Steeds meer artiesten vinden hun weg naar privé-woningen
Cocoonen met kunst

© Hylke Gryseels
© Hylke Gryseels

Het idee om concerten, theatervoorstellingen of tentoonstellingen in de privé-woningen te organiseren bestaat al langer. Maar in deze tijden van sociale media en deeleconomie, van couchsurfing en Airbnb, lijkt het concept pas helemaal van de grond te komen.

Het tonen van kunst in de privésfeer gaat ver terug in de tijd. Denk maar aan Hamlet, die een rondreizend toneelgezelschap op bezoek in kasteel Elsinore gebruikte om zijn oom Claudius te ontmaskeren als de moordenaar van zijn vader. Maar dichters, muzikanten of toneelspelers uitnodigen op de sofa was toch lange tijd een voorrecht van de elite. Tegenwoordig kan het veel democratischer, en neemt het succes toe.
Het is moeilijk te achterhalen waar deze tendens ooit begon, maar laat ons misschien nog even terugkeren naar één van de eerste keren dat kunst zijn intrede deed in de woonkamer van gewone Belgische burgers. Dat was in 1986, toen Jan Hoet (1936-2014) - de bekende curator en latere museumdirecteur van ondermeer het Gentse SMAK en MARTa Herford - in Gent het tentoonstellingsparcours Chambres d'Amis opzette. Hoet liet toen 51 internationale kunstenaars een specifiek werk concipiëren voor een aantal private woningen in de stad. Chambres d'Amis werd prompt verkozen tot Europese tentoonstelling van het jaar en is nog altijd een referentie. De Belgische kunstenares Sarah Vanhee verwees er bijvoorbeeld nog naar toen ze een paar jaar geleden in Gent, Leuven en Frankfurt gewone mensen in hun woonkamer hun ‚kunstverzameling’ liet tonen en toelichten voor haar project Untitled.
Vandaag is het tonen van hedendaagse beeldende kunst in privé woningen al lang geen uitzondering meer. Ga bijvoorbeeld maar eens kijken naar 105Besme. Deze dynamische plek in het Brusselse kunstcircuit, waar het werk van opkomende en gevestigde internationale kunstenaars wordt getoond, is eigenlijk geen galerie, maar gewoon het privé-appartement van curator Tania Nasielski. Ook in Duitsland gedijen privé-kunstverzamelingen overigens prima. Volgens de BMW Art Guide by Independent Collectors - de eerste gids die prive-kunstcollecties uit circa veertig landen in kaart brengt - is Duitsland zelfs koploper wat betreft het aantal privé-verzamelingen, en zijn sinds de jaren negentig ook steeds meer van die verzamelingen toegankelijk voor het publiek.
 

Live in de living

Konzert im Wohnzimmer: Salon Bombardon © Hylke Gryseels Een ander fenomeen dat aan een duidelijke opmars bezig is, zijn de huiskamerconcerten. Initiatieven met namen als Living Room Music Festival, Live in your Living Room, Living Piano, Rent a pianist - of Bedroomdisco en Live in the living in Duitsland - geven het concept kamermuziek een geheel nieuwe invulling. Klassieke huiskamerconcerten bestaan ook, maar in deze niche is het toch vooral het huwelijk tussen populaire muziek en sociale media dat voor een doorbraak staat. Privéruimtes worden ter beschikking gesteld, kosten worden gedeeld, en naast de artistieke ervaring zijn ook het sociale aspect en het directe contact met de kunstenaars van belang. Naar het Amerikaanse voorbeeld van Gigit, het Britse van Sofar (Songs from a room) en het Franse van Concert en Appart, heeft zich nu ook in België een soort Airbnb voor huiskamerconcerten ontwikkeld. Living Concerts is een digitaal platform waarop muziekliefhebbers met een ruime woonkamer en artiesten op zoek naar speelgelegenheid elkaar kunnen vinden, zonder dat daar platenfirma’s, concertpromotoren, of concertzalen bij komen kijken. Al meer dan tweeduizend huiskamers van gastheren en een honderdvijftigtal artiesten hebben zich via de site geregistreerd. Voor de muziekliefhebbers is het intieme en exclusieve karakter van zo’n concert weer eens wat anders dan het geweld van de grote stadions en festivals. De muzikanten krijgen behalve speelgelegenheid ook een aandachtiger publiek dan bij een caféconcert. Sommige groepen zien huiskamerconcerten dan ook als een goede voorbereiding op een echte zaaltournee. Al hebben de legendarische Toten Hosen in 2012 zelfs een tournee van huisconcerten door heel Duitsland gedaan.
 

Tupperwaretheater

Begeistertes Publikum | Salon Bombardon © Hylke Gryseels En dan is er ook nog het theater. Jonge makers verruilen steeds meer het pluche van de klassieke grote theaters voor wat er zich buiten de schouwburgmuren afspeelt en zoeken daarbij ook de huiskamers op. In Franstalig België zijn er verschillende kleinere gezelschappen zoals Lézart-sur-Senne of 2 ou 3 petites choses, die zich specifiek richten op dit ‚théâtre d’appartement’ of ‚Tupperwaretheater’. In Schaarbeek zorgt het festival Salon Bombardon er al jaren voor dat mensen voor een democratische prijs podiumkunstenaars uit verschillende disciplines kunnen bekijken in de huizen van verschillende wijken in Schaarbeek - wat ook een sociaal en gemeenschapsversterkend effect heeft. Ook in Duitsland is dit fenomeen natuurlijk bekend. Theater@home uit Bonn bewerkt theaterklassiekers voor kleine bezetting, en verandert de namen van de personages desgewenst in die van de toeschouwers, het festival Flurstücke in Münster laat internationale gezelschappen spelen in woningen.
 

Experiment

Het totaalplaatje is er een waarin het experiment centraal vooralsnog niet wordt geschuwd - want fenomenen als Dichters in huis, Sofa Cinema, of gevangenisconcerten hebben we hier nog onvermeld gelaten. Sommige initiatieven verdwijnen na enige tijd ook weer omdat het verdienmodel niet klopt, het publiek de formule toch niet lust, of de expertise van de curatoren, concertprogrammatoren of theaterdirecteuren wordt gemist. Maar het lijkt er toch sterk op dat de kunsten nu definitief hun weg naar de huiskamer hebben gevonden.
 

HUISBEZOEK - EEN KUNSTENAAR IN JE WOONKAMER

Heb je er ook al eens van gedroomd om van je woonkamer een podium te maken? Een artiest bij je thuis te laten optreden? Terwijl je bij je thuis een filmklassieker bekijkt het ratelen van de pellicule in een 16mm projector te horen? Het kan allemaal, want …
Vibrafonist, componist en theoreticus Christopher Dell, contrabassist Sebastian Gramss & danseres Anna Senognoeva, roman- en toneelschrijver Jakob Hein, visueel kunstenaar Nadim Vardag en het theatergezelschap Rimini Protokoll komen naar België en zoeken voor hun performance geschikte ruimtes in privéhuizen. Voel je de culturele kriebel, beschik je over minstens 15 stoelen en heb je zin om evenveel mensen uit te nodigen voor een uitzonderlijk moment in je living, atelier of mansarde?

Huisbezoek
 

21.-22.10.2015: Sebastian Gramss & Anna Senognoeva | Concert, dans

29.-30.10.2015: Christopher Dell | Muziek, lezing

05.-06.11.2015: Nadim Vardag | Film, gesprek

19.-20.11.2015: Jakob Hein | koken, gesprek

02.-05.12.2015 : 16 mm | Film

19.-20.12.2015: Rimini Protokoll | Theater