Kısa yollar:
Doğrudan içeriğe git (Alt 1)Doğrudan bir alt navigasyona git (Alt 3)Doğrudan ana navigasyona git (Alt 2)

Yıldönümü yılında Bauhaus – Hip
“Bauhaus‘u anlamak gerekir – eleştirmeden alkışlamak değil”

İsrail Tel-Aviv‘deki, Bauhaus Müzesi'nde ziyaretçi.
İsrail Tel-Aviv‘deki, Bauhaus Müzesi'nde ziyaretçi. | Foto (kesim detay): © picture-alliance/dpa/Sara Lemel

Frankfurt ‚tan mimarlık uzmanı Arne Winkelmann, Bauhaus sanat hareketinin içerik olarak daha fazla incelenmesi gerektiğini savunuyor. Bir röportaj.

Romy König

Bay Winkelmann, siz üniversite mezunu bir mimarsınız, Bauhaus konusunda araştırma yapıyorsunuz, atölye çalışmaları yapıyorsunuz ve Weimar Cumhuriyeti'nin bu sanat akımıyla ilgili konferanslar veriyorsunuz. Almanya’nın Bauhaus’u hatırlamak için yıldönümündeki tüm bu kutlamalara ihtiyacı var mı?

Almanya‘ya kesinlikle hatırlatmak gerekmiyor: Hep çok fazla bilgi vardı, çok araştırma yapıldı, kütüphaneler bu konuda materyallerle dolu. Bauhaus'u artık kimseye pek açıklamak zorunda değilsiniz, bu yerleşti. Ama yine de öğrencilerle atölyelerimde dikkatimi çekiyor: Burda yine bilgi aktarımına ihtiyaç var. Belki Wagenfeld lambasını ve Bauhaus binasını biliyorlar, bazıları Wassily sandalyesini de. Ama bu stil onlar için süslenmemiş, sıkıcı ve ‚güzel değil‘. Onlara bunun üzerine Bauhaus'un yüz yaşında  olsa bile bugün hala güncelliğini koruduğunu anlatıyorum.

Sanat tarihçisi Arne Winkelmann Sanat tarihçisi Arne Winkelmann | Foto: © Arne Winkelmann Bunu gençlere aktarırken hangi argümanları kullanıyorsunuz?

Genellikle bir oturma takımı örneğiyle. Bir sandalye tasarlarken onun işlevinin ne olması gerektiğini düşünmem gerekiyor: Oturma yeri ne kadar yüksek, ne kadar büyük olmalı ve koltuk arkalığının açısı nedir? Sandalyenin temel işlevi için gerekli üç parametre. Görünümü ya da malzemesi daha sonra geliyor. Bu yol ve yöntem hala geçerli olan ve hatta modern bir tasarım stratejisidir: Biçimsel bir tasarım fikri ile başlamak yerine, istenmiş olanın çıkış noktasına gelinceye kadar her zaman, önce o istenmiş olan tam anlamıyla sorgulanmalı.

Siz ayrıca sanat öğretmenlerine Bauhaus konusunda eğitim veriyorsunuz. Hala yeni birşey öğrenebilirler mi?

Kesinlikle! İlginç olan: Sanat eğitiminde birçok şey Bauhaus'a dayanıyor. Renk ve form konusunun temel araştırmaları, Johannes Itten'e göre renk çemberi, , malzeme çalışmaları sıklıkla sanat derslerinde karşımıza çıkan frotaj sanat tekniği - bütün bunlar Bauhaus'ta geliştirildi. Birçok sanat öğretmeni bunun farkında değil.

Sanat akımına olan tüm hayranlığınıza rağmen: Ters giden birçok şey de oldu. Altmışlar, yetmişlerdeki mimariyi düşünün.

Bu on yıllık sürelerdeki sosyal konutlardan bahsediyorsunuz – bir gayri-mimari (unarchitecture) Büyük yerleşim alanları, yüksek apartmanlar. Aslında bu 1920‘lerin sosyal konutunun mantıklı bir gelişimiydi: İnsanlar için ışık, hava, güneş ve sosyal, işlevsel ve hijyenik talepleri karşılayan bir kent peyzajı (cityscape) yaratılmak istendi. Bunlar prensip olarak iyi niyetli yaklaşımlardı.

Ama sonra başarısız oldulard.

Kentsel kontekstten çok fazla ayrılmış, bağlantılar çözülmüştü ve bu bir hataydı. Berlin'deki Gropiusstadt veya Bremen'deki Neuen Vahr gibi projelerde konut ve ticaret alanları birbirinden ayrıldı. Yüzyıllar boyunca büyümüş olan mahalleler ve semtler neredeyse bir gecede yok edildi. Ama adil olmak adına, bundan pek Bauhausçuların değil, onların varislerinin sorumlu olduklarını söylemek gerekirt.

Ancak Bauhaus‘u kesinlikle itibarsızlaştırdılar.

Bauhaus‘u değil, modern mimariyi. Bu büyük yerleşim bölgeleri daha çok mimarlığın imajını kalıcı olarak zedelemiştir. Onlarca yıl boyunca kentsel planlamada yüksek apartmanlar neredeyse tabu idi, çünkü bunlar hemen sosyal problemlerle ilişkilendiriliyorlardı. Bu şimdi yavaş yavaş değişiyor.

Dessau Bauhaus'un merdivenlerinde Wassily Sandalyesi Dessau Bauhaus'un merdivenlerinde Wassily Sandalyesi | Foto: © picture alliance/Bildarchiv Monheim Bauhaus'un en büyük kazanımı nelerdir?

Üç temel nokta: İşlevsel bakış açısını takip eden yeni somut bir form dili getirdi. Bundan başka, Bauhaus yeni bir eğitim tarzı yarattı: Öğrenciler ilk önce ön kurslarda yeniden sıfıra ayarlandılar. Sanat, tasarım ve stil hakkında daha önce gördükleri ve öğrendikleri her şeyi unutmaları istendi. Bu propedötik süreç ve elişi eğitimi Bauhaus'un büyük güçleri idi. Ayrıca, eğitim kadınlara, tüm dinlere ve milliyettekilere açıktı. Bauhaus bu şekilde, dünyanın her yerinden ve tüm Avrupa’dan gelen son derece yaratıcı insanların biraraya geldiği bir pota haline geldi. Umarım bu noktalar yıldönümü kutlamalırının hipliğinde kaybolmazlar.

Bauhaus’un şu anda hip olması sizi Bauhaus hayranı olarak memnun ediyor olmalı.

Ben biraz şüpheci bakıyorum. Şimdi bile çok fazla ilgi uyandırıldı, umarım bu sonunda bıkmaya yol açmaz. İlk atölye çalışmaları ve sergiler zaten başlamış durumda. Bauhaus'un asıl yılı olan 2019’da nabız daha nasıl yükseltilecek? İnsanların "Bauhaus? Bunu artık duyamıyorum! "diyeceklerini tahmin edebiliyorum.

Farklı bir çevrede olsanız da, siz de küratüsünüz, Öyleyse, küratöre bir soru sormama izin verin: Yıldönümü programının küratörlüğünü sizin yaptığınızı veya programı değiştirebileceğinizi varsayalım. Bu programa siz neleri dahil ederdiniz? Seyircinin dikkatini neye yönlendirirdiniz?

Benim için insanların Bauhaus’u içerik olarak anlamaları, yaklaşım şeklini,  çözüm önerilerini ve Bauhaus üslubunu eleştirmeden klasik kural gibi alkışlamamaları önem taşırdı. Örneğin beni, Bauhaus'a gitme nedenleri de ilgilendirirdi. Gençlerin Bauhaus‘a nereden ve niye geldikleri ve eğitimlerinden sonra bu fikirleri nasıl ve nereye taşıdıkları.

Bauhaus diasporası çizmek mi?

Evet, bunu heyecan verici bulabilirdim. Bütün dünyadaki Bauhaus etkisinin tarihi: Tel Aviv, ‚beyaz kent‘ hakkında hali hazırda çok şey var. Japonya'daki veya Çin'deki, ABD'de, Türkiye'deki Bauhaus hakkında insanlar daha fazlasını öğrenebilirler. Şikago'daki New Bauhaus veya Ulm Tasarım Yüksek Okulu gibi Bauhaus’un varislerine genel bir bakış heyecan verici olurdu.

Bauhaus-Ustası Lyonel Feininger’in "Gelmeroda IX" tablosu Gelmeroda’da bir köy kilisesi olan kiliseyi gösteriyor. Bauhaus-Ustası Lyonel Feininger’in "Gelmeroda IX" tablosu Gelmeroda’da bir köy kilisesi olan kiliseyi gösteriyor. | Foto: © picture alliance/artcolor Öngörünüz: Sanatta veya mimaride hiç bir daha Bauhaus boyutunda bir akım görecek miyiz?

Mimarlık, tasarım, sanat ve dizaynın yanı sıra üniversitelerdeki eğitim yöntemleri aslında çok özgürdür ve dogmatik değildir. Bu nedenle devrimci bir eylemle akademiklikten kurtulma zorunluluğu duyulmaz. Aslına bakarsanız, 1919’da Alman İmparatorluğu’ndan demokrasiye geçişte olduğu gibi, benzer derecede derin bir siyasi değişim olmadan, benzer şekilde çığır açacak bir okul düşünemiyorum.
 

Arne Winkelmann, Frankfurtlu bir mimarlık tarihçisidir. Doktora yapmış olan mimar, Weimar’daki Bauhaus Üniversitesi ve Krakau’da eğitim almıştır. Mimarlık, fotoğraf ve sanat konularında küratör ve yayımcı olarak  çalışmaktadır.