Snelle toegang:

Direct naar inhoud gaan (Alt 1) Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Els Moors
-24 februari 2022-

De dag van de Russische overval op de Oekraïne betekent een cesuur in Europa, maar ook in de hele wereld. We hebben de Belgische schrijfster Els Moors uitgenodigd om deze dag te beschrijven vanuit een persoonlijk perspectief – een moment dat we allemaal hebben meegemaakt maar iedereen op een andere manier.

Von Els Moors

‘Elke dag is een stap in het leven, en zo moet je dus elke dag zijn plaats geven alsof die hekkensluiter is en het leven voltooit en afrondt’, schrijft Seneca in zijn twaalfde brief aan Lucilius.
Wat ik zo mooi vind aan deze gedachte is dat een dag ook steeds op mensenmaat is, een dag is zo groot als een mens is, een dag is de meest menselijke maat van de tijd. En geen enkele mens zou onder het mom van welke ideologie of geloof dan ook beslag mogen leggen op de dagen van anderen.

Na dagen, weken, maanden en jaren van besmettingsgolven en coronamaatregelen sta ik ‘s ochtends nog steeds ontheemd op, in staat van paraatheid. Na alle openbare dressuur ben ik lijdend aan het coronasyndroom, zelf oorzaak en gevolg geworden van mijn eigen murwheid.

Maar in de oorlog die vandaag begonnen is in Oekraïne zullen maskers, noch beschermkledij noch zelftesten mensenlevens kunnen redden. Plots heeft iedereen vrienden die in Kiev wonen. Met mijn vriend in Kiev, een Nederlandse schrijver, bel ik ‘s ochtends via whatsapp. Ik bel maar ik geloof eerst niet dat hij op zal nemen. Iedereen belt hem nu, weet ik, om hem dingen te vragen waar hij geen antwoord op heeft. Ik schrik van zijn paniek. Ik hoor mezelf zeggen dat de situatie wel eens eindeloos kan gaan aanslepen.

In 2014 vertaalde ik de oproep van de schrijver Youri Andruchovitsj voor het literaire tijdschrift nY. Yuri Andruchovitsj schreef toen: “De nieuwe generatie Oekraïners groeide op in post-Sovjettijden en accepteert principieel geen dictatuur. Als de dictatuur overwint, zal Europa rekening moeten houden met de aanwezigheid van een soort van Noord-Korea aan haar oostelijke grens en bovendien, afhankelijk van de verschillende inschattingen, met vijf tot tien miljoen vluchtelingen. Het Oekraïense volk vecht voor de Europese waarden van een vrije en rechtvaardige samenleving en betaalt daarvoor zonder overdrijven met eigen bloed.” Terwijl mijn vriend Kiev in allerijl probeert te verlaten en de berichten de dag door alarmerender worden, probeer ik in Brussel te voelen wat ik zou kunnen voelen nu er oorlog is.

ANGST VERNAUWT

Op een terras lees ik teksten ter voorbereiding van een schrijfatelier die avond. Metro Schuman is afgesloten omwille van een spoedbijeenkomst van de Europese top. Naast mij zit een Nederlander die de ene na de andere sigaret opsteekt en aan de telefoon snoeft over de verkoop van drones, een miljoenendeal die zijn aanwezigheid in Brussel tijdens de Europese top verklaart. Ik overweeg het gesprek op te nemen met mijn telefoon en wereldkundig te maken.

Ik bedenk dat angst vernauwt. Ik ben zelf ook nauw geworden. Nauwer dan een volle geleefde dag behandel ik sinds corona elke nieuwe dag als de smalle gevangeniscel die ik zelf ben geworden. De huizen die in enkele seconden in Oekraïne kapot gebombardeerd worden zullen over vele lange dagen opnieuw moeten worden opgebouwd. De mensen die vandaag sterven zullen nooit meer opstaan om de zon te zien opkomen.

GEVLEUGELDE UITSPRAKEN

Later, als ik woorden zoek voor de gevoelens die ik zou moeten voelen nu het oorlog is vind ik online een scriptie van een student die op zoek is gegaan naar de meest voorkomende gevleugelde uitspraken in het Russisch, sommige komen van dichters zoals Poesjkin, sommige werden geleend uit andere talen. Ik plak ze aan elkaar en brouw er een tekst mee, in de hoop dat de Russische en Oekraïense broeders en zusters alle gevleugelde uitspraken zullen herkennen als de hunne. Ik gooi er ook nog twee regels van Plato tussen, want zoals Seneca in dezelfde brief aan Lucilius schrijft: de beste gedachten zijn van iedereen. En ik voeg er zelf aan toe: en net zoals de vredevolle dagen worden ze belangeloos gedeeld. Dit gedicht is als een nieuwe volle dag waarvan ik hoop dat hij zal komen.


hier laat ons de natuur een voet Europawaarts 
aan zee hier moet een raam worden geopend
deze streek van onverschrikte idioten kent
politiek van zweep en suikerbrood

van alle wilde dieren is de kleine Poetin het
moeilijkst om te temmen
wat hij heeft bewaart hij niet maar
hij huilt wanneer hij het verloren is

treur niet roep niet huil niet
alles gaat voorbij als rook
van de witte appelbomen 
wie is gelukkig in Rusland?

de vis rot vanaf de kop
de droom van één idioot is uitgekomen
alleen de doden zullen het einde
van de oorlog zien

jij en ik broeder zijn van het voetvolk 
en de zomer is beter dan de winter
met de oorlog hebben we afgerekend
neem je mantel

laten we naar huis gaan



Met dank aan Nele Peersman voor haar onderzoek Een overzicht van actuele gevleugelde uitdrukkingen in het Russisch, hun afkomst en vertaling naar het Nederlands

Top