Vluchtelingenorganisaties Geen keuze, wel een stem

Vluchtelingen demonstreren op de Oranienplatz in Berlijn.
Vluchtelingen demonstreren op de Oranienplatz in Berlijn. | Foto: © Leif Hinrichsen

Vluchtelingen in Duitsland hebben talrijke organisaties opgericht waarmee zij zelf voor de erkenning van hun rechten strijden. Hun ideeën steunen altijd op de roep naar meer onafhankelijkheid door middel van netwerkvorming.

Chu Eben kan zich nog precies herinneren hoe frustrerend en deprimerend het leven in de asielcentra was – vier vreemden op een kamer van twaalf vierkante meter, beperkt in hun bewegingsvrijheid, zonder geld om een taalcursus te volgen, zonder het flauwste benul hoe en wanneer deze “toestand van totale onzekerheid” zou eindigen. “Ze mogen niemand jarenlang geïsoleerd in een centrum laten wonen, gewoon omdat zijn juridische toestand niet is uitgeklaard”, zegt Chu vandaag.

Vandaag, dat is 17 jaar nadat hij uit Kameroen Duitsland bereikte. Aanvankelijk vond hij onderdak in een vluchtelingenkamp in het Brandenburgse Eisenhüttenstadt, waar hij net als alle vluchtelingen onderworpen was aan de verblijfsplicht, die het hem enkel met toelating van de Dienst Vreemdelingenzaken toestond om het hem toegewezen district te verlaten. Het VN-vluchtelingenagentschap UNHCR stelt dat de regeling in strijd is met het internationale recht en riep Duitse overheidsinstanties en rechtbanken al meermaals op om de verblijfsplicht te herzien – zonder succes. In de meeste deelstaten mogen asielaanvragers bovendien niet zelf naar de dokter gaan of een ziekenwagen laten komen zonder eerst toelating van de bevoegde instanties of het opvangcentrum te hebben gekregen. Een onophoudelijke belasting voor lichaam en geest, zoals Chu zegt.

Daarom namen hij en enkele vrienden zich voor om zelf iets aan hun situatie te doen. “Al gauw hadden we begrepen dat we een concept nodig hadden om in de centra informatie te kunnen uitwisselen en een netwerk op te bouwen”, vertelt Chu. Zo is het idee ontstaan om computerlessen voor vluchtelingen te organiseren. Chu en zijn medestanders riepen de vluchtelingenorganisatie Refugees Emancipation in het leven, vonden steun bij studenten van de Technische Universiteit van Berlijn en in een winkel voor computercursussen. Ondertussen baat Refugees Emancipation in kantoorruimtes in Potsdam een internetcafé uit, maar ook in vluchtelingencentra zoals in Luckenwalde, Prenzlau en Eisenhüttenstadt. Dit gaat evenwel niet zonder problemen: technisch loopt het stroef en er is geen continuïteit. Veel van de vrijwilligers hebben immers niet de tijd en de middelen om zich op lange termijn te blijven engageren. De overheid stelt geen geld ter beschikking voor de cursussen, sommige centra zijn zelfs niet bereid om een lege ruimte aan te bieden. “Het maatschappelijke middenveld”, zegt Chu “moet nog leren inzien hoe belangrijk het is dat vluchtelingen structuren opbouwen om hun levenskwaliteit te verbeteren.”

LEVEN IN DE WACHTRIJ

Volgens UNHCR vroegen in 2014 ongeveer 74.000 mensen bij de Duitse overheid asiel aan. 20.000 tot 30.000 van hen kregen in afwachting van hun asielprocedure enkel voorlopige papieren in handen.

Chu heeft nu een verblijfsvergunning, maar soms, zo vertelt hij, voelt hij zich nog altijd onzeker en onvoldoende geïntegreerd. “Deelnemen aan het maatschappelijke leven is belangrijk. Wanneer de regering asielaanvragers een groter gevoel van vrijheid zou geven, zouden heel wat vluchtelingen meer kracht hebben om vooruitgang te boeken.”

De talloze projecten die vluchtelingen ondertussen hebben opgestart, willen de barrières neerhalen. De Oranienplatz in Berlijn, die vluchtelingen uit heel Duitsland uit protest tegen het asielbeleid ruim anderhalf jaar met een tentenkamp bezet hielden, mag ondertussen dan wel zijn ontruimd, de beweging erachter gaat verder. “Met de bezetting van de Oranienplatz hebben we de vluchtelingen in Europa getoond dat je kan vechten”, aldus de 33-jarige Adam Bahar, die in 2012 vanuit Soedan door acht landen tot in Berlijn is gevlucht en in een van de tenten woonde. Hij blijft politiek geëngageerd, organiseert informatie-events en protestmarsen.

VLUCHTELINGEN ORGANISEREN ZICH STEEDS MEER

Ook Mbolo Yufanyi zet zich al vele jaren in tegen de sociale uitsluiting van mensen die op zoek zijn naar bescherming. Omdat zijn leven in Kameroen in gevaar was, vluchtte hij in 1998 naar Duitsland. Sinds 1999 is hij lid van vluchtelingenorganisatie The Voice Refugee Forum Deutschland. “Indertijd was het voor ons duidelijk: we hebben geen keuze, wel een stem“, zegt Mbolo Yufanyi. Vanuit hun thuisbasis Mühlhausen in Thüringen breidden hij en nog andere geëngageerde vluchtelingen de beweging uit naar andere deelstaten, organiseerden zij grootschalige campagnes tegen de verblijfsplicht, uitwijzingen, het brutale optreden van de politie.

De voornaamste doelstelling van The Voice blijft erin bestaan, vluchtelingen in de strijd voor hun rechten te ondersteunen en hen duidelijk te maken dat zij zelf de strijd moeten aangaan, aldus Mbolo, die een diploma in de bosbouw op zak heeft. “We leven in een maatschappij waar we elke dag merken dat we niet welkom zijn. Vluchtelingen staan sowieso helemaal onderaan de maatschappelijke ladder. De grens binnen Duitsland mag dan wel open liggen, toch zijn er voor buitenlanders nog heel wat barrières.” Wat echter ook opvalt, is dat vluchtelingen zich steeds meer gaan organiseren en voor hun rechten opkomen. “Wil je in de toekomst meer kansen krijgen, dan staat of valt alles bij het netwerk dat je hebt”, zegt Mbolo.