Snelle toegang:

Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Coding da Vinci
De Digitalisering van Cultuur

Doorkijkje in een boekenkast: deelnemers aan een workshop zitten aan een tafel.
De deelnemers van Coding da Vinci realiseren hun ideeën tijdens een projectfase van zes weken. | Foto (fragment): © Coding da Vinci

In musea en archieven bekijken we museumstukken gewoonlijk achter vitrines in donkere tentoonstellingsruimtes, terwijl ze vandaag de dag al veel intenser zouden ervaren kunnen worden. De culturele hackathon Coding da Vinci laat zien hoe museumstukken digitaal tot leven komen.

Von Eva-Maria Verfürth

Klassieke musea doen een beroep op de verbeelding van de bezoekers. De beschermde tentoonstellingsobjecten mogen meestal niet aangeraakt of uitgeprobeerd worden. Om te weten hoe ze aanvoelden of gebruikt werden, moeten bezoekers hun eigen fantasie gebruiken. Ook geschreven stukken of inlichtingen worden weliswaar zo levendig mogelijk voorgesteld, maar toch moet elke bezoeker zich inbeelden hoe de gebeurtenissen zich vermoedelijk hebben afgespeeld. Actuele voorbeelden uit een cultureel hackathonproject tonen echter dat museumstukken en historische plekken in een digitale wereld virtueel kunnen herleven.
 
Wie bijvoorbeeld in de werkkleding glipt van het expostuk “Kleding beleven”, zal aan den lijve ondervinden hoe de gewaden van vorige eeuwen uit het Historisch Museum in Frankfurt de bewegingsmogelijkheden beperkten. Bezoekers kiezen een kledingstuk om zich in een virtuele historische ruimte voort te bewegen en kunnen zichzelf zelfs in de spiegel bekijken. Een ander voorbeeld zijn de historische telefoontoestellen van de Museumstiftung Post und Telekommunikation (Post en Telecommunicatie), die tot leven gewekt worden in een mobiel rinkelspel. Nu staan ze niet stom en levenloos in een museumrek, maar beginnen te rinkelen in een app, tot je bij elk model de passende rinkeltoon gevonden hebt. Een andere app, “Altpapier” (Oud papier), biedt politiek entertainment: hier worden de gekste krantenberichten uit de eerste jaren van de 20e eeuw bij elkaar gevoegd. Ontspanning en historische vorming ineen – en bovendien overal beschikbaar via smartphone en internet.
 
Zelfs de grotendeels afgebroken Berlijnse Muur kan je virtueel opnieuw ervaren. Computerprogrammeurs brengen het archief van de Stiftung Berliner Mauer (Stichting Berlijnse Muur) op straat. Met de app “Berliner MauAR” (Berlijnse Muur) kan je bij een wandeling door Berlijn op je scherm de Berlijnse muur weer voor je zien of er zelfs langs lopen, op de plekken van destijds. Via gps-lokalisatie toont je smartphone historische beelden van de plekken waar je je op dat moment bevindt. Of je kan op de website “Aufbau Ost-Berlin” (Wederopbouw Oost-Berlijn) bekijken welke toekomst de DDR-regering voor de hoofdstad voor ogen had. De website en de app bieden wandelingen aan over verschillende thema’s, met op elke plek de toenmalige DDR-visie.
Van een toeristische app tot een robotinsect: screenshots en foto’s van de projecten, die bij Coding da Vinci ontstonden. Van een toeristische app tot een robotinsect: screenshots en foto’s van de projecten, die bij Coding da Vinci ontstonden. | Foto: © Coding da Vinci

MEER DAN TWAALF NIEUWE PROJECTEN IN SLECHTS ZES WEKEN

Al deze digitale toepassingen maken kennisverwerving toegankelijker, aanschouwelijker en leuker. Toch zijn ze niet het resultaat van lange en dure grote projecten. Integendeel, ze ontstonden allemaal op een tijdsbestek van niet meer dan zes weken tijdens de culturele hackathon Coding da Vinci. Tijdens het event komen culturele instellingen en technische experts uit verschillende sectoren samen om nieuwe ideeën te ontwikkelen voor cultuuroverdracht, zonder commerciële achtergrond en beperkt tot een vastomlijnde projectlooptijd.

Dat daarbij in zeer korte tijd volledig nieuwe toepassingen konden ontstaan, is vooral omdat het materiaal daarvoor al lang voorhanden is: de meeste culturele instellingen digitaliseren hun collecties. Veel musea, archieven, bibliotheken en galeries hebben digitale datarecords aangelegd om hun gegevens veilig te stellen en te classificeren. Of het nu kopieën in hoge resolutie zijn van schilderijen, historische klankbestanden of 3d-scans van dinosaurusskeletten – een massa waardevolle gegevens is op de servers van culturele instellingen opgeslagen. Doorgaans worden ze tot nu slechts intern of voor onderzoeksdoeleinden gebruikt. De hackathon brengt daar verandering in, want het is de bedoeling om de beschikbare data op een andere manier te gebruiken.
 
De cultuurhackathon 2014 kwam tot stand door een samenwerkingsverband van culturele instellingen en open-data-organisaties – onder meer de Deutsche Digitale Bibliothek (Duitse Digitale Bibliotheek), het Forschungs- und Kompetenzzentrum Digitalisierung Berlin (digiS -Onderzoeks- en Competentiecentrum Digitalisering Berlijn), de Open Knowledge Foundation Duitsland en Wikimedia Duitsland. Sindsdien vindt het event een tot twee keer per jaar plaats in verschillende regio’s in Duitsland en dankzij een ondersteuning door de Kulturstiftung des Bundes (Federale Cultuurstichting) zullen er van 2019 tot 2022 nog acht hackathons georganiseerd worden. Bij een inleidende workshop presenteren de deelnemende culturele instellingen hun datacollecties. Vervolgens verzamelen interdisciplinaire teams van designers, ontwikkelaars, grafisch ontwerpers, museumcuratoren, kunstenaars, hackers en spelontwikkelaars ideeën voor projecten – apps, computerspelen of visuele infografieken –, die ze dan aansluitend ook direct ontwikkelen tijdens een werkfase van zes weken. Zo ontstaan uit de oorspronkelijke beschikbaar gestelde data totaal nieuwe producten: meestal gaat het om een twaalftal projecten in slechts enkele weken.

HET POTENTIEEL VAN CULTUUR BENUTTEN

De organisatoren van Coding da Vinci willen met het project culturele instellingen aanmoedigen om hun gedigitaliseerde collecties toegankelijk te maken voor het publiek. “Als de digitalisering met overheidsgeld tot stand komt, moet het materiaal ook voor iedereen beschikbaar zijn,” aldus de achterliggende motivatie. Lang niet al het culturele erfgoed wordt momenteel ook tentoongesteld; veel ligt in museumdepots en is dus onzichtbaar voor het publiek. Door digitale toegankelijkheid zou dat veranderen – dat is althans de overtuiging van de makers van Coding da Vinci. Bovendien wil het hackathonproject een jong en met internet vertrouwd publiek enthousiast maken voor cultuur en musea. Ook daarvoor is er meer digitaal beschikbaar materiaal nodig.

Op basis van de foto’s van Gisela Dutschmann over de wederopbouw van Oost-Berlijn realiseerde het team van “Aufbau Ost-Berlin” digitale stadsrondleidingen. Op basis van de foto’s van Gisela Dutschmann over de wederopbouw van Oost-Berlijn realiseerde het team van “Aufbau Ost-Berlin” digitale stadsrondleidingen. | Foto: Screensthot © Aufbau Ost-Berlin

Gedigitaliseerde collecties openbaar maken, is technisch geen probleem. Toch schrikken veel culturele instellingen ervoor terug, beducht als ze zijn voor ondeskundig gebruik van de gegevens of voor commercialisering. Elisabeth Klein, de projectcoördinator van Coding da Vinci in het Rijn-Maingebied, ziet het daarom als de opdracht van het project om deze angst voor controleverlies bij culturele instellingen weg te nemen. Tijdens de hackathon kunnen ze netwerken met de hacker-gemeenschap, contacten leggen met ontwikkelaars en creatieve geesten en tegelijk inzicht krijgen over de verschillende projecten die uit open data kunnen ontstaan.

Ruth Rosenberger van het Haus der Geschichte der Bundesrepublik (Museum van de geschiedenis van de Duitse Bondsrepubliek) in Bonn is over de hele lijn positief over haar deelname aan Coding da Vinci. “Ik ben echt onder de indruk van het hoge niveau van de projecten. De samenwerking met een jong en interdisciplinair team dat met een frisse blik onze foto’s uit de collectie bekeek, was spannend. Een hedendaags museum moet ook op het net zijn plaats innemen. (…) De cultuurhackathon helpt ons om daar nieuwe mogelijkheden te ontdekken.”

Top