Ενας καπως μονοχνωτος Θεσσαλονικιος κοσμοπολιτης

  • Στην 40ή επέτειο του Ινστιτούτου, 10 Νοεμβρίου 1995 © Goethe-Institut Θεσσαλονίκης
    Στην 40ή επέτειο του Ινστιτούτου, 10 Νοεμβρίου 1995
  • Posadowsky, Προσωπογραφία του Κώστα Λούστα, 1992  (ιδιωτικό αρχείο των κληρονόμων του). Αποτελεί μέρος της σειράς «80 + 1 προσωπικότητες της Θεσσαλονίκης», η οποία εκτέθηκε στο πλαίσιο των Δημητρίων ΚΗ’ (1993), στη Δημοτική Πινακοθήκη της πόλης.
    Posadowsky, Προσωπογραφία του Κώστα Λούστα, 1992 (ιδιωτικό αρχείο των κληρονόμων του). Αποτελεί μέρος της σειράς «80 + 1 προσωπικότητες της Θεσσαλονίκης», η οποία εκτέθηκε στο πλαίσιο των Δημητρίων ΚΗ’ (1993), στη Δημοτική Πινακοθήκη της πόλης.
  • Υπόκλιση στον Έλληνα  βασιλιά Κωνσταντίνο, Θεσσαλονίκη, 27 Οκτωβρίου 1967 (Ιδιωτικό Αρχείο της Δ. Βακάλη) (Ιδιωτικό Αρχείο της Δ. Βακάλη)
    Υπόκλιση στον Έλληνα βασιλιά Κωνσταντίνο, Θεσσαλονίκη, 27 Οκτωβρίου 1967 (Ιδιωτικό Αρχείο της Δ. Βακάλη)
Ο κόμης βάζει στην άκρη το ρωσο-γερμανικό λεξικό και κλείνει τον τρίτο τόμο του «Πόλεμος και Ειρήνη».  Στον έκτο όροφο της πολυκατοικίας, ο θόρυβος της Εγνατίας με τις έξι λωρίδες κυκλοφορίας φτάνει ως εδώ εξατμισμένος - μια μονότονη υπόκρουση ηχητικών σεκάνς: πρώτη, γκάζι, φρενάρισμα και πάλι πρώτη. 

Μέσα από τις κουρτίνες που θροΐζουν ανεπαίσθητα, ο κόμης έχει θέα στα ερείπια του ανατολικού τείχους της πόλης και στην υστερο-ρωμαϊκή ροτόντα με τον τούρκικο μιναρέ, που γύρω της συνταξιούχοι μαζεύουν πότε πότε πικραλίδες για τη σαλάτα τους. Σαν αιχμάλωτο οστρακόδερμο δεκαέξι, μπορεί και δεκαεπτά αιώνων, προβάλλει η ροτόντα, χρόνια τώρα, πίσω από σκαλωσιές και διχτυωτά, εγκλωβισμένη ανάμεσα σε πολυκατοικίες. Κανείς δεν ξέρει με ακρίβεια τι ήταν: Ιππόδρομος; Μαυσωλείο; Οι παραστάσεις των μωσαϊκών δεν έχουν αποκωδικοποιηθεί ακόμα.

Το διαμέρισμα είναι μεσ’ στη σκόνη. Οι τοίχοι έχουν το χρώμα εκείνο που μόνο ο χρόνος μπορεί να δώσει: ένα παλαιϊκό λευκό, που το σκούρυναν  δεκαετίες ολόκληρες.
«Κοιτάξτε δω, αυτά είναι τα αρχαιοελληνικά μου βιβλία, εκεί τα λατινικά, εδώ τα πορτογαλικά, τα ισπανικά, τα γαλλικά, που τα αγόρασα φοιτητής στο Παρίσι».  Στο γραφείο λαμπυρίζουν οι φθαρμένες χρυσαφιές ράχες μιας παλιάς έκδοσης του Grillparzer, και δίπλα οι τελευταίες εν ζωή εγκεκριμένες από τον ίδιο τον συγγραφέα εκδόσεις του Goethe (εκδ. Cotta 1830). «Ξεκίνησα τότε απ’ το μηδέν. Ο κύριος Γκαίτε; Είναι εκεί ο κύριος Γκαίτε; με ρώτησαν στο τηλέφωνο. Ο ίδιος! Αυτοπροσώπως!, απάντησα ύστερα από σύντομη παύση. Νόμιζαν πως θα άνοιγα εδώ μια ιδιωτική επιχείρηση. Ε, με τον καιρό έμαθαν ο ένας με τον άλλον, ποιος ήταν ο κύριος Goethe».

Το 1955 ο Kurt Graf von Posadowsky-Wehner ίδρυσε το Ινστιτούτο Goethe Θεσσαλονίκης , το 1960 το Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της πόλης. Επίσης διετέλεσε επί είκοσι χρόνια μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Γερμανικής Σχολής. Σήμερα είναι ένας γαλήνιος ηλικιωμένος άνθρωπος 86 ετών. Οι ρωγμές στους τοίχους του σπιτιού του από τον μεγάλο σεισμό του 1978, αναλαμπές των περασμένων σοβατισμένες πρόχειρα με άσπρες πινελιές, κι ανάμεσα, αλλού ένα οικόσημο, αλλού ένα παλιό χαρακτικό ή η επιχρωματισμένη γαμήλια φωτογραφία των γονιών του (υποναύαρχος Harry Graf von Posadowsky-Wehner  και Erika Witzleben-Normann) απόμειναν να αφηγούνται το παρελθόν.

Όταν ο κόμης δεν διαβάζει, βυθίζεται στις αναμνήσεις του. Για παράδειγμα στον Κωνσταντίνο, τον  τελευταίο βασιλιά, που πρόλαβε να του σφίξει το χέρι. Αυτό έγινε το 1967. «Η μητέρα του, η Φρειδερίκη, ήταν λίγο σαλεμένη. Τον περισσότερο καιρό τον περνούσε στην Ινδία με έναν γκουρού. Ελληνικά δεν μιλούσε – οι  περισσότερες άλλωστε ξένες γυναίκες στη Θεσσαλονίκη έμαθαν ελάχιστα τη γλώσσα. Αργότερα πέθανε στη Μαδρίτη. Η κόρη της είναι ακόμα εκεί». Κι ύστερα, το πραξικόπημα. «Λίγες μέρες πριν συνάντησα τον Κωνσταντίνο μαζί με τον Παπαδόπουλο, και πραγματικά ούτε που μου πέρασε απ’ το νου ότι σχεδίασε να πάρει μια τέτοια πρωτοβουλία. Ύστερα βγήκαν στους δρόμους τα τανκς, τρεις μέρες απαγορεύτηκε στους πολίτες η κυκλοφορία. Όμως μετά η ζωή βρήκε πάλι τον κανονικό της ρυθμό. «Επτά χρόνια „κανονική“ στρατιωτική δικτατορία;» Ο κόμης αγνοεί τις αμφισβητήσεις. «Είχα καλές σχέσεις με τους αντιπάλους των στρατιωτικών. Αλλά και με ανθρώπους από το σινάφι τους». Ένας παλιός του μαθητής έγινε μάλιστα υπουργός πολιτισμού. «Ήταν για γέλια», λέει. «Ο άνθρωπος ήταν παντελώς άσχετος».

Ο ηλικιωμένος κόμης δεν θα μετακομίσει στην κόρη του, στις όχθες της λίμνης Starnberger, για να περάσει εκεί ειδυλλιακά τη δύση της ζωής του. Κάτι τον κρατάει ακόμα σ’ αυτή την πολυκατοικία, πίσω από κουρτίνες, που τις φυσάει ο αέρας μιας πόλης εκρηκτικής. Η απάντηση βρίσκεται ίσως στον ένατο ή δέκατο τόμο των Απομνημονευμάτων του, τα οποία δακτυλογραφεί ακούραστα. Προς το παρόν αρκείται στην απόφανση πως είναι ένας κάπως μονόχνωτος Θεσσαλονικιός κοσμοπολίτης.


Θεσσαλονίκη, 1989

Απόσπασμα από το δοκίμιο «Thessaloniki»  της Angelika Overath στο τόμο δοκιμίων Händler der verlorenen Farben. Wahre Geschichten [Ο έμπορος των χαμένων χρωμάτων. Αληθινές ιστορίες]. Lengwil: Libelle 1998, 77-79.
Η συγγραφέας μάς παραχώρησε ευγενικά τη μετάφραση και δημοσίευση του κειμένου.