Congo: muziek in een postkoloniale context De stilte na de beat

Rachel Nyangombe und Bebson de la Rue im Video
Video-Still: Chris Shongo

Wat is het verband tussen raves en kolonialisme? Kunstenares Henrike Naumann keert de koloniale praktijken op een speelse manier binnenstebuiten en baseert zich daarbij op het voorbeeld van de Belgische “new beat”, een vroege versie van de Europese techno.

Nogal wat Belgische muziekliefhebbers zijn trots op de “new beat”. Het verhaal wil dat dit muziekgenre bij toeval werd uitgevonden in Antwerpen, toen op zekere dag in 1987 een vinylplaat werd afgespeeld op een lager toerental dan bedoeld. De rage breidde zich al snel uit naar discotheken in heel België. De new beat toverde het kleine land met zijn centrale ligging op het Europese continent tijdelijk om tot hét partycentrum van Europa. Het genre ging door voor een “zuiver Belgische muziekstroming”. New beat, zo luidde het, was niet beïnvloed door Amerikaanse techno of house zoals die al in de jaren 80 in Detroit of Chicago werd gespeeld door zwarte club-dj’s.


Afro-Amerikaanse invloeden werden dus buiten beschouwing gelaten. Het gaf het genre van de new beat een vermeende “zuiverheid”, die in de wereldwijd verweven muziekgeschiedenis echter onwaarschijnlijk lijkt. Maar wat zou er gebeuren als men niet alleen rekening hield met Amerikaanse invloeden uit Detroit of Chicago, maar nog een stap verder ging en de wortels van de new beat ook zocht in de voormalige Belgische kolonie Congo? Welke zichtbare en hoorbare invloed heeft de Congolese cultuur gehad op de ontwikkeling van deze muziekstijl in West-Europa?

HERUITVINDING VAN DE NEW BEAT

Kunstenares Henrike Naumann confronteert de Belgische new beat-mythe met een eigen verhaal: ze vertrekt van het idee dat de new beat in 1987 in Kinshasa werd uitgevonden door een Congolese dj, die met de platen van een Belgische dj experimenteerde en ze langzamer afspeelde. De Belgische dj nam dat idee mee naar België en verkocht het daar als zijn eigen idee; een actualiserende metafoor voor het misbruik en de uitbuiting die kenmerkend is geweest voor veel koloniale machtsverhoudingen uit het verleden.


SOCIAAL GEËNGAGEERDE ARTIST IN RESIDENTIE

“Tijdens mijn verblijf in Kinshasa heb ik mij – via de omweg Congo – ook sterk met België beziggehouden. Zo groeide het idee om de Belgisch-Congolese band op een experimenteel niveau te onderzoeken”, zo beschrijft ze haar aanpak. Henrike Naumann wilde “koloniale vragen en onrechtvaardigheden bespreken in een domein waarin men ze niet zou vermoeden, bijvoorbeeld in de elektronische dansmuziek. Is er ook daar sprake van machtsmisbruik?” Precies 30 jaar na het ontstaan van de new beat ging de kunstenares samen met de Congolese zangeres Rachel Nyangombe en muzikant Bebson de la Rue op zoek naar de Congolese oorsprong van het genre.


“Als je in Kinshasa op zoek gaat naar de beat, dan is Bebson de la Rue de drijvende kracht, de batterij die ook doorgaat als de stroom uitvalt”, zegt Naumann over de artiest die al sinds het begin van de jaren 90 een doorslaggevende invloed heeft op de vorming van een typische Kinshasa-sound. Bebson creëert zijn beat zonder elektronische synthesizers, maar met materiaal dat hij op de straten en binnenplaatsen van Kinshasa vindt. Zijn drumstel is een eindeloos uitbreidbare verzameling voorwerpen: verluchtingsbuizen, velgen, potdeksels en plastic borden met telkens weer andere klanken en tonen.


Rachel Nyangombe and Bebson de la Rue on stage at Collège Boboto Kinshasa. Rachel Nyangombe and Bebson de la Rue on stage at Collège Boboto Kinshasa. | Photo: Sektor Noha Matanga De samenwerking met zangeres Rachel Nyangombe en Bebson de la Rue leidde na lange opname- en filmsessies tot een experimentele performance in het Collège Boboto, dat in 1937 werd opgericht als een katholieke school voor Belgische kinderen. In de performance ging het erom, het publiek eerst kennis te laten maken met de new beat en de avond vervolgens volledig in handen te geven van de Congolese performers.


Rachel Nyangombe Rachel Nyangombe | Photo: Sektor Noha Matanga Maar toen het door Naumann gechoreografeerde deel klaar was en Rachel Nyangombe en Bebson de la Rue de performance verder moesten uitwerken, gebeurde er in eerste instantie helemaal niets. “De sfeer was geladen. Na de langzame maar toegankelijke historische new beat-tracks wachtte iedereen in de zaal op de nieuwe beat. Maar die kwam niet, en zou ook de rest van de avond – op een paar korte ogenblikken na – niet komen.” De enorme verwachting in het publiek werd dus niet ingelost. De performers vertraagden het verloop van de avond op een haast ondraaglijke manier, naar het voorbeeld van de Belgische dj’s die hun platen langzamer lieten draaien, en wezen het hedonisme van de new beat daarmee onverbiddelijk terecht.