ГЕРМАНСКИ НАГРАДИ ЗА КРИМИ-РОМАНИ ОД ЖИВОТОТ ВО ПОСЕБНИ СВЕТОВИ

Речиси кај ниеден друг жанр не постои толку голем јаз помеѓу литературните барања на критичарите и имагинацијата на читателите толку како што е случајот кај криминалните трилери.
Речиси кај ниеден друг жанр не постои толку голем јаз помеѓу литературните барања на критичарите и имагинацијата на читателите толку како што е случајот кај криминалните трилери. | Исечок © picture alliance/dpa/Jörg Carstensen

Ретко во некој друг книжевен жанр се разликуваат барањата на критичарите и вкусот на читателите толку многу како во криминалната литература. Авторите кои добиваат награди ретко се наоѓаат на листите на бестселери.
 

Од Матиас Бишоф

На листата на најдобри криминални дела за месец ноември 2018 година се наоѓаат само три германски наслови: Кристоф Петерс Годината на мачката, Сузан Сејгинс дебитира со Непријатели и делото на Симоне Буххолц Мексикански прстен. За изборот на десетте препорачани книги што се презентираат од Франкфуртер Зонтагсцајтунг и Дојчландфунк Култур, се собираат секој месец од 19 литературни критичари и специјалисти за книго од криминалниот жанр од Германија, Австрија и Швајцарија. Највпечатлива е доминацијата на автори кои не зборуваат германски јазик. И уште една точка е веднаш очигледна: тешко може да се најде познато име од листите на бестселери составени од Шпигел.
 
Она што критичарите го сакаат има малку или никаква врска со она што читателите го купуваат и во што уживаат. Погледот на листата од Шпигел од почетокот на ноември 2018 година укажува на една дилема: Десет од дваесетте најпродавани книги припаѓат на криминалниот жанр или трилер, шест од нив се од германски автори - Патникот на Себастијан Фицек (1 место), Фолкер Кутчер Марлоу (3 место), Шарлот Линк Потрага (4 место), Рита Фалк Еберхофер, Цефикс!, НСА-Националната канцеларија за безбедност на Андреас Ешбах и Мартин Сутер Алмен и Еротика. Само Фолкер Кутчер со своите романи од  раните 1930 години за инспекторите Гереон Рат редовно наоѓа милост во очите на критичарите. Уште поимпресивна е поделбата во делот на џебни книшки и брошури, каде што кралевите на продажбата на регионалниот дела од криминален жанр како што се Јерг Маурер (Горна Баварија), Жан-Лук Баналек (Бретања) и Клаус-Петер Волф (Источна Фризија) со години редовно задоволуваат милионска публика и не се грижат за критиките.

Се смее: Фолкер Кучер е еден од ретките германски автори кај кој се согласуваат критичарите и читателите. Неговата серија околу криминалецот Гереон Рат, кој игра во 1920-тите и 1930-тите, неодамна исто така уживаше голема популарност и како наградена филмска адаптација „Вавилон Берлин“. Се смее: Фолкер Кучер е еден од ретките германски автори кај кој се согласуваат критичарите и читателите. Неговата серија околу криминалецот Гереон Рат, кој игра во 1920-тите и 1930-тите, неодамна исто така уживаше голема популарност и како наградена филмска адаптација „Вавилон Берлин“. | Исечок © picture alliance/Sven Simon МЕЃУ ПРЕТЕНЦИОЗНОСТ И ЗАБАВА

Критичарите страдаат од незнаење на читателите. Повторно и повторно, тие се жалат дека германските издавачи многу малку прават за промоција на претенциозни - што и да значи тоа - криминалистички романи: За издавачите и книжарниците битна била само продажбата, критериумите за квалитет се занемарувале. Сржта на овие критериуми за квалитет е: Тие се идентични со оние за т.н. сериозна литература. Тука потребите на читателите не може да се исполнат, тука мора да се прекршат правила за жанрови, да се разгледаат, да се игнорираат тука не може да има среќен крај, нема идентификација со ликот на истражувачот. Се претставува најтешкиот реализам и најкритичниот портрет на општествената реалност. Зборот „груб’ се појавува сомнително често во наградата за чест на табелата на најдобри..

 Така несреќната поделба на книгите е во барањето (Е = сериозни, уметничка вредност) и непретенциозни (U = забавна, брзо се читаат), кое отсекогаш бил непријатен заштитен знак на набљудувањето на германската книжевност, исто така, продолжува и во криминалистичниот жанр. Наместо возбудлива книга од Себастијан Фицек, кој, всушност, има повеќе врска со кинематографијата на публиката, отколку со наратив, многу сериозно да ја преиспита својата изработка и аналитички да се сфати сериозно, германската книжевна критика го намалува речиси сето она што се наоѓа на полиците на бестселери, со презир.

Сакани од читателите, игнорирани од критичарите: бестселер авторот Себастијан Фицек го посетува Криминалниот театар во Берлин. Сакани од читателите, игнорирани од критичарите: бестселер авторот Себастијан Фицек го посетува Криминалниот театар во Берлин. | Исечок © picture alliance/Photopress/Ralf Mueller ОНА ШТО ДОБРО СЕ ПРОДАВА, ПО ПРАВИЛО НЕ ДОБИВА НИКАКВА НАГРАДА

Не е ни чудо што криминалистичките награди доделени во Германија се речиси ирелевантни за купувачот на книги. Читателот сфаќа дека многу од наградувачките книги нудат само ограничено задоволство при читањето. Наградите се многубројни тука: Наградата за криминалистика од Радио Бремен и наградата Цирхер, австриската награда Лео Перуц или наградата за криминалистика Келн – кај последново се работи за „возбудлива забава".

Двете најважни награди за криминалистика за романите од германското јазично говорно подрачје се накратко наречена „Глојзер“ – награда Фридрих-Глаусер и германската криминалистичка награда. „Глаусер“ се доделува секоја година од 1987 година во неколку категории од Синдикатот, 750 члена на групата автори од од германското јазично говорно подрачје, и наградата изнесува 5000 евра. Германската награда за криминалистика, која постои во 1985 година, ги одликува романите кои, според сопствената презентација, „даваат нови импулси на жанрот во нивната оригинална содржина и литературна вештина“. Сепак се појавуваат како лауреат и добро познати имиња кои доста добро балансираат помеѓу популарната побарувачка и критичкото признание: покрај Оливер Ботини и Фридрих Ани, Урсула Познански или Том Хиленбренд.

Сепак, ниту еден од наградуваните наслови од последните години не стигна на врвот на листите на бестселери. Издавачите не се мачат да ги обележуваат наградуваните наслови со налепници и да се надеваат на дополнителна продажба. За разлика од, на пример, германската книжевна награда, која ги прави многу луѓе заинтересирани за литературата љубопитни, нема импулс од препораките на критичарите за криминалните дела. Што е добро криминалистичко дело, читателите и критичарите судат сосема спротивно - живеат во различни светови.