Snelle toegang:
Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

elektronische muziek 2019
wereldthema’s in de lokale scene

DJ Gigola
Foto (fragment): © Nikki Powell

In 2019 drongen wereldproblemen door in de Duitse scene van de elektronische muziek: de klimaatcrisis, het gebrek aan leefbaarheid in stedelijke centra, het Israëlisch-Palestijns conflict … Het leek wel alsof de clubcultuur niet meer de hedonistische speeltuin is die ze hoort te zijn. Maar de muzikale trends van het jaar boden tegengewicht.

Von Cristina Plett

Het jaar 2019 is voorbij. “Gelukkig maar”, zullen sommigen misschien zeggen. Niet alleen de sociaal-politieke situatie, maar ook de clubcultuur in Duitsland leek op verschillende vlakken het evenwicht te verliezen. De clubs en de evenementenindustrie belandden in een ongezonde situatie. Op andere domeinen ging men verder met datgene wat altijd kenmerkend is geweest voor de clubcultuur: het in vraag stellen van bestaande normen. En ook enige nostalgie mocht niet ontbreken. De 30e verjaardag van zowel technomuziek als de val van de Berlijnse Muur vormde (vooral in Berlijn) een aanleiding om uitvoerig terug te blikken op de drie decennia sinds de Duitse hereniging. 

De tentoonstelling No Photos On The Dancefloor! Berlin 1989 – Today in het C/O Berlin verdient een speciale vermelding. Maar weinig tentoonstellingen veroorzaken zo’n stormloop als deze. No Photos …, onder curatorschap van Heiko Hoffmann, scene-kenner en voormalig hoofdredacteur van het magazine voor elektronische muziek Groove, bood een goed geïnformeerd overzicht van de ontwikkeling van de Berlijnse clubs en feestcultuur sinds 1989. Zwart-witfoto’s uit het Oost-Berlijn van de vroege jaren 90, flyers uit 30 jaar clubgeschiedenis en foto’s van clubs die al lang gesloten zijn naast foto’s van nog wel bestaande clubs. Met de nadruk op ‘nog’, want ook dit was een thema dat de scene bezighield: het verdwijnen van clubs.


CLUBS IN DUITSE STADSCENTRA BEDREIGD

Het klinkt dramatisch, maar het voorbije jaar hebben een aantal clubs in Duitsland inderdaad de deuren gesloten: Chalet, St. Georg en Arena in Berlijn, Bob Beaman en (het als tijdelijk initiatief bedoelde) MMA in München, de TBA Club in Dresden en Dr. Seltsam in Leipzig. Van andere clubs, zoals de al meer dan 25 jaar bestaande Distillery in Leipzig of RAW-Gelände en KitKat, is het voortbestaan op de huidige locatie bedreigd, en er zijn er nog meer die in de loop van het komende jaar wellicht moeten sluiten of verhuizen (bijvoorbeeld de Loft in Ludwigshafen). Er worden onvoldoende nieuwe clubs geopend om het verlies te compenseren. De redenen daarvoor zijn vaak complex, maar meestal heeft het te maken met het feit dat clubs in stedelijke centra niet meer leefbaar zijn. Denk maar aan stijgende huurprijzen – een probleem waarmee natuurlijk niet alleen de clubs te maken krijgen – of klagende buren. Zelfs als de club er eerst was, weegt de geluidsoverlast zwaarder door. Om aan dat laatste iets te doen, riep de belangengroepering van Berlijnse clubs – de ‘Clubcommission’ – eind vorig jaar een lawaaibeschermingsfonds in het leven. Dat wierp dit jaar zijn eerste vruchten af. Het IPSE in Berlijn bijvoorbeeld kon zo een doeltreffend geluidssysteem installeren om overlast te voorkomen. Diezelfde Clubcommission publiceerde in het najaar een studie die het economische belang van het Berlijnse nachtleven onderbouwde.

Dat bleek te helpen: de linkse en groene fracties in het Duitse parlement dienden prompt moties in om het verdwijnen van de clubs tegen te gaan. Ze riepen onder meer op om clubs bouwrechtelijk gelijk te stellen met opera- en theaterhuizen. Daarnaast moeten er financiële steunprogramma’s komen om de clubs te helpen de nodige maatregelen te nemen, bijvoorbeeld tegen geluidsoverlast.
 
Maar ook zonder inmenging van de politiek was er bemoedigend nieuws. In november opende in Dortmund de Tresor.West, een project van Dimitri Hegemann, uitbater van de Tresor in Berlijn. In Düsseldorf ging na uitgebreide verbouwingswerken het Salon des Amateurs weer open, een plek die openstaat voor muzikale experimenten, en in Keulen opende in oktober de nieuwe club Jaki. Tot slot werd de Golden Pudel Club in Hamburg uitgebreid met een nieuwe zaal voor concerten en workshops. 

HET ISRAËLISCH-PALESTIJNS CONFLICT IN DE CLUBWERELD

De Golden Pudel belandde tijdens het afgelopen jaar in het oog van een storm die de muziekindustrie wereldwijd al langer in tweeën splijt: de controverse rond de BDS-beweging. BDS staat voor ‘Boycott, Divestment and Sanctions’ en roept op tot een boycot van Israël, om op die manier steun te tonen aan Palestina. Die boycot is ook cultureel: zo wordt aan dj’s gevraagd om niet meer in Israël te spelen. Internationaal heeft BDS prominente aanhangers. In Duitsland wordt de beweging in zekere mate als antisemitisch beschouwd. De Golden Pudel en ://about blank in Berlijn, maar ook Conne Island in Leipzig – drie clubs met een uitgesproken links karakter – verzetten zich in toenemende mate tegen de BDS-campagne; artiesten die BDS steunden, waren er niet meer welkom. De BDS-beweging zelf riep op haar beurt op om de clubs in kwestie te boycotten. 

Het is maar één voorbeeld van hoe grote wereldthema’s een rol spelen in de lokale scene. Zo bleef ook het klimaatdebat niet onopgemerkt. Het leek wel of elk groot festival graag benadrukte wat het deed om groener en milieuvriendelijker te worden. Maar in de praktijk bleef het doorgaans bij herbruikbare bekers en composttoiletten. Een druppel op een hete plaat, zeker als men bedenkt dat festivals op zich allerminst duurzaam zijn. Er wordt een volledige infrastructuur opgebouwd voor enkele duizenden mensen, die amper drie tot vijf dagen wordt gebruikt. Dj’s worden van over de hele wereld overgevlogen voor een optreden van hoogstens vijf uur. Bovendien vormen festivals een almaar sterkere concurrentie voor kleine clubs, wat ook op sociaal vlak niet duurzaam is.

EEN OVERVERZADIGDE FESTIVALMARKT

Tegelijk konden we dit jaar vaststellen dat de toenemende ‘festivalisering’ van de scene een voorlopig hoogtepunt heeft bereikt: de markt is oververzadigd en enkele festivals moesten er al de brui aan geven. Zowel Plötzlich am Meer als het Spaanse festival Into The Valley werden geannuleerd. Het bedrijf achter de Duitse festivals Her Damit en 7001 vroeg het faillissement aan en heeft een aantal medewerkers al jaren niet meer betaald. Iets dergelijks gebeurde bij het Portugese festival Forte. De concurrentie is ook voelbaar voor kleinere festivals: het Fuchsbau-festival in Lehrte moest tegen zijn eigen politieke principes in een beroep doen op sponsors, en het Nachtdigital in Saksen hield na 22 jaar zijn laatste editie.

Over festivals gesproken: een van de grootste festivals in Duitsland, het links-alternatieve Fusion in Mecklenburg-Vorpommern, werd in mei voor het eerst een belangrijk onderwerp in de Duitse massamedia. De organisatoren hadden zelf contact opgenomen met de pers, nadat hun veiligheidsplan tegen de verwachtingen in werd afgekeurd. Anders dan in voorgaande jaren wou de politie met een groot aantal manschappen op het festivalterrein aanwezig zijn. Het organiserende collectief (Kulturkosmos e.V.) ervoer dit als een bedreiging voor de essentie van het festival: vrijheid en ‘vakantiecommunisme’. Er volgden grote uitingen van solidariteit en een discussie over het recht op politievrije zones. Na een aanpassing van hun veiligheidsplan kon Fusion dan toch doorgaan zoals gewoonlijk, met een minimale aanwezigheid van politieagenten, die enkel buiten het eigenlijke festivalterrein werden ingezet.

MUZIEK VOOR GROTE PODIA

De trend tot festivalisering had natuurlijk ook een impact op de muziek zelf. Grote festivalpodia vragen om tracks die ook op grote afstand voor de nodige sfeer zorgen. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat uitgerekend trance en breakbeats in combinatie met beukende techno dé trends van het jaar waren. Vlakke melodieën en vette bassen, zoals je ze vindt in een van de hits van het jaar, Kisloty People van de Deense producer Schacke. Dat nummer werd uitgebracht op Kulør, het label van de in Berlijn wonende Courtesy. Beiden zagen hun populariteit enorm groeien, net als de artiesten in hun omgeving.

Hoe belangrijk labels, crews en collectieven geworden zijn, blijkt uit het feit dat plotse nieuwkomers in de scene vaak uit zo'n hecht netwerk komen. Het Berlijnse collectief No Shade bestaat bijvoorbeeld nog maar twee jaar, maar was met Kikelomo en een eclectische muziekmix zelfs vertegenwoordigd bij de feestelijkheden aan de Brandenburgse Poort, naar aanleiding van de 30e verjaardag van de val van de Berlijnse Muur. De groep organiseert dj-workshops om meer vrouwen, transseksuelen en non-binaire mensen in de scene te krijgen. Het lijkt te werken, als je kijkt naar andere vrouwelijke nieuwkomers: Dj Gigola behoort tot het collectief Live From Earth Klub, eveneens uit Berlijn. Met haar catchy en energieke sets toerde ze langs clubs over het hele land. Veel breakbeat, bass en elektro valt te horen bij Irin Or:la uit Berlijn. Zij zette dit jaar de stap van nieuwkomer naar labelmaker en biedt met haar label Céad een platform voor nog onbekende producers. Ook de jonge Berlijnse producer Fadi Mohem verdient hier een vermelding. Zijn platen op de labels van Ben Klock en Modeselektor laten horen hoe goed hij is in kurkdroge en coherent uitgevoerde techno.

Muzikaal gezien was 2019 dus zeker geen slecht jaar, ook al citeerden meerdere dansvloergerichte bladen de jaren negentig. Maar in de dj-booth zelf dient zich een toekomstgerichte verandering aan: muziek draaien via streaming in plaats van met mp3-files of platen. De grote mp3-onlineshop Beatport begon in mei met een streamingdienst. Die maakt het, in samenwerking met de belangrijkste producenten van dj-apparatuur, voor het eerst mogelijk om via die apparatuur de eigen muziekbibliotheek te streamen. Muziek kopen zal overbodig worden, en dat werpt vragen op: zullen labels überhaupt nog geld kunnen verdienen? Waarvan moeten producers dan leven? Wordt elektronische muziek functioneel en vergankelijk, als ze na een handvol dj-optredens van de streaming-speellijst verdwijnt? Het nieuwe decennium zal het ons leren.

Top