ARTECITYA - Οράματα μιας πόλης

Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος: “Home-Land”
Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος: “Home-Land” | © Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος

Πως θα ήταν η πόλη, στην οποία θα θέλαμε να ζούμε από δω και στο εξής; Με ποιόν τρόπο μπορεί κανείς να προετοιμάσει την αλλαγή, ώστε να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι τωρινές ανάγκες των πολιτών όσο και οι τοπικές και παγκόσμιες μεταβολές; Το Goethe-Institut της Θεσσαλονίκης αγκάλιασε την πρωτοβουλία του ArtBOX να εξεταστούν αυτά τα ζητήματα σε συνεργασία με καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες και πολεοδόμους, αλλά και με την ενεργή συμμετοχή απλών πολιτών.  Έκτοτε συμβάλλει σε επίπεδο σχεδιασμού και οργάνωσης στο ευρωπαϊκό δίκτυο ARTECITYA.

Το ARTECITYA είναι ένα δίκτυο εννιά πολιτιστικών φορέων σε οκτώ ευρωπαϊκές πόλεις, οι οποίοι συνεργάζονται στο πλαίσιο ενός προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Apollonia (Στρασβούργο – Γαλλία), Goethe-Institut (Θεσσαλονίκη – Ελλάδα), Helexpo – ΔΕΘ (Θεσσαλονίκη – Ελλάδα), ARTos Foundation (Λευκωσία – Κύπρος), Bellastock (Παρίσι – Γαλλία), CCEA – Centre for Central European Architecture (Πράγα - Τσεχία), KUNSTrePUBLIK (Βερολίνο – Γερμανία), Laznia (Γκντανσκ – Πολωνία) και MoTA (Λιουμπλιάνα – Σλοβενία). Για τη διοργάνωση του προγράμματος, το Goethe-Institut της Θεσσαλονίκης δουλεύει στενά με τους Χρήστο Σαββίδη, Λυδία Χατζηιακώβου και Σωτήριο Μπαχτσετζή από το ArtBOX. Το Artecitya ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2015 από τη Θεσσαλονίκη, οπότε πραγματοποιήθηκε μια ημερίδα ανοιχτή στο κοινό της πόλης, στην οποία συμμετείχαν όλοι οι συνεργαζόμενοι φορείς. Η πρώτη διεθνής παρουσίαση του προγράμματος υλοποιήθηκε το Μάιο του 2015 στην Βενετία, παράλληλα με την Μπιενάλε, όπου το Goethe-Institut της Θεσσαλονίκης παρουσίασε το πρόγραμμα συνολικά, καθώς και το project των Σουηδών καλλιτεχνών Mats Bigert & Lars Bergström “Explosion of Speech”.

Τέχνη για Κοινωνική Αλλαγή

Καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι έχουν την ευκαιρία μέχρι το 2018 να αναπτύξουν καινοτόμες μελέτες και σχέδια για μια καινούρια αντίληψη της ζωής σε αστικό περιβάλλον. Βασικός στόχος έτσι είναι να προσελκυστούν προπαντός οι πολίτες των συμμετεχόντων πόλεων που αποτελούν το δίκτυο για το σχεδιασμό της πόλης. Στη Θεσσαλονίκη συντελούνται εδώ και μήνες εντατικές εργασίες για να διαμορφωθεί και να λειτουργήσει ένα «Agency» (πλατφόρμα δικτύωσης), δηλαδή ένας συλλογικός χώρος που θα συγκεντρώνει όσους επιθυμούν να συμμετάσχουν, να παρέμβουν και να εμπλακούν. Το Agency ως κοιτίδα αποτελεί την καρδιά του προγράμματος και συνεργάζεται με τους αρμόδιους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και με ανεξάρτητες πρωτοβουλίες πολιτών, με επιστήμονες, ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου και δημιουργούς. Επιπλέον, προωθεί  και συντονίζει τη δικτύωση μεταξύ των συμμετεχόντων.
Για τον Χρήστο Σαββίδη δεν υπάρχει αμφιβολία: Αν πετύχει το εγχείρημα, θα έχει αλλάξει στο τέλος της διαδρομής η αντίληψη της δημιουργικότητας εν γένει και η σχέση μεταξύ τέχνης και αστικού χώρου. Τότε η Θεσσαλονίκη θα είναι μια διαφορετική πόλη, διότι ποτέ δεν θα προσφερθεί πιο κατάλληλη ευκαιρία στην τέχνη να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο σε κοινωνικές αλλαγές, παρά μόνο σε εποχές ριζικών ανακατατάξεων.

Το Goethe-Institut ως πυρήνας

Από τους τελευταίους μήνες του 2015 και μετά, το Goethe-Institut  της Θεσσαλονίκης βρίσκεται ως ανοιχτός χώρος στο επίκεντρο των διαλογικών παρεμβάσεων του ARTECITYA. Μέχρι πριν από 20 χρόνια στεγαζόταν σε αυτό το κτίριο η Γερμανική Σχολή Θεσσαλονίκης κι έπειτα εγκαταστάθηκε εδώ το Goethe-Institut της πόλης. Βασισμένα στις ιδέες και στα σχέδια τριών Ελλήνων καλλιτεχνών, το φθινόπωρο του 2015 – ταυτόχρονα με τον εορτασμό των 60 χρόνων του Ινστιτούτου – το προαύλιο που ως τώρα είχε χρησιμοποιηθεί ελάχιστα, η καφετέρια κι η μεσοτοιχία με το συνορεύον Λαογραφικό Μουσείο άνοιξαν νέες προοπτικές στην αντίληψη του χώρου και στην έννοια της συμμετοχικότητας. Κοινό στοιχείο και στις τρεις παρεμβάσεις αποτέλεσε η αναδρομή στο μύθο της Αρκαδίας και το όραμα μιας αβίαστης και ανέμελης ζωής που συνδέεται με το μύθο αυτό:

 

Αρχές του 2016 ξεκίνησε κιόλας το  πρόγραμμα φιλοξενίας (residency) του ARTECITYA για καλλιτέχνες, το οποίο θα έχει την έδρα του στο Goethe-Institut της  Θεσσαλονίκης. Το residency αυτό πρόκειται να καταπιαστεί με ζητήματα που έχουν να κάνουν με την πόλη και την καθημερινότητα μέσα σ’ αυτήν, τη διαχείριση του δημόσιου χώρου (ως κατασκευής και ως διάδρασης μεταξύ των πολιτών), τις προφορικές ιστορίες, την ενδυνάμωση ατόμων, ομάδων και συλλογικοτήτων, τη διεθνή δικτύωση, το branding των πόλεων και τον οραματισμό του μέλλοντος. Ως πρώτο θέμα επιλέχθηκε τo Plastisphere, ένα project των Γερμανών καλλιτεχνών Swaantje Güntzel και Jan Philip Scheibe που διερευνά την παρουσία του πλαστικού στην καθημερινότητά μας και την συνεπαγόμενη ρύπανση των πόλεων και των φυσικών πόρων. Περιλαμβάνει performances και παρεμβάσεις στο δημόσιο χώρο, μια site-specific εφήμερη εγκατάσταση, σχεδιασμένη ειδικά για τον χώρο των Παλιών Σφαγείων, και μια έκθεση που θα παρουσιάζεται στο Goethe-Institut Thessaloniki από την άνοιξη του 2016, η οποία επίσης περιλαμβάνει site-specific έργα.
 
Με την υποστήριξη του Creative Europe, Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης