Duurzaam op vakantie
Reizen zonder sporen na te laten

Tripsdrill Adventure Park in Baden-Württemberg is set in a huge nature preserve
Photo (detail): © picture-alliance / Harry Melchert / dpa

Steeds meer mensen hechten belang aan duurzaamheid wanneer ze op reis gaan. Welke mogelijkheden biedt Duitsland voor een milieubewuste vakantie?

Meer dan honderd jaar geleden schreef de Ierse schrijver Oscar Wilde: “Reizen verfijnt onze geest en ontkracht onze vooroordelen.” En dat klopt ook. Toch staan reizigers vaak voor een dilemma: als open en verantwoordelijk persoon wil je zoveel mogelijk van de wereld zien, maar hem liever niet mee om zeep helpen. Op veel plaatsen heeft het groeiende toerisme immers al milieuschade veroorzaakt of versneld. Op Mallorca bijvoorbeeld, waar de stranden kleiner worden omdat het toerisme zandverlies veroorzaakt, of in Venetië, waar het ecologische evenwicht van de lagune bedreigd wordt door de binnenvarende cruiseschepen. Maar het kan ook anders – je kan andere landen bezoeken zonder het milieu te schaden.  

ZIN IN BIOLOGISCHE KEUKEN EN NATUURVERBONDEN ARCHITECTUUR

Franziska Diallo runt samen met Judith Hehl het in 2016 opgerichte bedrijf Good Travel. Via deze twee Berlijnse vrouwen kun je vakanties in Europa boeken, die door hen werden uitgekozen op basis van criteria zoals een bij de natuur aansluitende architectuur, regionale en verse biologische keuken en sociale en ecologische milieuonschadelijkheid. Ze zijn ervan overtuigd dat verantwoord reizen voor de Duitser steeds belangrijker wordt: “In bijna elke sector zie je een toename in de vraag naar duurzame producten: energie, voeding, mode, cosmetica en inderdaad ook reizen. In 2014 schatte het Duitse federale milieuministerie al dat de vraag naar duurzaam toerisme bij meer dan 30 % van de Duitse bevolking voorkomt. Dat komt overeen met ongeveer 16,5 miljoen mensen en een totale omzet van bijna 13 miljard euro in de reissector.”  

Ook reisblogster Daniela Klütsch uit Keulen houdt zich al jaren bezig met duurzaam reizen. Op haar blog Landlinien kon ze steeds zien hoe de interesse voor duurzame vakantiereizen toeneemt. De meeste feedback krijgt ze bijna zonder uitzondering op bijdragen over korte, milieubewuste vakantietrips in Duitsland of andere Europese landen. 

EERLIJK REIZEN EN CO2-NEUTRAAL VLIEGEN

Het aantal aanbieders dat tegemoetkomt aan de vraag naar eerlijk en CO2-neutraal reizen met een focus op ecologisch en maatschappelijk verantwoord toerisme wordt in Duitsland steeds groter. Sommigen werken al sinds de vroege jaren ’90 op die manier. Wie zelf iets boekt, kan zich dan weer laten leiden door meerdere certificaten en keurmerken. De bekendste zijn het CSR-toerismecertificaat van het Forum Anders Reisen, de TourCert-certificatie van Stuttgart, de Viabono-onderscheiding voor milieu- en klimaatvriendelijk reizen en ‘Die Blaue Flagge’, een onderscheiding voor sportboothavens en stranden. Er wordt onder meer gekeken of hotels en logies ecologische stroom gebruiken, water sparen en CO2-uitstoot vermijden, en of de medewerkers correct betaald worden en bijkomende sociale voordelen genieten. Vele federaties hanteren ook eigen criteria en classificeren op basis daarvan hun eigen leden.

Ook het vervoermiddel is een belangrijk reisthema. Het zijn immers net de vliegreizen die een erg negatief effect hebben op het klimaat. Wie het vliegen niet kan vermijden, kan via het Berlijnse bedrijf atmosfair zijn geweten sussen met CO2-compenserende diensten: op hun website kun je de CO2-voetafdruk van je eigen reis berekenen en ter compensatie een overeenkomstig bedrag aan een milieuorganisatie storten.

DUITSLAND IS EEN TRIP WAARD

Daniela Klütsch heeft veel gereisd en legde zo contacten in de toerismesector, vooral bij aanbieders van milieubewust reizen. Ze stelde vast dat steeds meer Duitse steden en regio’s hun aanbod aanpassen aan deze duurzaamheidswensen. Daarom kan ze Duitsland als milieuverantwoordelijke bestemming van harte aanbevelen: “Het is een fantastisch wandelland dat bovendien – vooral wanneer het gaat om logies en eten – ver vooruit loopt op het vlak van milieubewustzijn. De combinatie van deze twee aspecten, bijvoorbeeld wandelen en een biohotel, is een van de meest duurzame reisformules die ik mij kan voorstellen.”

Ook Franziska Diallo is positief: “In Duitsland is duurzaam reizen heel gemakkelijk. Er is een goede infrastructuur, waardoor je veel bestemmingen met het openbaar vervoer kunt bereiken. Initiatieven zoals ‘Fahrtziel Natur’ hebben er hun doel van gemaakt om die infrastructuur ook in beschermde natuurgebieden uit te bouwen, zodat je ook in meer afgelegen gebieden op een milieuvriendelijke manier kunt raken. In het algemeen ontstaan er veel spannende projecten – van duurzame stadsrondleidingen tot een biohotel dat zelf zijn groenten kweekt. Je merkt dat meer en meer mensen daarover gaan nadenken en dat is motiverend.”  

DUURZAME IDEEËN ALS TOERISTISCHE ATTRACTIE

  • Een klimaatneutrale vakantie op het Noordzee-eiland Juist  Foto: © picture-alliance / Westend61
    Ontspannen weg van het lawaai en het stof van de stad – daarvoor zijn de Duitse Noordzee-eilanden ideaal. Voertuigen met een verbrandingsmotor zijn er meestal niet toegelaten, zodat je er als vakantieganger bij het getrappel van paardenkoetsen en het meeuwengekrijs kunt genieten van het duinenlandschap van de Waddenzee. Het eiland Juist wil bovendien tegen 2030 volledig klimaatneutraal zijn. Energie wordt er gewonnen uit wind, zon en geothermie, de administratie gebruikt groene servers, gebouwen worden gesaneerd en de restaurants bieden vegetarische maaltijden aan. Voor dit engagement kreeg het eiland in 2015 de Duitse duurzaamheidsprijs.
  • Astronomie voor liefhebbers en avontuurlijk kamperen in het natuurpark Eifel Foto: © picture-alliance / R. Goldmann / dpa
    Het nationale natuurpark Eifel is een van de weinige gebieden in Europa waar je de Melkweg nog met het blote oog kunt zien. Lokale initiatieven willen die sterrenhemel bewaren en toeristisch inzetten. Het park biedt rondleidingen aan om naar de sterren te kijken en excursies voor amateurastronomen. Sinds 2016 kun je via Trekking-Eifel bovendien ook middenin de natuur wildkamperen. Alleen wie een overnachting boekt, krijgt de gps-coördinaten van de wildkampeerplekken die enkel te voet bereikbaar zijn. De stations in het nationale park werden door de regio uitgebouwd en gemoderniseerd, zodat bezoekers ook milieuvriendelijk in de streek kunnen aankomen.
  • Schmilka: “het mooiste dorp van Saksen” Foto (fragment): © picture-alliance / ZB / dpa
    De inwoners van het ooit bijna verlaten schippersdorp Schmilka in het nationale natuurpark ‘Sächsisch-Böhmische Schweiz’ willen zich samen inzetten om meer toeristen naar hun schilderachtige plaatsje te lokken. De oevers van de Elbe zijn er omgeven door hotels en pensions uit de ‘Gründerzeit’, en vakwerkhuizen verfraaien de Mühlberg. De inwoners hebben de historische gebouwen volgens erfgoednormen gerestaureerd en uiterst ecologisch gesaneerd. Door dit engagement kreeg het dorp in 2017 de onderscheiding van ‘het schoonste dorp van Saksen’. Hier vind je huisbereid biologisch houtovenbrood en biologische restaurants – om het lokaal geproduceerde biologische bier niet te vergeten.
  • Het gebied van de Peene: varen in boten op zonne-energie en een regionale munt Foto (fragment): © picture-alliance / ZB / dpa
    Het wijdvertakte stroomgebied van de Peene in Mecklenburg-Vorpommern biedt vakantiegangers een authentieke natuurervaring, te voet en per fiets – of over het water. Geluidloos en milieuvriendelijk worden de rivieren er bevaren door boten op zonne-energie, met plaats voor elf personen. Bij een snack met hapjes uit de streek vertelt een natuur- en landschapsgids over het land, de mensen, en de flora en fauna. Vakantiegangers en reisaanbieders kunnen bovendien zelf bijdragen aan het behoud van het ecologische systeem door de speciaal ingevoerde regionale munt, de ‘Peenetaler’, te kopen. Een deel van de opbrengst gaat namelijk naar natuurbeschermingsprojecten waarvoor anders geen financiële middelen zouden zijn.
  • Garmisch-Partenkirchen Foto: © picture-alliance / Tobias Hase / dpa
    De Alpen zijn een van de meest geliefde wintervakantiebestemmingen in Duitsland. Maar hoe mooi het skiën en hoe gezond het sporten in de frisse lucht ook mogen zijn – het is alom bekend dat de aanleg van wintersportinfrastructuur en het daarmee verbonden enorme energieverbruik schadelijk zijn voor de natuur. Ski-installaties op zonne-energie, zoals in Oostenrijk, bestaan in Duitsland nog niet. Wel heeft Garmisch-Partenkirchen, een beroemd skigebied nabij München, in 2016 zijn duurzaamheidsstrategie gepresenteerd. Men voorziet hernieuwbare energiebronnen, beter streekvervoer, elektromobiliteit en meer duurzaamheid bij grote evenementen.
  • Nachhaltige Märkte in der Fachwerkstadt Celle Foto: © picture-alliance / DUMONT Bildarchiv
  • Ecologisch pretpark Tripsdrill Foto (fragment): © picture-alliance / Silas Stein / dpa
    Een vrijetijdspark middenin de prachtige natuur – dat is het pretpark Tripsdrill in Baden-Württemberg. Achtbanen, wildwaterritjes, een klimwoud en een wildpark zijn maar een klein deel van de meer dan 100 attracties die bezoekers naar dit deel van het natuurpark Stromberg-Heuchelberg lokken. Behalve avontuur staat duurzaamheid hier centraal. Zo gebruikt het pretpark bijvoorbeeld groene stroom voor zijn attracties en werd de reuzeachtbaan ‘mammoet’ grotendeels uit hout gebouwd. Overnachten kun je in het natuurpark, in ecologisch gebouwde boomhutten.
  • Het Groene Lint: fietsen langs de Duits-Duitse grens Foto (fragment): © picture-alliance / Martin Schutt / dpa
    Op het gebied van het voormalige IJzeren Gordijn is werkelijk gras over het verleden gegroeid. Waar decennialang een grensstrook Oost- en West-Duitsland van elkaar scheidde, is nu een unieke biotoop ontstaan die zich uitstrekt van de Oostzee tot de Tsjechische grens. In 2004 werd deze ‘Grüne Band’ – het ‘Groene Lint’ – onder bijzondere natuurbescherming geplaatst en werd er een fietspad van ongeveer 1400 kilometer aangelegd. Zo willen natuurverenigingen de voormalige ‘Todesstreifen’ – de levensgevaarlijke strook langs het IJzeren Gordijn – en het leefgebied er rondom veranderen en combineren met duurzaam toerisme. Het fietspad loopt door vele beschermde natuurgebieden en langs gedenktekens en overgebleven wachttorens.
  • Het Zwarte Woud van bovenaf: klimmen in de toppen van de bomen Foto (fragment): © picture-alliance / Uli Deck / dpa
    Bezoekers van het natuurpark ‘het Zwarte Woud’ kunnen de unieke natuur niet alleen per fiets of te voet verkennen, maar ook van bovenaf. Het boomkruinenpad in Bad Wildbad biedt namelijk een totaal nieuw perspectief: het slingert zich spiraalvormig de hoogte in en eindigt in een bijna 40 meter hoge toren met uitzichtplatform. De 1250 meter lange en volledig rolstoeltoegankelijke weg biedt niet alleen plekken voor klim- en evenwichtsoefeningen, maar ook informatie over de flora en fauna. Aan het eind wacht de bezoekers nog het grootste avontuur, want de weg terug naar de uitgang gaat via een 55 meter lange tunnelglijbaan.