Roger Vontobel

Roger Vontobel urodził się w 1977 roku w Zurychu. Dorastał w Szwajcarii i w Johannesburgu (RPA). W latach 1998-2001 uczył się aktorstwa w American Academy of Dramatic Art w Nowym Jorku i w Pasadenie, a później pracował jako aktor (m.in. w ARK Theatre Company w Los Angeles) i debiutował jako reżyser (własna adaptacja „Letników“ Maksyma Gorkiego).

W roku 2001 Roger Vontobel rozpoczął studia reżyserskie w hamburskiej Theaterakademie, a w rok później założył niezależną grupę teatralną „VONTOBELhamburg“. Od tamtego czasu stale współpracuje z aktorką Janą Schulz, dla której przerobił sztukę Lessinga pt. „Filotas“ na monolog sceniczny. Spektakl „fi’lo:tas“ stał się pierwszą wizytówką Vontobela, którego zaczęto zapraszać na różne festiwale teatrów niezależnych (np. „Impulsen“ w Nadrenii Północnej-Westfalii, czy też Fringe Festival w Edynburgu).

Jeszcze przed zakończeniem studiów reżyserskich w semestrze zimowym 2004/05, Vontobel reżyserował samodzielnie na scenie Gaußstraße (filia hamburskiego Thalia Theater) oraz w Theaterhaus w Jenie. Po studiach pracuje jako stały reżyser w monachijskim teatrze Kammerspiele, w hamburskim Deutsches Schauspielhaus oraz w Schauspiel w Essen. W 2006 roku, w plebiscycie krytyków czasopisma „Theater heute“, Roger Vontobel otrzymał tytuł Najlepszego Młodego Reżysera Roku. W tym samym roku za inscenizację „Złotego runa“ Grillparzera otrzymał nagrodę Gertrud-Eysoldt-Förderpreis.           

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Roger Vontobel

Rozpoczynając karierę reżyserską w Niemczech, Roger Vontobel najwyraźniej postanowił kruszyć mury istniejące jeszcze pomiędzy teatrami niezależnymi i miejskimi. Wraz z niezależną grupą teatralną „VONTOBELhamburg” wystawił w Hamburgu swą przeróbkę dramatu „Filotas” Lessinga. Miał wtedy dwadzieścia pięć lat i równie dobrze mógł robić karierę jako aktor, bo przecież ukończył dwuletnie studium aktorskie na słonecznym Zachodnim Wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. Widocznie poczuł jednak niepohamowany pociąg do reżyserki i to chyba jeszcze w Hollywood, gdzie zaprezentował spektakl pt. „Summerfolk” - swą własną adaptację „Letników” Gorkiego. Aktor przedzierzgnął się więc w adepta sztuki reżyserskiej, który wrócił do Niemiec, studiował w hamburskiej Theaterakademie i już w czasie tych studiów dał się poznać jako spec od niekonwencjonalnych przeróbek tekstów dramatycznych.      

Wystawienie monologowej wersji „Filotasa” Lessinga było chyba najważniejszą decyzją artystyczną początkowego okresu kariery reżyserskiej Vontobela. Monolog wygłaszała Jana Schulz, studentka szkoły aktorskiej, która dziś jest stałą współpracownicą reżysera. Spektakl pt. „fi’lo:tas” został zaproszony na ważne festiwale teatrów niezależnych – takie choćby, jak „Impulsen” w Nadrenii Północnej-Westfalii, czy też Edinburgh Fringe Festival – a szacowne teatry niemieckie zaczęły poważnie interesować się twórcą tego przedstawienia. Cudowne dziecko bardzo prędko stało się dojrzałą gwiazdą reżyserii – chyba między innymi dlatego, że Vontobel zawsze uważał się za inscenizującego współautora i to zarówno w przypadku adaptacji dramatów klasycznych, jak też i prapremier sztuk współczesnych.

Obojętnie, czy Vontobel reżyseruje „Złote runo“ Grillparzera, czy też „pool, no water“ Marka Ravenhilla, zawsze poszukuje twórczych rozwiązań, dzięki którym opowieść sceniczna staje się czymś więcej niż tylko literackim retellingiem. Wraz z Bernhardem Studlarem, Vontobel dokonał scenicznej adaptacji powieści Juli Zeh pt. „Spieltrieb” („Instynkt gry”), wyreżyserował spektakl na tle nagich ścian Malersaal (sceny filialnej hamburskiego Schauspielhaus) i skupił się na wirtualności współczesnego życia. Główną postacią książki jest pewna uczennica, która uwodzi swojego nauczyciela wychowania fizycznego i szantażuje go przy pomocy zdjęć zamieszczanych w Internecie. W wywiadzie z okazji prapremiery, Vontobel stwierdził, iż ogromna szybkość medialnego przetwarzania dzisiejszych sytuacji życiowych skutkuje obojętnością młodych ludzi także wobec strasznych wydarzeń i życiowych scenariuszy. Uczennicę, która nie była już w stanie dostrzec różnicy pomiędzy rzeczywistą i inscenizowaną emocjonalnością, zagrała Jana Schulz. Po raz kolejny można było nabrać przekonania, iż Vontobel koncypuje niektóre swoje projekty teatralne wyłącznie dla tej aktorki, która z tak niezwykłą intensywnością wnika w istotę odgrywanych postaci.

Medialne przetwarzanie rzeczywistości jest osią pracy inscenizacyjnej Vontobela. Na początku 2008 roku reżyser odkrył na nowo wczesny dramat Ibsena pt. „Helden auf Helgeland” („Rycerze Północy”) i przedstawił reakcję norweskiego dramaturga na staronordycką sagę o Völsungach jako wirtualny Second Life. Lodowy świat Völsungów był komputerową animacją, a aktorzy wkładali słowa w usta swych komputerowych awatarów. Poszukiwania możliwości adaptacji rozwlekłego wczesnego dzieła Ibsena doprowadziły więc Vontobela do bezkrwawej wirtualnej animacji, od której zaczynał się spektakl. Dopiero po takim zaprezentowaniu archaicznego dramatu rodzinnego, reżyser mógł raz jeszcze zdać się na talent Jany Schulz, która – jako nordycka Brunhilda – ukazała ciemne strony wypaczonej przez nienawiść kobiecej duszy.

Nienawiść znalazła się w centrum zainteresowania reżysera również we frankfurckiej inscenizacji sztuki „pool, no water” Marka Ravenhilla, w której czterech niewydarzonych artystów obgaduje zdolniejszą koleżankę po fachu. Vontobel umiejscowił akcję w scenicznym environmencie, a frankfurccy aktorzy odegrali całą tę próżność, która rodzi się z monomaniakalnej niepewności artysty. Sztuka „pool, no water” nie należy do najmocniejszych tekstów Ravenhilla, a „Monsun” nie jest najlepszą pozycją w dorobku młodej niemieckiej dramatopisarki Anji Hilling. W przypadku obydwu tych inscenizacji Vontobel zaprezentował, jak z tego rodzaju tekstów można zrobić znakomite spektakle. Nie dziwi więc fakt, iż jest on dziś stałym reżyserem w monachijskim teatrze Kammerspiele, w hamburskim Deutsches Schauspielhaus oraz w Schauspiel w Essen.              

Jürgen Berger

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Johann Wolfgang Goethe "Clavigo"
    2008, Maxim Gorki Theater, Berlin
  • Ajschylos "Die Orestie" ("Oresteja")
    2008, Schauspiel, Essen
  • Spektakl na motywach filmu Lukasa Moodyssona "Lilja-4-ever"
    2008, Kammerspiele, Monachium
  • Henrik Ibsen "Die Helden von Helgeland" ("Rycerze Północy")
    2008, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Mark Ravenhill "pool, no water"
    2007, Schauspiel, Frankfurt
  • Gerhild Steinbuch "Verschwinden oder Die Nacht wird abgeschafft" ("Zniknięcie albo Noc zostanie zlikwidowana")
    prapremiera 2007, Schauspielhaus, Graz / festiwal steirischer herbst
  • Heinrich von Kleist "Die Familie Schroffenstein" ("Rodzina Schroffenstein")
    2007, Kammerspiele, Monachium
  • Franz Grillparzer "Das Goldene Vliess" ("Złote runo")
    2007, Schauspiel Essen; nagroda Gertrud-Eysoldt Förderpreis für junge Regie
  • Bernhard Studlar "Me and You and the EU" ("Ja i ty i UE")
    prapremiera 2006, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Christian Dietrich Grabbe "Scherz, Satire, Ironie und tiefere Bedeutung" ("Żart, satyra, ironia i głębsze znaczenia")
    2006, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg / Young Directors Project, festiwal Salzburger Festspiele
  • Gerhild Steinbuch "Schlafengehn" ("Do snu")
    prapremiera 2006, Schauspiel, Essen
  • Bernhard Studlar/Roger Vontobel  spektakl na motywach powieści Juli Zeh pt. "Spieltrieb" ("Instynkt gry")
    2006, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg; zaproszenie na monachijski festiwal "Radikal Jung" 2007
  • Anja Hilling "Monsun"
    2006, Kammerspiele, Monachium
  • Marius von Mayenburg "Eldorado"
    2005, Schauspiel, Essen
  • Heinrich von Kleist "Die Hermannsschlacht" ("Bitwa Hermanna")
    2005, Theaterhaus, Jena; zaproszenie na festiwal "Impulse" 2005
  • Juli Zeh "Präsentation eines Prototypen" ("Prezentacja prototypu")
    prapremiera 2005, Kammerspiele, Monachium
  • Ferdinand Bruckner "Früchte des Nichts" ("Owoce nicości")
    2005, Staatstheater, Stuttgart; zaproszenie na monachijski festiwal "Radikal Jung" 2006, nagroda krytyków
  • Lucy Prebble "Das Zuckersyndrom" ("Syndrom cukrowy")
    2004, Kammerspiele, Monachium
  • David Gieselmann "Herr Kolpert" ("Pan Kolpert")
    2004, Thalia Theater, Hamburg
  • Władimir Sorokin "Dostoevsky-trip" ("Dostojewski-trip")
    2002, Zeisehallen, Hamburg
  • Spektakl "fi'lo:tas" na motywach sztuki Lessinga
    prapremiera 2002, Zeisehallen, Hamburg

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego