Nicolas Stemann


© David Baltzer
Nicolas Stemann urodził się w 1968 roku w Hamburgu. Przez krótki czas studiował filozofię i literaturoznawstwo, a potem został asystentem reżysera i muzykiem w hamburskim teatrze Deutsches Schauspielhaus. Następnie studiował reżyserię w Max-Reinhardt-Seminar w Wiedniu i w Instytucie Teatru, Teatru Muzycznego i Filmu (Institut für Theater, Musiktheater und Film) w Hamburgu pod skrzydłami Jürgena Flimma i Manfreda Braunecka.

W 1996 roku Nicolas Stemann wraz z założonym przez siebie stowarzyszeniem artystycznym „Gruppe Stemann“ zaczął realizować niezależne projekty teatralne, m.in. „Zombie 45 – Am Bass Adolf Hitler“ („Zombi 45 – Na basie Adolf Hitler“, 1997) i „Terror-Trilogie“ (1997). Jego teatralny projekt wideo pt. „Werther!“ z Philippem Hochmairem gościł od roku 1997 w wielu teatrach i na różnych festiwalach. Stemann reżyseruje w Berlinie, Hamburgu, Hanowerze, Wiedniu i w Bazylei.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Nicolas Stemann

Pewne elementy teatru Nicolasa Stemanna są zarazem pułapkami: rebeliancka poza, uczuciowość, medialne fidrygałki, lekkość… Wszystkie te zagrożenia wynikają z jednego zasadniczego impulsu – z nieokiełznanej radości gry scenicznej. Skutkuje ona – najczęściej bardzo ironicznym – „czesaniem pod włos” klasycznego materiału dramaturgicznego, który nagle znów nabiera świeżości.

U zarania swej kariery reżyserskiej, pod koniec lat dziewięćdziesiątych, ze smarkaczowatym brakiem respektu Stemann zabrał się za Goethego – swą pierwszą ofiarę „uwspółcześniającego oczyszczania”. „Wertera” i „Torquata Tassa” zredukował do elementów bazowych i odarł ich z czci posługując się wstawkami wideo, atmosferą blokowisk, czy też symbolicznymi gestami. By stało się zadość buntowniczej pozie, roztrzaskane gipsowe popiersie Goethego leżało na scenie przez cały czas trwania spektaklu „Tassa”…

Na gruzach klasyki Stemann konsekwentnie budował jednak kompleksowy i bardzo umuzykalniony teatr, który – przy pomocy urozmaiconej scenografii i bogatych środków wyrazu scenicznego – opowiada historie o dzisiejszych problemach z porozumieniem międzyludzkim. W centrum większości tych teatralnych mozaik stoi współczesne indywiduum, które musi bez ideologicznej podpory odpowiadać samo za siebie i odczuwa to jako ciężar ponad siły.

Najbardziej znana inscenizacja Stemanna – adaptacja „Hamleta” w hanowerskim Schauspiel, którą w 2002 roku zaproszono na festiwal Berliner Theatertreffen – ukazuje medialnego księcia, który ginie nie tyle wskutek zdrady, co z powodu zasady „anything goes” („wszystko ujdzie”, „wszystko jest dopuszczalne”). Philipp Hochmair – odtwórca wielu głównych ról w produkcjach Stemanna – jako Hamlet zagubił się w wesołej bezradności pomiędzy otaczającymi go medialnymi obrazami i dworem, który bagatelizuje winę.

Niedostatek tragizmu, charakterystyczny dla wielu inscenizacji Stemanna, w jego najlepszych spektaklach dobitnie ilustruje fakt, iż upiększanie lęku i brak więzi we współczesnym społeczeństwie stają się „przeklętą wolnością”. Rzekoma otwartość naszego społeczeństwa jest złudnym komfortem, gdy zacierają się zasady moralne, które umożliwiają orientację w świecie.

Gdy owo upiększanie, które chce pokazać Stemann, jest postrzegane jako estetyka jego teatru (wykorzystującego wszak takie modne środki wyrazu, jak wideo, muzyka, czy też utensylia popkultury), to czasem skutkuje to zarzutami płytkości. Ale jednocześnie ta efektowna maniera inscenizatorska nie stoi z pewnością na przeszkodzie wielkim sukcesom reżysera. Na razie Stemann – wywodzący się z bardzo płodnego pokolenia uczniów hamburskiej szkoły reżyserii (wspólnie z nim studiowali tacy twórcy, jak Falk Richter, Sandra Strunz, czy też Matthias von Hartz) – należy do najbardziej pożądanych młodych reżyserów i pracuje dla takich scen, jak berliński Deutsches Theater, czy też wiedeński Burgtheater.

W wiedeńskim Akademietheater powstała w roku 2003 inscenizacja sztuki pt. „Das Werk” („Dzieło”) Elfriede Jelinek i przedstawienie to znakomicie ukazało Stemannowską umiejętność radzenia sobie z kompleksowymi tekstami. Z potężnego objętościowo materiału na temat katastrofalnego niszczenia przyrody (na przykładzie zapory w Kaprun) przyrządził Stemann dosadny sceniczny kolaż, który operował krytyczną ironią. Przy pomocy wielkiego chóru robotników, kanibala z gór, młodych dyskutantów i histerycznych panienek przetransponował oskarżenie Jelinek na kąśliwe teatralne widowisko.

Stemannowska predylekcja do sprzeczności nieuchronnie skutkuje zmiennością poziomu artystycznego inscenizacji. Reżyser wiedzie dysputy moralne, nie rezygnując przy tym z efekciarstwa, przy pomocy kiczu zwalcza niezdolność do miłości, czasem zbyt poważnie traktuje ducha materiału dramaturgicznego, a niekiedy zupełnie go ignoruje i nieustannie oscyluje pomiędzy perfekcją i bylejakością. Męczącą rekonstrukcję teatru Brechtowskiego („Opera za trzy grosze” w Hanowerze) dzieliło tylko kilka tygodni od popowej bajki, jaką była berlińska adaptacja „Kasi z Heilbronnu” i od ogrodowych zabaw z tekstami Jelinek. Ale takie radosne ryzyko wychodzi teatrowi na dobre i dzięki niemu Stemann słusznie zaliczany jest do najważniejszych młodych reżyserów dzisiejszego niemieckojęzycznego teatru.

Till Briegleb

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Elfriede Jelinek "Über Tiere" („O zwierzętach“)
    2007, Deutsches Theater, Berlin
  • Friedrich Schiller "Don Karlos"
    2007, Deutsches Theater, Berlin
  • Elfriede Jelinek "Ulrike Maria Stuart"
    2006, Thalia Theater, Hamburg; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen, zaproszenie na festiwal Mülheimer Theatertage 2007
  • Sofokles „Antygona“ (we współpracy z Colegio del Cuerpo w ramach projektu „Akte Kolumbien“)
    2005, Laokoon-Festival Kampnagel Fabrik, Hamburg
  • Spektakl na motywach utworu Kurta Vonneguta „Schlachthof 5“ („Rzeźnia nr 5“)
    2005, Schauspiel, Hanower
  • Elfriede Jelinek „Babel“
    2005, Burgtheater, Wiedeń; zaproszenie na festiwal Mülheimer Theatertage 2006
  • Gerhart Hauptmann "Vor Sonnenaufgang" („Przed wschodem słońca“)
    2004, Burgtheater, Wiedeń
  • Esther Bialas, Sebastian Blomberg, Sachiko Hara-Franke, Philipp Hochmair, Claudia Lehmann, Katrin Nottrodt, Myriam Schröder  "German Roots" (we współpracy z Berndem Stegemannem)
    2004, Ruhrfestspiele, Thalia Theater
  • Heinrich von Kleist „Das Käthchen von Heilbronn“ („Kasia z Heilbronnu“)
    2003, Deutsches Theater, Berlin
  • Elfriede Jelinek „Das Werk“ („Dzieło“)
    prapremiera 2003, Burgtheater, Wiedeń; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen 2004
  • Georg Büchner „Dantons Tod“ („Śmierć Dantona“)
    2002, Theater Basel (Bazylea)
  • William Szekspir „Hamlet“
    2001, Niedersächsisches Staatstheater, Hanower; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Nicolas Stemann „Kauft Tasso!“ na motywach utworu Johanna Wolfganga Goethego
    2000, Schauspielhaus, Bochum
  • Albert Ostermaier „Death Valley Junction“
    2000, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Gruppe Stemann „Verschwörung“ („Spisek“)
    1999, Kampnagel, Hamburg
  • Gruppe Stemann „Zombie 45 – Am Bass Adolf Hitler“ („Zombi 45 – Na basie Adolf Hitler“)
    1998, Kammerspiele, Hamburg
  • Nicolas Stemann  spektakl „Werther!“ na motywach utworu Johanna Wolfganga Goethego
    1997, niezależna produkcja

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego