Snelle toegang:
Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Met elkaar discussiëren - in het belang van de democratie
„Duitsland spreekt“

Elf Duitse mediaorganisaties riepen in 2018 op tot de actie Deutschland spricht. In heel het land ontmoetten politieke tegenpolen elkaar om per twee, onder vier ogen, met elkaar te discussiëren.
Elf Duitse mediaorganisaties riepen in 2018 op tot de actie Deutschland spricht. In heel het land ontmoetten politieke tegenpolen elkaar om per twee, onder vier ogen, met elkaar te discussiëren. | Foto (fragment): © picture alliance/Jörg Carstensen/dpa

Het project Deutschland spricht (Duitsland spreekt) brengt mensen met verschillende politieke overtuigingen samen. Kan debat de samenleving weer verenigen? Voor Jochen Wegner, hoofdredacteur van Zeit Online en een van de initiatiefnemers, is de actie een experiment – met veel weerklank.

Von Viola Kiel

Op een zondag in juni 2017 kwamen in Duitsland 1200 mensen samen, om per twee te discussiëren over hoe de politiek het land moet vormgeven en welke waarden in de samenleving belangrijk zijn. Een goed jaar later, in september 2018, had het project al 8000 deelnemers. Elke deelnemer discussieert een paar uur lang met iemand van een compleet tegenovergestelde mening. Waarom eigenlijk?

Het project Deutschland spricht ontstond vanuit de redactie van Zeit Online en is een discussiebemiddeling – een soort van politieke Tinder, zo je wil. Wie wil deelnemen, moet eerst een reeks controversiële ja/nee-vragen beantwoorden, zoals: “moet Duitsland zijn grenzen beter bewaken?”, of “moet vlees meer belast worden om de vleesconsumptie te verminderen?”. Aan de hand van de antwoorden en de opgegeven postcode worden vervolgens via algoritmen mensen aan elkaar gekoppeld die dicht bij elkaar in de buurt wonen en tegelijk de meest tegenstrijdige opvattingen hebben.
 

Kunnen “gescheiden sferen” weer verenigd worden?

Jochen Wegner, hoofdredacteur van Zeit Online, zette de actie mee op poten. Het idee kwam tot stand vóór de parlementsverkiezingen in 2017: “Onder de indruk van de Amerikaanse verkiezingen, de Brexit en de verkiezingen in Frankrijk hielden we meerdere brainstormsessies.  Wat alle drie de gebeurtenissen leek te typeren, was dat mensen niet meer met elkaar praten. Er zijn gescheiden sferen.” In een poging om in Duitsland het debat weer op gang te brengen, ontstond de eerste editie van Deutschland spricht.  

Jochen Wegner, hoofdredacteur van Zeit Online en een van de initiatiefnemers van Deutschland spricht Jochen Wegner, hoofdredacteur van Zeit Online en een van de initiatiefnemers van Deutschland spricht | Foto: © picture alliance/Britta Pedersen/dpa-Zentralbild/ZB Wegner nam zelf ook deel in 2017 en ontmoette een jongeman uit zijn Berlijnse buurt. Hij herinnert zich de ontmoeting als “een goed politiek gesprek met een werkelijk sympathieke buur”. Na de ontmoeting deed hij wat onderzoek en moest vaststellen dat zijn gesprekspartner een neonaziverleden had. Dat zette Wegner aan het denken. “Dit was een zeer intelligente, vriendelijke persoon. Op sommige punten had hij naar mijn gevoel wat vreemde opvattingen, maar niets extreems. Het heeft een sterke indruk op mij nagelaten en mijn beeld veranderd over mensen, waar ik normaal gesproken niet graag mee praat.”

De verdeeldheid is niet zo groot

Toen de projectdeelnemers vertelden over hun gesprekken aan de redactie, bleken ze vaak verrast: eigenlijk is de kloof helemaal niet zo groot. Wanneer je elkaar ontmoet, is het makkelijker om de gedachten en gevoelens van de ander te begrijpen. Dat is volgens Wegner het best mogelijke resultaat: “Dat mensen met heel verschillende opvattingen een manier vinden om met elkaar een gesprek te voeren, dat is onze droom”. Wat Wegner daarentegen niet wil, is aan het project een maatschappelijk doel toekennen. “Het zou volgens mij helemaal verkeerd zijn te zeggen dat we de samenleving willen verbeteren.” Hij ziet het project meer als een kunstwerk: “Het spreekt voor zichzelf. Het project is zinvol wanneer het functioneert: wanneer twee politieke tegenpolen elkaar persoonlijk ontmoeten en dan zelfs een paar uur lang een gesprek voeren, heeft het zijn doel bereikt. Ik wil niet dat we hier een of andere visie mee gaan verbinden.”
 
In 2018 werd Deutschland spricht bekroond met de Grimme Online Award. Volgens de jury “waagde Zeit Online zich buiten de grenzen van de journalistiek, recht naar de kern van de samenleving”. Het project biedt tegenwicht aan de polarisatie, bevordert wederzijds respect bij politieke tegenpolen en dient zo “op de beste manier de democratie”.

Het opzet van een politieke ontmoetingsformule wordt ook buiten Duitsland toegejuicht. Een samenwerking van Zeit Online met mediapartners uit Italië, Oostenrijk, Noorwegen, Canada en Denemarken leidde tot de ontwikkeling van de software ‘My Country Talks’: een programma dat het mogelijk maakt om in elke stad of elk land gelijkaardige acties te organiseren. En er wordt lustig op los gediscussieerd: in Zwitserland, Australië, Japan, Argentinië en Alaska zijn al politieke discussiedates aan de gang of gepland.
 

“Afspreken met een andere Europeaan waarmee je in discussie kunt gaan?”

Waarom is er eigenlijk zo’n grote behoefte om met elkaar te praten? De gegevens van de deelnemers wijzen op een mogelijke verklaring: ongeveer 60 procent van de deelnemers voor Deutschland spricht 2018 komt uit grote steden. Slechts 14 procent woont op het platteland. Vooral in steden vormen zich vaak sociaal homogene buurten en ontmoet je spontaan nauwelijks nog andersdenkenden.
 
Een andere ontwikkeling die hier volgens Jochen Wegner een belangrijke rol speelt, is het “inkrimpen qua omvang en aantal van organisaties die een dialoog over barrières heen mogelijk maken: sportverenigingen, kerken, politieke partijen. Als afspiegeling van een zekere diversiteiten worden die instellingen eerder kleiner dan groter. En er is niets nieuws voor in de plaats gekomen”. Het internet is geen vervanging: “We dachten dat het internet een plaats zou zijn waar iedereen elkaar zou kunnen ontmoeten en met elkaar discussiëren. Maar vaak is dat niet zo en wordt het alleen gebruikt om tegen elkaar te schreeuwen of om elkaars mening te bevestigen.”
 Offline een gesprek voeren met andersdenkenden kost moeite. Toch is een respectvolle gedachtewisseling tussen twee gesprekspartners een waardevolle bijdrage tot meer verbondenheid en een poging “tot dialoog over alle verdeeldheid heen”. Zo werd het althans verwoord door de Duitse president Frank-Walter Steinmeier, die het beschermheerschap van het project Deutschland spricht op zich nam. Daarom zal er in oktober 2019 in Duitsland opnieuw gedebatteerd worden. Misschien komt er eerst nog een Europese editie, vertelt Wegner: "We hebben vóór de Europese verkiezingen in mei nog een actie in Europa gepland. En opnieuw geldt: we willen Europa niet redden. Maar zou het niet leuk zijn om af te spreken met een andere Europeaan waarmee je in discussie kunt gaan?”

Top