Γρήγορη πρόσβαση:

Απευθείας μετάβαση στο περιεχόμενο (Alt 1)Απευθείας μετάβαση στη δευτερεύουσα πλοήγηση (Alt 3)Απευθείας μετάβαση στην κύρια πλοήγηση (Alt 2)

Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης
ΔΙΑΒΑΖΕ ΚΑΙ ΔΟΥΛΕΥΕ

Έγινε μεν, αλλά με διαφορετικό τρόπο: Λόγω της πανδημίας, η Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης πραγματοποιήθηκε το 2020 κάτω από ασυνήθιστες συνθήκες. Αυτή τη χρονιά, κάνει τα πρώτα μικρά βήματα προς την κανονικότητα.
Έγινε μεν, αλλά με διαφορετικό τρόπο: Λόγω της πανδημίας, η Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης πραγματοποιήθηκε το 2020 κάτω από ασυνήθιστες συνθήκες. Αυτή τη χρονιά, κάνει τα πρώτα μικρά βήματα προς την κανονικότητα. | Φωτ. (λεπτομέρεια): © picture alliance/dpa/Arne Dedert

Καμιά φορά δεν αναγνωρίζουμε αυτό που έχουμε παρά μόνο όταν το χάσουμε. Με αφορμή την έναρξη της Έκθεσης Βιβλίου της Φρανκφούρτης ο Christoph Schröder ανακαλεί με μια κάποια μελαγχολία τις παλιές καλές εποχές της έκθεσης βιβλίου – και παρότι αδημονεί για τη φετινή επίσκεψή του σε αυτήν, εναποθέτει τις ελπίδες του στη διοργάνωση της επόμενης χρονιάς. 
 

του Christoph Schröder

Είναι κοινοτοπία, αλλά σπανίως έχει αποδειχθεί τόσο αληθινή όσο από το ξέσπασμα της πανδημίας του κορωνοϊού, τον Μάρτιο του 2020, και μετά: Η Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης ζει κι ανασαίνει μέσα από τις διά ζώσης συναντήσεις. Κι όπως η λογοτεχνία είναι ένας διαρκής διάλογος, που ζητά να συνεχιστεί, έτσι και η ανάγνωση ενός βιβλίου δεν σημαίνει ένα τέλος, αλλά μια αρχή. Αυτό το συνειδητοποίησαν όσοι ανήκουν στον κλάδο της λογοτεχνίας μόλις κατά τη διάρκεια της περασμένης χρονιάς, χάρη σ’ εκείνο που δεν υπήρχε πια. Δεν υπήρχαν πια οι τυχαίες συναντήσεις μέσα στον συνωστισμό των εκθεσιακών χώρων, δεν υπήρχε πια η φράση «Κανονικά δεν έχω χρόνο, αλλά ας καθίσουμε μια στιγμή να μιλήσουμε». Αυτό που υπήρχε αντιθέτως το 2020 ήταν μια άχαρη, διαδικτυακή έκθεση βιβλίου με ένα συνοδευτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν στην πόλη. Έγιναν δηλαδή περισσότερα απ’ όσα μπορούσε να ελπίζει κανείς και η διοργάνωση πήγε καλά – μεταξύ άλλων, λόγω του κοινού που έδειξε άκρως ευγνώμον για το γεγονός ότι γινόταν τουλάχιστον κάτι.

Όταν όλα έβαιναν καλώς ακόμα, και όχι μόνο στον κόσμο της Έκθεσης Βιβλίου… Η Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης ήταν ανέκαθεν ένας τόπος συνάντησης πάνω απ’ όλα. Όταν όλα έβαιναν καλώς ακόμα, και όχι μόνο στον κόσμο της Έκθεσης Βιβλίου… Η Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης ήταν ανέκαθεν ένας τόπος συνάντησης πάνω απ’ όλα. | Φωτ. (λεπτομέρεια): © picture alliance/Wolfgang Minich

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ

Είμαστε πλέον έναν χρόνο και κάμποσους εμβολιασμούς μετά. Πώς θα είναι λοιπόν η Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης το 2021; Τι μπορεί να γίνει και τι όχι; Μία από τις πρώτες κορυφαίες στιγμές και ταυτόχρονα ένας από τους πρώτους σκοπέλους είναι η απονομή του Γερμανικού Βραβείου Βιβλίου στην αίθουσα του Δημαρχείου της Φρανκφούρτης στις 18 Οκτωβρίου. Κορυφαία στιγμή επειδή πολλοί συνάδελφοι και εκπρόσωποι εκδοτικών οίκων θα βρίσκονται εκεί, άνθρωποι που θέλει κανείς πολύ να συναντήσει. Κορυφαία στιγμή και επειδή, παρ’ όλη την κριτική για τη διαδικασία που οδηγεί στη βράβευση, υπάρχει πάντοτε αγωνία για το ποιος θα λάβει την πολυπόθητη διάκριση. Το Γερμανικό Βραβείο Βιβλίου θα απονεμηθεί αυτή τη χρονιά και πάλι ενώπιον ενός –μικρού έστω– κοινού. Είναι ένα πρώτο βήμα για την επιστροφή σε μια μορφή κανονικότητας, που απ’ ό,τι φαίνεται κανείς δεν μπορεί να ξέρει ποια ακριβώς θα είναι.
Το ίδιο ισχύει για τη διοργάνωση μέσα στους εκθεσιακούς χώρους. Περισσότεροι από 1.500 εκθέτες, όπως λένε τα επίσημα στοιχεία της Έκθεσης Βιβλίου, έχουν δηλώσει συμμετοχή. Ποιος όμως θα είναι όντως παρών στους πάγκους; Πώς θα μπορέσει να δημιουργηθεί στα περίπτερα της έκθεσης και στους ειδικά για τις περιστάσεις διευρυμένους διαδρόμους μια ατμόσφαιρα δουλειάς ή συνδιαλλαγής; Η τιμώμενη χώρα, ο Καναδάς, θα πραγματοποιήσει φέτος τη ματαιωμένη το 2020 συμμετοχή της. Το περίπτερο της τιμώμενης χώρας στον εκθεσιακό χώρο είναι παραδοσιακά μια μικρή όαση ησυχίας μέσα στο ζωηρό πηγαινέλα της Έκθεσης. Αξέχαστοι θα μείνουν οι συσκοτισμένοι χώροι που παρουσίασε το 2011 η Ισλανδία ως τιμώμενη χώρα: Υπήρχαν νησίδες φωτός, ανάγνωσης και εργασίας, ψηλά διαχωριστικά που προσέδιδαν μια αίσθηση άνεσης χώρου και συνάμα ιδιωτικότητας, και στο βάθος ακουγόταν ακατάπαυστα ο σιγανός φλοίσβος της θάλασσας. Αν οι Καναδοί καταφέρουν να φτιάξουν μια ανάλογη ατμόσφαιρα, θα είναι από μόνο του επίτευγμα.
 

όχι ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΕΙΣ, όχι ΠΑΡΤΙ

Οι στιγμές κορύφωσης της Έκθεσης Βιβλίου της Φρανκφούρτης, ωστόσο, θα παραμείνουν –κι αυτό μπορούμε να το πούμε με βεβαιότητα– όσον αφορά τις εκδηλώσεις για το κοινό. Στους ίδιους τους χώρους της Έκθεσης η «ιστορική» Festhalle, η μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων, θα γίνει το κέντρο εκπομπής συνολικά 60 ωρών εκδηλώσεων. Στην πόλη, η Έκθεση Βιβλίου θα πραγματοποιήσει με ποικίλες εκδηλώσεις τη λεγόμενη «γιορτή βιβλίου» της. Μια σειρά εκδηλώσεων που δεν πρέπει να την μπερδεύουμε με μία από τις ωραιότερες επινοήσεις της διοργάνωσης των τελευταίων χρόνων: Από το 2009 το Πολιτιστικό Γραφείο του Δήμου της Φρανκφούρτης διαθέτει στους εκδότες χώρους στο κέντρο της πόλης για να παρουσιάσουν τους συγγραφείς τους. Έτσι, και για το 2021 έχουν προγραμματιστεί περισσότερες από 100 παρουσιάσεις βιβλίων στις κατηγορίες «Δοκίμιο» και «Λογοτεχνία» – σχεδόν ανεξαιρέτως με ελεύθερη είσοδο. Αυτό τα τελευταία χρόνια σήμαινε πως είχε κανείς τη δυνατότητα να περιπλανηθεί στις αίθουσες του Frankfurter Kunstverein και τους χώρους εκδηλώσεων της γύρω περιοχής και να ανακαλύψει εντελώς αβίαστα συγγραφείς, να ακούσει συζητήσεις, να συγκεντρώσει εντυπώσεις. Υπό τις συνθήκες της πανδημίας, αυτό είναι πλέον αδύνατο. Πρέπει να έχετε κλείσει εισιτήρια εκ των προτέρων, ωστόσο αυτά εξακολουθούν να είναι δωρεάν.
Κάτι ακόμη που θα λείψει φέτος είναι τα πάρτι. Άρα θα λείψουν και τα μικρά σκάνδαλα, τα κουτσομπολιά, οι φήμες, τα μυστικά. Στη θέση τους; Ιχνηλάτηση επαφών. Ο κορωνοϊός έχει φέρει την αντικειμενικοποίηση στον χώρο της λογοτεχνίας και της Έκθεσης Βιβλίου, την έχει περιορίσει στα θεμελιώδη στοιχεία της: Διάβαζε και δούλευε. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Ίσως τον επόμενο κιόλας χρόνο.

Φωτ. (λεπτομέρεια): © picture alliance/SvenSimon/Anke Waelischmiller Ένα ακόμη στοιχείο που ανήκει στην Έκθεση Βιβλίου είναι ότι το κοινό της είναι εξίσου ετερόκλητο και πολύμορφο όσο και η ίδια η διοργάνωση. | Photo (detail): © picture alliance/SvenSimon/Anke Waelischmiller Κάτι ακόμη που θα λείψει φέτος είναι τα πάρτι. Άρα θα λείψουν και τα μικρά σκάνδαλα, τα κουτσομπολιά, οι φήμες, τα μυστικά. Στη θέση τους; Ιχνηλάτηση επαφών. Ο κορωνοϊός έχει φέρει την αντικειμενικοποίηση στον χώρο της λογοτεχνίας και της Έκθεσης Βιβλίου, την έχει περιορίσει στα θεμελιώδη στοιχεία της: Διάβαζε και δούλευε. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Ίσως τον επόμενο κιόλας χρόνο.