Freiraum

Freiraum © Sandra Kastl

Conferentie in Warschau

De uitslag van Freiraum loting is bekend! Onze partnerstad is Warschau.

Het komende jaar gaan wij ons in Brussel bezig houden met de vraag: 
Welke beslissing zouden wij nemen als we konden kiezen tussen volledige toegang tot informatie of het leven in een filter bubble?

Europa is Brussel binnengedrongen als een vreemd lichaam.
Hoe kunnen we de integratie van die ‘vreemdeling’ bevorderen en van Brussel een volwaardige Europese hoofdstad maken? Hoe zou Brussel er dan uit moeten zien?


Het video van Warschau kunt u hier bekijken: Freiraum Warsaw

Meer informatie over alle projecten en partners vindt u hier: Freiraum - 38 steden, 5 thema's

 

Das Freiraum Video unserer Partnerstadt Warschau

Brussel


Het Freiraum Video van Brussel

Over de workshop in Brussel

“Europa is Brussel binnengedrongen als een vreemd lichaam.
Hoe kunnen we de integratie van die ‘vreemdeling’ bevorderen en van Brussel een volwaardige Europese hoofdstad maken? Hoe zou Brussel er dan uit moeten zien?"


Dat is de vraag die eind september in het kader van de workshop “Freiraum” door Brusselexperts in de Beursschouwburg wordt uitgewerkt, en die door het publiek tijdens een openbaar debat werd uitgekozen. 

Hoe is de situatie in Brussel? De Europese instellingen in Brussel zijn gestaag groter geworden. Waar ze in de jaren 60 nog een randpositie innamen, stellen ze vandaag meer dan 40.000 ambtenaren te werk. Tal van internationale instellingen zijn hun voorbeeld gevolgd; alles samen bracht de globalisering bijna 200.000 expats naar de stad. Tegelijk is Brussel een stad waar migranten uit de hele wereld wonen, vooral uit Noord- en Midden-Afrika. Die demografische verandering heeft van de Belgische hoofdstad een kleine wereldstad gemaakt. Bijna twee derde van de bevolking heeft buitenlandse roots. Kortom, Brussel is een extreem diverse stad.
Toch wordt de stad buiten België vooral geassocieerd met de Europese instellingen. “Brussel heeft beslist” is een gangbare manier om te zeggen dat ministers uit alle lidstaten van de Europese Unie tijdens een top tot een bepaald akkoord zijn gekomen. De EU wordt te vaak teruggebracht tot haar bureaucratische kant, en dat geldt ook voor de stad Brussel. De lidstaten lijken er weliswaar vrede mee te hebben dat de administratie van de EU hier gevestigd is, maar de kans om van Brussel het echte centrum van het Europese project te maken, blijft onbenut.
In werkelijkheid is Brussel een stad met veel gemeenschappen, nationaliteiten, talen en religies – en bovendien de hoofdstad van een land met drie taalgemeenschappen. Die verscheidenheid is echter nog niet tot uitdrukking gekomen in het idee van een gemeenschappelijk Europees burgerschap, een idee dat het aanzien van het Europese eenmakingsproces zou kunnen versterken.
 
Daarom dus de vraag: hoe kunnen we beter met die verscheidenheid omgaan, zodat Brussel het echte centrum van de EU wordt? Hoe zou zo een Brussel eruitzien? Hoe kunnen we ons bevrijden van de vooroordelen en vermeende kenmerken van onze stad en ons als een stedelijke ruimte voor alle Europeanen laten zien? Waarom kunnen we Brussel niet als een Europees laboratorium zien – als een vrije ruimte – en een Europese stad uitvinden die openstaat voor de rest van de wereld?

Onze FREIRAUM experts:

  • Eric Corijn, cultuurfilosoof en sociaal wetenschapper (VUB, Cosmopolis, Brussels Academy)
  • Philippe Van Parijs, professor Economie en Sociale Ethiek, oprichter van het Basic Income Earth Network (UCL, KU Leuven, Oxford)
  • Tom Bonte, directeur van de Beursschouwburg
  • Sophie Alexandre, coördinatrice (Réseaux des arts)
  • Leen de Spiegelaere, coördinatrice (Brussels Kunstenoverleg)
  • Bie Vancraeynest, programmadirectrice Enter Festival (Demos)
  • An Descheemaeker, coördinatrice (BRAL)
  • Cristina Nord, programmadirectrice (Goethe-Institut Brussel) 

Terugblik

  • Freiraum Workshop © Caroline Lessire
  • Freiraum © Caroline Lessire
  • Freiraum Workshop © Caroline Lessire
  • Freiraum Workshop © Caroline Lessire
  • Freiraum Workshop © Caroline Lessire

Over het project

FREIRAUM

UITGANGSSITUATIE EN DOELEN

Europa verandert. Populistische en nationalistische partijen zijn in diverse landen aan een opmars bezig. Eurosceptische gevoelens zoals die tot uiting kwamen in het brexitreferendum blijven niet beperkt tot Groot-Brittannië. Portugal, Spanje en Griekenland worden geplaagd door drastische besparingsmaatregelen. Het integratieproces verloopt niet overal even snel. Landen als Roemenië of Bulgarije hinken wat dat betreft achterop. Kortom, Europa staat op diverse vlakken voor heel wat uitdagingen en zoekt naar antwoorden.

Het Goethe-Institut is een instelling met een Europese missie. Het verdedigt de visie van Europese integratie, pleit voor een gemeenschappelijke Europese culturele ruimte op basis van diversiteit en zelfstandigheid, en draagt waarden als inclusie, openheid, ruimdenkendheid en rechtvaardigheid hoog in het vaandel. Tegelijk is het zich bewust van de hierboven geschetste processen en van het huidige status quo dat als een crisis wordt ervaren. Blind vasthouden aan het bestaande discours van een verenigd Europa kan in die omstandigheden de indruk wekken dat men weigert de realiteit onder ogen te zien. Net zoals Europa de uitdagingen moet aangaan, moet ook het Goethe-Institut zijn Europees-politieke engagement benadrukken. Niet een naïef enthousiasme, maar een bereidheid tot productieve dialogen – waarin spanningen niet uit de weg worden gegaan – moet daarbij richtinggevend zijn.

Het omvattende project “Freiraum” levert een bijdrage aan deze nieuwe positionering. Het project loopt in de periode 2017 tot begin 2019. Centraal staat het begrip vrijheid, dat al sinds de verlichting een cruciale rol speelt voor de Europese cultuurgeschiedenis en het Europese zelfbeeld. Maar de belofte die dat begrip inhoudt, heeft een deel van zijn glans verloren. De ambivalentie ervan wordt steeds meer duidelijk, en lang niet alleen omdat landen als Polen of Hongarije – uitgerekend daar waar de sterke band met de Sovjet-Unie nog vers in het geheugen ligt – worden beheerst door een antiliberale politieke stijl. In het licht van dergelijke ontwikkelingen voelen veel partners van het Goethe-Institut zich onzeker en ongerust, en sommigen worden daadwerkelijk bedreigd. Voor hen wil het Goethe-Institut een uitwisselingplatform en een stabiele partner zijn. Het Goethe-Institut zoekt bovendien bewust naar nieuwe doelgroepen, hetzij kansarme jongeren met een migratie-achtergrond, hetzij diegenen die een sceptische en kritische kijk op dit Europa hebben, maar die nog voldoende openheid tonen om in dialoog te gaan. Tot slot moeten ook die mensen gemotiveerd worden die openstaan voor Europa en de EU, maar die dit alles voor vanzelfsprekend houden en hun stem niet laten horen.

AANPAK

Zeer belangrijk voor dit project is de netwerkgedachte, die ook doorslaggevend is voor het werk van het Goethe-Institut. Om die gedachte concreet tot uiting te laten komen, zullen telkens twee deelnemende instellingen nauw samenwerken en daarbij hun partners betrekken. Tot eind september 2017 werkt elke deelnemende instelling samen met meerdere partners plaatselijk aan het formuleren van een vraag rond het begrip vrijheid, een vraag die te maken heeft met bovengenoemde thema’s, en telkens die probleemsituatie identificeert die voor de plaats in kwestie zeer relevant is. 

In december 2017 komen de 38 instellingen of instellingenduo’s samen met telkens één of twee vertegenwoordigers van het partnernetwerk. Doel van die ontmoeting is enerzijds te communiceren over de gestelde vragen en anderzijds twee instellingen aan elkaar te koppelen. Waarom? Omdat we erop vertrouwen dat een ander perspectief helpt om ogenschijnlijk vastgelopen situaties op een nieuwe, andere manier te bekijken. In de verschuiving, in de prikkeling van de waarneming, schuilt de eerste stap naar een creatieve omgang met wat als problematisch wordt ervaren. We zijn er bovendien van overtuigd dat de expertise van de afzonderlijke instellingen het verdient om gedeeld te worden, en dat net die uitwisseling de kans zal bieden om de “abstracte” Europese gedachte te vullen met leven. Elk gevormd koppel zal tot twee projecten leiden, die op beide plaatsen zullen worden voorgesteld. Het tijdskader hiervoor loopt tot het voorjaar van 2019.