Falk Richter


© David Baltzer
Falk Richter urodził się 23 października 1969 roku w Hamburgu. W latach 1981-85 studiował reżyserię teatralną na Uniwersytecie w Hamburgu pod skrzydłami Jürgena Flimma, Manfreda Braunecka, Christofa Nela, Jutty Hoffmann i Petera Sellarsa. Studia ukończył wraz z grupą twórców teatralnych, którą później określano mianem „szkoły hamburskiej” (należeli do niej m.in.: Nicolas Stemann, Sandra Strunz, Matthias von Hartz i Ute Rauwald).

Od roku 1996 Falk Richter działa jako niezależny reżyser i autor. Wystawiał sztuki w Hamburgu, Düsseldorfie, Moguncji, Berlinie, Getyndze, Atlancie i w Amsterdamie. Od roku 2001 był etatowym reżyserem w Schauspielhaus w Zurychu (za kadencji dyrektorskiej Christopha Marthalera). Regularnie pracuje w berlińskim teatrze Schaubühne am Lehniner Platz pod kierownictwem artystycznym Thomasa Ostermeiera.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Falk Richter

Wszyscy rozprawiają o mediach. Teatry również. Tak zwana rzeczywistość medialna jest na scenach gorącym tematem, który czasami bywa ilustrowany wstawkami wideo. Także i nowe sztuki nieustannie zajmują się tą płynną problematyką i traktują o takich zjawiskach, jak prymitywne seriale telewizyjne, infotainment (łączenie informacji z rozrywką), spadek wiarygodności mediów, czy też generowanie przemocy. Najczęściej media pojawiają się w formie cytatów z modnych filmów kinowych. Tarantino, Spielberg, Kaurismäki i Lars von Trier znacznie bardziej zaprzątają świadomość wielu młodych reżyserów niż Goethe, Szekspir, Czechow i Molier.

Ale właściwie, dlaczego nie miałoby tak być? Świat się zmienia. Problem tylko w tym, że wiele scenicznych refleksji na temat nowoczesnych mediów ogranicza się do płytkich opisów, ironii i epatowania kliszami kulturowymi. Na tym polu działa również Falk Richter, który stara się w sposób analityczny rozpatrywać kwestie pełnych napięcia relacji pomiędzy człowiekiem i mediami. Jako dramaturg i reżyser nieustannie penetruje człowieczą psyche, która staje się ofiarą medialnego blichtru i słodkich obietnic, jakimi mami nas globalizacja.

Po swoim debiucie reżyserskim (inscenizacja „Silikonu” Rijndersa w 1996 roku), Richter zaczął badać zjawisko skandalicznej manipulacji, jakiej dopuszczają się media informacyjne. Najpierw, w w düsseldorfskim Schauspielhaus, wystawił swoją sztukę pt. „Kult”, w której poruszył temat zniewolenia człowieka przez modę i popkulturę.

Następnie, w 1999 roku w Moguncji, Richter zaprezentował prapremierę spektaklu „Gott ist ein DJ” („Bóg jest didżejem”) – była to jego własna sztuka zainspirowana utworem „God is a DJ” brytyjskiego zespołu Faithless. W przedstawieniu tym pewna para obracająca się w medialnym światku recytuje swoiste mantry na temat wielkomiejskiego życia oraz problemów z autentycznością i personalnym rankingiem, potem rozprawia o płaczących mężczyznach i eksplodujących telewizorach, a na koniec opowiada o osobistych doświadczeniach związanych z seksualnym wykorzystywaniem dzieci i z dziecięcą pornografią.

W 1999 roku, na hamburskiej scenie Kampnagel, Richter wraz z choreografką Anouk van Dijk wyreżyserował mocny performance teatralny na temat bezwzględnej konkurencji pomiędzy młodymi egoistami, ale dopiero w sztuce „Peace” („Pokój”) kongenialne połączenie tekstu i inscenizacji umożliwiło pełną prezentację politycznego zaangażowania. Spektakl berlińskiej Schaubühne opowiada o codziennym życiu wielkomiejskiej wspólnoty mieszkaniowej, w której kotłują się reporterzy wojenni i rozmaici karierowicze z branży reklamowej, medialnej i popkulturalnej. Przypomina to program MTV „The Real World”, tylko że w przedstawieniu Richtera cały ten cynizm prezentacji i treści przestaje być zabawny, a autentyczne ludzkie dramaty przybierają postać wręcz karykaturalną.
„Electronic City” – dramat Richtera, którego prawdziwie multimedialną prapremierę wyreżyserował Matthias Hartmann w 2003 roku w Bochum – traktuje o nomadach współczesnego zglobalizowanego świata i o ich chronicznym załamaniu nerwowym.

Prowadzenia aktorów Richter wyuczył się w Hamburgu u – niezbyt zresztą lubianego przez siebie - Jürgena Flimma i pewnie dlatego zawsze udaje mu się w sposób psychologicznie wiarygodny przetransponować wirtualne tematy na ludzkie sytuacje konfliktowe. Dzięki tej umiejętności dobrze radzi sobie również z całkowicie niemedialnymi sztukami – takimi choćby, jak „Die Nacht singt ihre Lieder” („Noc śpiewa piosenki”) Jona Fossego, czy też „4.48 Psychose” („Psychoza 4.48”) Sarah Kane – i wyczarowuje z nich skoncentrowany, frapujący, ale zupełnie konwencjonalny teatr aktorski. Zadziwiający jest również fakt, iż spod kontroli nie wymknęła mu się nawet wyprawa w świat opery, kiedy to wyreżyserował „We come to the river” („Dochodzimy do rzeki”) Henzego jako nowatorski, potężny medialnie spektakl polityczny.

U Richtera krytyka mediów rodzi się z fascynacji mediami i dlatego też jego działania artystyczne często charakteryzują się nadgorliwością konwertyty. Bohaterowie jego sztuk nabierają cech stereotypowych lub karykaturalnych, jego ton traci dystans, a roszczenia analityczne roztapiają się w żargonie. Ale gdy reżyser bardziej koncentruje się na cierpieniu świata niż na krytycznej polemice, to wtedy tworzy fascynujące portrety współczesnych ludzi.

Richter gustuje nie tylko w reżyserowaniu swych własnych sztuk (ostatnio było to przedstawienie „Die Verstörung” w 2005 roku w berlińskim teatrze Schaubühne), ale lubi również wystawny albo zgoła bulwarowy teatr narracyjny. Jego inscenizacja komedii Oscara Wilde’a „The Importance of Being Earnest” („Bądźmy poważni na serio”) w wiedeńskim Akademietheater w 2005 roku (z Michaelem Maertensem w roli głównej) była jędrną krotochwilą, którą trudno skojarzyć z reżyserem dramatu „Peace” („Pokój”). Z kolei inscenizacja „Mewy” Czechowa konsekwentnie nawiązywała do tradycji realizmu psychologicznego, który Richter tolerował w czasie swych studiów wyłącznie jako przeciwieństwo własnej kreatywności.

Można dyskutować, czy to jest wszechstronność, czy też plątanie się w sprzecznościach. W każdym bądź razie Falk Richter, który jest również tłumaczem dramatów i autorem słuchowisk, zasługuje na miano jednego z najpracowitszych twórców teatralnych naszych czasów. A w pewnych momentach jest także jednym z najbardziej frapujących…


 

Till Briegleb

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Antoni Czechow "Drei Schwestern" („Trzy siostry”)
    2006, Schaubühne, Berlin
  • Jon Fosse „Schatten“ („Cień”)
    2006, festiwal w Bergen w koprodukcji z Teatrem Narodowym w Oslo
  • Falk Richter „Die Verstörung“ („Wzburzenie”)
    2005, Schaubühne, Berlin
  • Elfriede Jelinek „Ernst ist das Leben“ („Życie jest poważne”), adaptacja sztuki Oscara Wilde’a „The Importance of Being Earnest” („Bądźmy poważni na serio”)
    2005, Akademietheater, Wiedeń
  • Richard Strauß / Hugo von Hofmannsthal „Elektra“
    2004, Oper, Frankfurt
  • Martin Crimp "Weniger Notfälle" („Fewer Emergencies”), System 3/Amok
    2004, Schaubühne, Berlin
  • Falk Richter "Unter Eis (Das System 2)" („Pod lodem (System 2)”)
    2004, Schaubühne, Berlin
  • Antoni Czechow "Die Möwe" („Mewa”)
    2004, festiwal Salzburger Festspiele
  • Falk Richter "Hotel Palestine (Das System 4)" („Hotel Palestyna (System 4”)
    2004, Schaubühne, Berlin
  • Falk Richter „Electronic City (Das System 1)” („Electronic City (System 1)”)
    2004, Schaubühne, Berlin
  • Roland Schimmelpfennig / Falk Richter „Für eine bessere Welt / Sieben Sekunden / In God we trust“ („O lepszy świat / Siedem sekund / Wierzymy w Boga”)
    2003, Schauspielhaus, Zurych
  • Caryl Churchill „Die Kopien“ (tytuł angielski: „A number”, tytuł polski: „Egzemplarz”)
    2003, Schauspielhaus, Zurych
  • Lars Noren „Klinik“ („Klinika”)
    2002, Schauspielhaus, Zurych
  • Sarah Kane „4.48 Psychose“ („Psychoza 4.48”)
    2001, Schaubühne, Berlin / Schauspielhaus, Zurych
  • Hans-Werner Henze (libretto: Edward Bond) “We come to the river” („Dochodzimy do rzeki”)
    2001, Staatsoper, Hamburg
  • Jon Fosse „Die Nacht singt ihre Lieder“ („Noc śpiewa piosenki”)
    2000, Schauspielhaus, Zurych
  • Falk Richter „Peace“ („Pokój”)
    2000, Schaubühne, Berlin
  • Oscar van Woensel „Wer“ („Kto”)
    1999, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Anouk van Dijk / Falk Richter „Nothing hurts“ („Nic nie boli”)
    1999, Kampnagel, Hamburg / Springdance Festival, Utrecht; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Falk Richter „Gott ist ein DJ“ („Bóg jest didżejem”)
    1999, Staatstheater, Moguncja
  • Bertolt Brecht “In the jungle of the cities” („W gąszczu miast”)
    1998, Theatre Seven Stages, Atlanta, USA
  • Martin Crimp “Attempts on her life – Angriffe auf Anne“ („Próby z jej życia”)
    1997, Toneelgroep, Amsterdam
  • Falk Richter „Kult – Geschichten für eine virtuelle Generation“ („Kult – opowieści dla wirtualnego pokolenia”)
    1997, Schauspielhaus, Düsseldorf
  • Gerardjan Rijnders „Silikon“
    1996, Kampnagel, Hamburg

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego