Cut it out – Filma kundër censurës

Një drejtor muzeu shkarkohet sepse qasja e tij nuk i plotëson kërkesat e historiografisë kombëtare. Një universitet liberal humbet licencën e tij pa dhënë ndonjë arsye. Një gazetar heton dyshimin e korrupsionit shtetëror dhe përballet me kërcënime të një procesi. Në projektin "Cut it Out", me ftesë të Institutit Goethe, 25 regjisorë të mirënjohur nga 20 vende krijojnë filma të shkurtër kundër censurës.

Cut it out – Filma kundër censurës Një skenë nga filmi i Thi Nguyen (Vietnam). | © Goethe-Institut Ne jemi Të rinjtë

Një gjë e njohur tashmë për një kohë të gjatë nga aristokracitë klasike - shtypja e disidencës politike, të menduarit ndryshe, pozicioneve të kundërshtimit. Ndërkohë, megjithatë, censura është gjithnjë e duke u përdorur si instrument (kulturor) i politikës në shtete të tilla që e quajnë veten demokratike. Ata e bëjnë këtë për shkak të kërkesave të rëndësishme, por jo rrallë edhe me qëllime të ndryshme. Kështu, David Kaye, raportuesi special i OKB-së për lirinë e shprehjes, në fund të vitit 2016 konstaton: "Një shqetësim i veçantë për mua është se shumë qeveri në vetvete gjejnë arsye legjitime për kufizime të caktuara - të tilla si mbrojtja e sigurisë kombëtare ose rendit publik, ose të të drejtave personale – duke i përdorur ato si mbulesë për t’i mbajtur nën sulm mendimet antipatike ose kritikat ndaj shtetit dhe përfaqësuesit e saj." Duke pasur parasysh sfidat e pafundme politike dhe sociale, teknologjike dhe mjedisore në botë, liria e shprehjes në sytë e shumë njerëzve duket të jetë vetëm një pasuri e panevojshme. Por ky karakter sekondar është mashtrues. Liria e fjalës dhe liria artistike janë thelbësore për formimin e së ardhmes. Meqenëse ato janë bazë për proceset e këmbimit, nuk mund të përmbushen pa u ndeshur me të gjitha këto sfida aktuale dhe të ardhshme.

Diçka që nuk ekziston, nuk mund të zhduket

Edhe më problematike se akti i individual i censurës janë pasojat e tij psikologjike. Censura çon në vetëcensurim. Por kjo nuk është aspak një efekt anësor. Vetëm nëpërmjet vetëcensurës krijohet një akt censure që zhvillon efekte të gjera, e që janë qëllimi përfundimtar. Por, ndërkohë që ndërhyrja individuale censoruese ende mund të menaxhohet, sepse të paktën teorikisht është e pavërtetë si ngjarje, vetëcensura shmang çdo provë konkrete. Pasi që, si mund të dëgjohet e pathëna, si mund të lexohet e pashkruara? Nuk është zhdukur nga bota, por nuk ka qenë kurrë aty. Tashmë pothuajse dyzet vjet më parë shkrimtarja Ingeborg Drewitz paralajmëroi në vëllimin e botuartë saj "Guximi për të pasur mendim": "Tani kjo nuk është që rastet e censurës praktike, njëra prej të cilave mund të lexohet në këtë libër, të konsiderohen si efekte të histerisë publike dhe si punë e kryer. Libri mund të shihet vetëm si rezyme e një zhvillimi fatal. Përndryshe, ka mbjellë një mësim mbi kujdesin, mbi ’Më mirë të mos them’."

Mbreti në gjueti

Gjueti mbret

Në lidhje me fenomenin e censurës, një nga regjisorët pjesëmarrës, Temur Butikashvili, iu referua princit, murgut, diplomatit dhe shkrimtarit që jetoi në shekullin e 18-të në Gjeorgji, Sulchan-Saba Ordeliani, i cili shkroi fabulën "Mbreti dhe piktori". Në të, autori tregon për një mbretëri, sunduesi i së cilës dikur dëshironte një kopje të vetes. U soll një piktor, por ai ra në dëshpërim përballë detyrës së tij, sepse mbreti kishte njërin sy të verbër. "Nëse unë e pikturoj atë me dy sy të shëndetshëm", mendoi piktori, do të akuzohem për gënjeshtër. Nëse atë e pikturoj me një sy, ajo gjithashtu do të ngacmojë pakënaqësinë e tij – do të dënohem me vdekje!" Por, ndërsa artisti ende përpiqej me fatin e vet, në ndërkohë i erdhi një mendim. Ai e shfaqi mbretin, pasioni i të cilit ishte i njohur për gjueti, duke synuar me një armë në dorën e tij dhe me syrin e tij të mbyllur. Kështu, mbreti ishte i kënaqur nga kjo paraqitje dhe piktori shpëtoi nga vdekja.

Cut it out – Filma kundër censurës Skenë nga filmi i Ana Luiza Azevedo (Brasilien). | © Goethe-Institut 45  sekonda solidarizim

Me ftesë të Goethe-Institut dhe në bashkëpunim me Berlinale Shorts dhe kanalin kulturor ARTE, 25 regjisorë të njohur nga 20 vende po punojnë në filma të shkurtër kundër censurës në projektin Cut it Out. Çdo film, në një maksimum prej 45 sekondash, dërgon një shenjë të solidarizimit me njerëzit e atyre vendeve që vuajnë nga kufizimi i lirisë së shprehjes. Dhe tërheq vëmendjen ndaj rrezikut të censurës, e cila gjithashtu duket se kërcënon shoqëritë liberale.