
  • William Szekspir „Wie es euch gefällt“ („Jak wam się podoba”)
    2003, Theater Freiburg
  • Spektakl na motywach powieści Theodora Fontanego „Effi Briest“
    2003, Theater Freiburg
  • William Szekspir „Was ihr wollt“ („Wieczór Trzech Króli”)
    2002, Theater Freiburg
  • Simone Schneider „Kameliendame“ („Dama Kameliowa”)
    prapremiera 2000, Schauspiel, Frankfurt
  • Johann Wolfgang Goethe „Stella“
    199, Schauspiel, Frankfurt
  • Elfriede Jelinek „Krankheit oder Moderne Frauen“ („Choroba albo Współczesne kobiety”)
    1998, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium
  • Werner Schwab „Der reizende Reigen nach dem Reigen des reizenden Herrn Arthur Schnitzler“ („Czarujący korowód według korowodu czarującego pana Arthura Schnitzlera“)
    1997, Schauspiel, Frankfurt
  • William Szekspir „Was ihr wollt“ („Wieczór Trzech Króli”)
    1996, Schauspiel, Frankfurt
  • Heinrich von Kleist „Der Prinz von Homburg“ („Książę Homburg”)
    1995, Schauspiel, Frankfurt
  • Thomas Jonigk „Rottweiler“
    prapremiera 1995, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium
  • Aleksander Ostrowski „Das Gewitter“ („Burza”)
    1994, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium
  • Arystofanes „Lysistrate“ („Lizystrata”)
    1993, Theater Dortmund
  • Frank Wedekind „Frühlings Erwachen“ („Przebudzenie wiosny”)
    1992, Bayerisches Statsschauspiel, Monachium
  • Inez van Dullemen „Schreib mich in den Sand“ („Wypisz mnie na piasku”)
    1991, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium
  • Bettina Fless „Memmingen“
    1991, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium
  • Ludmiła Razumowskaja „Liebe Jelena Sergejewna“ („Droga Jeleno Sergiejewna“)
    1990, Bayerisches Staatsschaupiel, Monachium

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego