Sweating for Europe

Sweating for Europe FIREFIT sauna-truck Slider FIREFIT sauna-truck © Dida Zende

Zweten voor het Parlement

Tijdens “Sweating for Europe” komen Europarlementariërs dichter dan ooit bij het volk. In de ontspannen sfeer van een sauna wisselen ze van gedachten over de brexit en de toekomst van Europa. Een gezamenlijk initiatief naar aanleiding van de 100e verjaardag van de Finse onafhankelijkheid.

De dag afronden in de sauna: in Finland maakt het deel uit van het goede leven, net als een deugddoende siësta in het zomerse Spanje of samen witte worst eten in het zuiden van Duitsland. Het versterkt het gemeenschapsgevoel en zorgt, net als de mosterd die bij die Duitse worst meestal wordt gegeven, voor pit. Samen zijn, samen praten en misschien nieuwe ideeën opdoen: het bevordert het samenleven en de onderlinge verstandhouding. En is het niet uitgerekend dát wat Europa vandaag meer dan ooit nodig heeft? Finland, in het hoge noorden van de Europese Unie (EU), viert dit jaar zijn honderdste verjaardag sinds het onafhankelijk werd van de heerschappij van de Russische tsaren. “Samen”, zo luidt het motto van de feestelijkheden wereldwijd. Het geeft aan dat men de blik op een “gemeenschappelijk” verleden en een “gemeenschappelijke” toekomst gericht houdt.

Een echt Europees project

In Brussel, waar alle draden van de EU samenkomen, ontbreekt het niet aan evenementen. Maar samen gezellig worst eten en zweten in een context die de naties dichter bij elkaar moet brengen, zoals dat van 24 tot 27 april 2017 gebeurde voor het Europees Parlement en het cultuurcentrum Bozar, zoiets had de stad nog niet meegemaakt. En het ging daarbij wel degelijk om “samen” zijn – en om Europa. “Sweating for Europe” luidde de uitnodiging van het Finse Cultuurinstituut – in samenwerking met het Goethe-Institut, Alliance française, Eunic Brussel, het Portugese Instituto Camoes, de Finse Sauna Society, Bozar en Visit.Brussels – om te debatteren in een mobiele sauna. Die uitnodiging gold met name voor de 751 Europese volksvertegenwoordigers, maar ook voor iedereen die zin had in deze gemeenschappelijke ervaring. Aansluitend werd er gebarbecued, een traditie die de ontspanning in Finland compleet maakt. En er waren klankschaalgeluiden van muzikant Tatu Rönkkö, die elke avond voor een opvallend rustige maar feestelijke sfeer zorgden. “Europa staat dezer dagen voor veel uitdagingen. Een verrassende context werkt inspirerend om een frisse blik op de problemen te krijgen. Dus waarom zouden we de Europarlementsleden niet naar de sauna sturen?” dacht Susanne Höhn, directrice van het Goethe-Institut regio Zuidwest-Europa en mede-initiatiefneemster van het project.

De afgevaardigden ontvingen weken van tevoren een persoonlijke uitnodiging. Velen van hen voelden er allicht weinig voor, maar de Finse parlementsleden liepen al snel warm voor het buitengewone aanbod, en uiteindelijk lieten ook collega’s uit onder meer Duitsland, Tsjechië en Groot-Brittannië zich overhalen om mee te doen. De politieke strekking speelde daarbij geen rol.

Afwisseling in de stenen woestijn

In zijn korte openingstoespraak op de eerste avond benadrukte Aleksi Malmberg, hoofd van het Finse Cultuurinstituut, dat in de sauna iedereen gelijk is. Heidi Hautala, Fins afgevaardigde van de groenen in het Europees Parlement, bekende met een knipoog naar de conservatieven dat ze van de saunatraditie houdt – wie van traditie houdt, is conservatief.

Misschien conservatief, maar zeker niet ijdel. Toen Heidi Hautala met natte haren, rode wangen en een handdoek boven haar badpak voor iedereen zichtbaar de damp van haar lichaam liet stijgen, zei ze herhaaldelijk: “Wij Finse vrouwen maken ons geen zorgen om onze make-up.” Zij en de andere saunabezoekers vormden een verfrissende afwisseling in de Brusselse stenen woestijn voor het Europees Parlement. Er waren kleedhokjes en douches, kleurige ligstoelen en ruim een dozijn gelegenheidsbomen in grote bakken om de plaats van het gebeuren af te schermen van het drukke verkeer van het Luxemburgplein. Zo voelde men zich in een gemeenschap opgenomen. Nieuwsgierige parlementsbezoekers waagden zich naderbij om selfies te maken tegen het decor van pril lentegroen. Dat laatste contrasteerde met de dieprode lak van de oude brandweerwagen, waarin de sauna is ingebouwd. De Duitse kunstenaar Dida Zende kocht het voertuig jaren geleden aan het Bodenmeer en bouwde het in 2012 in Helsinki om tot een sauna. Tot 14 mensen tegelijkertijd kunnen hier samen zweten. Binnenin zit een houtoven die tot ruim 100 graden warm kan gestookt worden. De dorst van de saunagasten wordt gelest met mineraalwater of bier.

Communicatie op ooghoogte

Het kostte Dida Zende 17 uur om de mobiele sauna over te brengen uit Berlin-Mitte, waar de wagen doorgaans gestald is in zijn “witte pompstation”, een locatie voor alternatieve kunst. Toen Finland in 2014 gastland was op de Boekenbeurs van Frankfurt, werden hij en zijn sauna uitgenodigd op de poetry-slam-events. Zijn ervaring na al die jaren: “Zodra de mensen ontspannen zijn, verloopt de communicatie vlotter.” Omdat de zitbanken in de brandweerwagen niet trapvormig zijn ingericht, ontmoeten de saunabezoekers elkaar ook echt op ooghoogte. Jo Leinen (SPD) toonde zich verwonderd toen hij gloeiend de brandweerauto verliet: “De sauna geeft je een helder hoofd.” Voor Aleksi Malmberg is dat geen verrassing. Hij kent het gevoel al van toen hij nog een kind was. Finland telt ongeveer 2 miljoen sauna’s op 5,5 miljoen inwoners. Hij zegt: “In de sauna smelt de angst en groeit het vertrouwen. Het is een sterk symbool voor het wegwassen van de dagelijkse lasten, om weer fit te worden voor nieuwe dingen en frisse ideeën.”

Geen strikte saunaregels

Waarover er in en rond de Brusselse sauna precies van gedachten werd gewisseld, is tot dusver niet bekend. Misschien moeten de woorden die in een dergelijke intieme sfeer vallen, niet naar buiten komen. Wat we wel weten, is dit: tussen Paul Dujardin, leider van Bozar, en Susanne Höhn ontspon zich een enthousiast gesprek over de films van de Finse regisseur Aki Kaurismäki. Het Britse parlementslid Lucy Anderson (Labour) benadrukte hoe ontsteld ze was over de dreigende brexit, maar meende dat het referendum nog niet het einde hoefde te betekenen. Er werd gediscussieerd over het politieke klimaat in Europa, en de vlijtige saunabezoeker Aleksi Malmberg kreeg keer op keer vragen over de saunaregels in Finland. En die blijken minder strikt dan bijvoorbeeld in Duitsland. Voor een goede doorbloeding van de huid slaan de Finnen zich met in water geweekte berkentwijgen op de rug. Maar vaste tijden, opgietsessies of doucherituelen willen de noordelijke EU-buren niet. De enige regel is “Houd de deur dicht”, aldus Mikko Fritze, finnofiel leider van het Goethe-Institut in Amsterdam, die het debat in de sauna en aansluitend op het podium met de parlementsleden leidde.

In witte badjassen

Hij en de politici zaten in witte badjassen tussen aan de ene kant een behang met berkenhoutmotief en aan de andere kant het publiek. Ze deden denken aan gasten in een sanatorium. De Brusselse dresscode was in de kleedhokjes achtergelaten, het enige wat telde was wat men zei. Zo beloofde Lucy Anderson tot het allerlaatste moment voor Europa te vechten. Het Finse parlementslid Merja Kyllönen (NGL – Nordic Green Left) betreurde dan weer dat de politici te ver van het volk staan en dat er te lang is geluisterd naar de regels van de kapitalistische markt. Bij “Sweating for Europe” bevond ze zich misschien wel dichter bij het volk dan ze in Brussel ooit was geweest. De sauna stond immers ook open voor het publiek, dat daar enthousiast gebruik van maakte. Op het einde vatte Aleksi Malmberg het als volgt samen: “Sweating for Europe was echt een gezamenlijk initiatief. Het Finse Cultuurinstituut wilde zijn jubileumjaar vieren door samen met zijn Europese buren iets goeds op poten te zetten.” Hij zei dat hij zich dankbaar voelde voor die ervaring. En Susanne Höhn toonde zich zeer enthousiast over de “zeer vriendschappelijke samenwerking met de Finnen”.  
 

Sweating for Europe Logo © Finnish Cultural Institute

Artikelen