Snelle toegang:

Direct naar inhoud gaan (Alt 1)Direct naar secundaire navigatie gaan (Alt 3)Direct naar hoofdnavigatie gaan (Alt 2)

Jeruzalem en Parijs
Eva Illouz, hoogleraar sociologie

De coronageneratie, die aan den lijve ondervindt hoe een ineenstorting van de wereld eruit zou kunnen zien – zal gaan beseffen dat ze de wereld beter in de gaten moet houden. Doet ze dat niet, dan blijft er straks geen openbaar of particulier belang meer over om te verdedigen.

Von Eva Illouz

Quadratisches Bild von Eva Illouz vor bräunlichem Hintergrund; sie hat schwarze, kurze Haare und hält ein Glas in der linken Hand Geisler-Fotopress © picture alliance WAt is voor u een symbool voor de huidige SITUATIe, PERSOONLIJK en VOOR uw land?

Mensen zijn uiterst flexibel. In het begin voelde ik me zoals in Melancholia, de film van Lars von Trier uit 2011, waarin je met een mengeling van ontzetting en machteloosheid geleidelijk beseft dat de wereld op de rand van de afgrond staat: de aarde staat op het punt te botsen met de planeet Melancholia. Op het einde van de film volg je als kijker gefascineerd en verlamd de baan van de planeet, op weg naar de fatale botsing. Eerst is Melancholia een verre stip aan de hemel, vervolgens een almaar grotere schijf, en uiteindelijk bedekt ze het hele scherm en botst ze met de aarde. 

Nu we allemaal gegrepen worden door een wereldwijde gebeurtenis waarvan we de volle omvang nog niet bevatten, heb ik gezocht naar analogieën. Zo ben ik bij de slotscène uit die film van Lars von Trier uitgekomen. 

In de tweede week van januari 2020 las ik in de Amerikaanse pers voor het eerst iets over een zeldzaam virus. Het trok mijn aandacht, omdat mijn zoon op het punt stond naar China te gaan. Het virus was toen nog ver weg – zoals de verre schijf van een bedreigende planeet. Mijn zoon zegde zijn reis af, maar de schijf zette zijn onheilspellende weg voort en kwam langzaam op Europa en het Nabije Oosten af. Samen met veel anderen keek ik toe hoe de wereld werd stilgelegd. Het coronavirus is een wereldomvattend gebeuren van een omvang die we nauwelijks kunnen bevatten – niet alleen omdat het de hele wereld raakt, en omdat het zich razendsnel verspreidt, maar ook omdat instellingen waarvan we de gigantische macht nooit in vraag hadden gesteld, op amper enkele weken tijd op de knieën werden gedwongen. Nu de situatie stabiliseert, is voor mij persoonlijk het leven sterk veranderd en tegelijk toch bijna ongewijzigd. Als wetenschapster ben ik het gewend om lange tijd binnenskamers te zitten, te lezen en te schrijven. Binnen moeten blijven voelt vertrouwd aan. Maar ik ben ook iemand die in twee continenten woont, in Frankrijk en Israël, en nu houdt het virus mij in één van die twee landen gevangen. Het voelt alsof ik van mijn andere helft gescheiden ben. 

Voor Israël vormt de coronacrisis op nationaal niveau de zwaarste crisis in de geschiedenis van het land, want het is zowel een gezondheidscrisis als een economische en politieke crisis. Israël is het enige land ter wereld waar een premier die werd weggestemd – Benjamin Netanjahu – een epidemie heeft gebruikt om zich aan de wet en aan de verkiezingsuitslag te onttrekken. 
 
Ik moet bekennen dat ik aanvankelijk onder de indruk was van de ernst en de grondigheid van de Israëlische maatregelen. Ik zei bij mezelf dat het beter was te veel te doen om levens te redden, dan wel een overdaad aan zorgeloos optimisme te tonen zoals in Frankrijk of Groot-Brittannië. In vergelijking met andere landen, zo dacht ik, toonde Israël ernst en verantwoordelijkheid. Maar toen gingen de politieke gebeurtenissen verschuiven en begon het me langzaam te dagen dat Netanjahu deze crisis op onvoorstelbaar cynische manier gebruikte om zich te onttrekken aan de wet en aan zijn verkiezingsnederlaag.

Hoe zal de pandemie de wereld veranderen? Welke langetermijngevolgen ziet u?

De economische gevolgen zijn natuurlijk niet te overzien. Ik ga ervan uit dat er hoge werkloosheid zal zijn. En alles hangt af van hoe dit aangepakt wordt. Als deze crisis wordt aangepakt zoals die van 2008 – dus zo dat de rijken, de grote concerns en Wall Street hun schaapjes op het droge kunnen brengen –, dan denk ik dat er massale onlusten kunnen uitbreken, zelfs een revolutie. Ik denk niet dat we nog eens kunnen accepteren dat de parachute voor de rijksten betaald wordt door de burger. Dat zal tot serieuze onrust leiden. Als een staat echter zijn middelen inzet om de werkgelegenheid weer op gang te brengen en de cultuur te ondersteunen - zoals Duitsland dat doet met een hulppakket van een duizelingwekkende 50 miljard euro voor on-bureaucratische steun aan kleine ondernemingen, zelfstandigen en freelancers - dan wordt het volgens mij mogelijk om het vertrouwen en de economie weer op te bouwen. Ik hoop wel dat dit gebeurt vanuit het inzicht dat overheidsbudgetten niet langer geofferd kunnen worden op het altaar van de winst.

WAT vindt u hoopgevend?

Deze pandemie biedt ons een voorproefje van wat ons te wachten zou kunnen staan als er nog gevaarlijkere virussen opkomen en de klimaatverandering onze wereld onbewoonbaar maakt. Ik denk dat ieder van ons deze situatie moet zien als een voorbode van nog veel straffere dingen die gaan komen. In tegenstelling tot wat sommigen beweren over weer sterkere nationalistische gevoelens en grenzen, geloof ik dat alleen een gecoördineerde internationale reactie tegenover deze nieuwe gevaren en risico’s kan helpen. We zijn ontegensprekelijk van elkaar afhankelijk, en alleen door samenwerking kunnen we de volgende crisis aan. We zullen nood hebben aan een volstrekt nieuwe manier van internationale coördinatie en samenwerking, om in de toekomst te verhinderen dat infectieziektes overgaan van dieren op mensen, om onderzoek naar ziektes te doen en om innovatieve oplossingen te vinden in geneeskunde en medische voorzieningen. Het zal vooral nodig zijn dat de ongelooflijke rijkdom die private instellingen vergaard hebben, weer geïnvesteerd wordt in het publieke voorzieningen. Ik denk dat de coronageneratie – de jonge mensen die nu aan den lijve ondervinden hoe een ineenstorting van de wereld eruit zou kunnen zien – zal gaan beseffen dat ze de wereld beter in de gaten moeten houden. Doen ze dat niet, dan blijft er straks geen openbare of particulier belang meer over om te verdedigen. Dan wordt het wreed en brutaal - precies zoals de Engelse filosoof Thomas Hobbes zei over de natuurlijke staat van de mens. 

Top