Συνέντευξη Ρεμπέκα Σάμπσον, φωτογράφος

Ρεμπέκα Σάμπσον
© Ρεμπέκα Σάμπσον

Η έκθεση για το πρότζεκτ φωτογραφίας «Apples for Sale» βρήκε μεγάλη απήχηση στο Ινστιτούτο Γκαίτε Κύπρου, παρόλο που το θέμα της είναι οι Ινδονήσιες οικιακές βοηθοί στο Χονγκ-Κονγκ. Πώς εξηγείτε εσείς το μεγάλο ενδιαφέρον του κοινού για ένα θέμα τόσο μακρινό από την κυπριακή πραγματικότητα;

Χαίρομαι πολύ για τη μεγάλη απήχηση, καθώς και για την όμορφη συνεργασία με το Ινστιτούτο Γκαίτε Κύπρου. Η διευθύντρια του Ινστιτούτου Γκαίτε Karin Varga (Κάριν Βάργκα) είχε τη φαεινή ιδέα να παρουσιάσω το έργο μου σε συνδυασμό με τη συναρπαστική ταινία- ντοκιμαντέρ της Maren Wickwire (Mάρεν Βίκβιρε) για τις Φιλιππινέζες οικιακές βοηθούς στην Κύπρο. Το κλειδί της επιτυχίας αυτής της έκθεσης βρίσκεται σίγουρα στον συνδυασμό της κατάστασης των οικιακών βοηθών στο Χονγκ-Κονγκ,  με την κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι οικιακές βοηθοί στην Κύπρο. Παρόλο που το Χονγκ-Κονγκ βρίσκεται πολύ μακριά, η κατάσταση των εργατικών μεταναστριών είναι σε πολλα σημεία όμοια με αυτή των Φιλιππινέζων οικιακών βοηθών στην Κύπρο. Κάποιες φορές μπορεί να ασχοληθεί κανείς πιο εύκολα με ένα ευαίσθητο θέμα, όταν η προσέγγιση είναι εξ αποστάσεως. Η έκθεση επιτρέπει στον παρατηρητή επιπλέον να δει με άλλη προοπτική τις οικιακές βοηθούς, πέρα από τη δική μου,  επειδή οι γυναίκες αυτές αφηγούνται τις ιστορίες τους μέσα από εικόνα και κείμενο.

Βλέπετε ομοιότητες ανάμεσα στην ζωή των οικιακών βοηθών στο Χονγκ-Κονγκ και στην Κύπρο ή ακόμα και παγκοσμίως; 

Οι λόγοι που παρακινούν αυτές τις γυναίκες να αφήσουν τις οικογένειές τους και να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό, για να εργαστούν εκεί, είναι παρόμοιοι. Οι συνθήκες όμως που αντιμετωπίζουν κατά καιρούς διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό. Διάκριση, περιφρόνηση, έλλειψη προστασίας και εκμετάλλευση σίγουρα αντιμετωπίζουν όλες οι οικιακές βοηθοί καθημερινά.  Επιπλέον, στο Χονγκ-Κονγκ, στην πιο ακριβή πόλη του κόσμου, υπάρχει έλλειψη χώρου. Πολλές εκ των γυναικών είναι αναγκασμένες να κοιμούνται σε στενά στρώματα δίπλα στο πλυντήριο ρούχων ή στον διάδρομο. Οι πιο τυχερές κοιμούνται σε ένα δωμάτιο τριών τετραγωνικών μέτρων, χωρίς παράθυρα. Στον αραβικό κόσμο οι συνθήκες διαβίωσης για τις οικιακές βοηθούς είναι οι πιο κρίσιμες. Εργάζονται υπό άθλιες συνθήκες, παρόμοιες με αυτές της σκλαβιάς και οι αριθμοί σχετικά με κακοποιήσεις υπερβαίνουν κάθε φαντασία. Δεν μπορώ να εκτιμήσω τις συνθήκες εργασίας των οικιακών βοηθών στην Κύπρο. Εντούτοις,  η Κύπρος παρέχει στις οικιακές βοηθούς έναν από τους χαμηλότερους μισθούς στη Δυτική Ευρώπη, το μηνιαίο εισόδημα των 309 ευρώ.

Πόσο καιρό παίρνει σε κάποιον που είναι εκτός να θέσει τα θεμέλια, για να αποκτήσει εμπιστοσύνη, ούτως ώστε να εισέλθει σε αυτόν τον παράλληλο κόσμο;

Για αυτή τη συγκεκριμένη εργασία, αφενός πήρε πολύ χρόνο, επειδή οι οικιακές βοηθοί στο Χονγκ Κονγκ δικαιούνται να αφήσουν το σπίτι τους μόνο μία φορά τη βδομάδα, συνήθως τις Κυριακές. Επιπλέον, είναι υποχρεωμένες να ζουν στο σπίτι του εργοδότη τους και δε δικαιούνται να πάρουν κάποιον μαζί τους στο σπίτι. Αφετέρου, οι Ινδονήσιες γυναίκες είναι σε γενικές γραμμές πολύ ανοιχτόμυαλες, δείχνοντας ενδιαφέρον για κάτι καινούριο και με υποδέχτηκαν πολύ νωρίς. Για το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας μου ήμουν εκεί σε τελική ανάλυση για τέσσερις μήνες. Αυτό ακούγεται να είναι μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά εγώ δεν είχα καθόλου επαφές με κανένα και είχα στη διάθεσή μου δεκαέξι Κυριακές για να συναντώ αυτές τις γυναίκες.

Πότε γεφυρώθηκαν τα όρια μεταξύ έρευνας και προσωπικής συμπάθειας κατά τη διάρκεια αυτής της εργασίας;

Σε πολλά από τα πρότζεκτ μου βγαίνω έξω από τον ρόλο του παρατηρητή και γίνομαι μέρος των γεγονότων. Έτσι ακριβώς ήταν και η περίπτωση στο πρότζεκτ μου με θέμα τις διατροφικές διαταραχές. Στο πρότζεκτ μου με τίτλο "Apples for Sale" είχα πολλούς και δίαφορους ρόλους.  Ήμουν παρατηρητής, αλλά ταυτόχρονα με παρατηρούσαν οι οικιακές βοηθοί. Για κάθε φωτογραφία που έβγαζα υπάρχει και μία αντίστοιχη δική μου φωτογραφία, την οποία έβγαζαν οι οικιακές βοηθοί. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της κοινότητας των Ινδονήσιων οικιακών βοηθών κυκλοφορούν πολλά βίντεο, τα οποία δείχνουν εμένα εν ώρα εργασίας και ότι συνδέεται με αυτήν. Ο μεγάλος ενθουσιασμός για φωτογράφηση της κοινότητας φρόντισε να έχω συχνότερα το ρόλο της "κατά παραγγελία φωτογράφου" αντί αυτόν του παρατηρητή, χωρίς να το επιδιώκω προσωπικά. Η φωτογραφία, ως μέσον, δίνει τη δυνατότητα στις γυναίκες να δημιουργήσουν τη δική τους πραγματικότητα και αυτή τη σκηνοθετημένη πραγματικότητα να τη στείλουν στην πατρίδα, τους δια μέσου των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Τι επίδραση μπορεί να έχει ένα τέτοιου είδους πρότζεκτ στην εποχή μας, μεταξύ τέχνης και φωτορεπορτάζ, σε αυτή τη σημερινή πληθώρα φωτογραφιών;

Προσωπικά πιστεύω -όπως πάντα- στη δύναμη της εικόνας και του κειμένου. Όμως, αυτό το ερώτημα το αφήνω καλύτερα να το απαντήσει το κοινό. 

Έχετε επισκεφθεί την Κύπρο αρκετές φορές, για να εγκαινιάσετε την ετήσια έκθεση για «Νέα γερμανική φωτογραφία» με τίτλο «Gute Aussichten» («Καλές προοπτικές») στο Ινστιτούτο Γκαίτε στη Λευκωσία. Μήπως η Κύπρος σας ενέπνευσε για τη δημιουργία καινούριων έργων;

Η Κύπρος είναι πολύ ένα ξεχωριστό μέρος για μένα. Ήδη από την πρώτη μου επίσκεψη, πριν από πέντε χρόνια, ερωτεύτηκα αυτό το νησί. Κάθε φορά που κάθομαι στο αεροπλάνο με προορισμό τη Λάρνακα, αισθάνομαι ενθουσιασμό. Η Κύπρος έχει πολλές ιστορίες, πρόσωπα και διαθέσεις. Αν θα μου δινόταν η δυνατότητα να διαμείνω σε οικία καλλιτεχνών στην Κύπρο, δε θα ήξερα από πού να αρχίσω με όλες τις αντιθέσεις που υπάρχουν, οι οποίες εμπνέουν.