Beroepsperspectieven DaF/DaZ Meer dan voor de klas staan

Zahlreiche Möglichkeiten im In- und Ausland
© motorradcbr - Fotolia.com

Klaar met je studie en wat nu? De meeste afgestudeerden in de vakken Duits als vreemde of als tweede taal gaan in het onderwijs. Maar er zijn nog andere mogelijkheden in het binnen- en buitenland, waar velen geen weet van hebben.

Zoals bij de meeste geesteswetenschappelijke disciplines is er voor mensen die Duits als vreemde of als tweede taal hebben gestudeerd, geen duidelijk omlijnd beroep. Het is een studierichting die opleidt voor verschillende werkterreinen in het binnen- en buitenland op het gebied van taal en cultuur, waarbij de meeste afgestudeerden kiezen voor het onderwijs. Wie tijdens zijn of haar studie onderwijservaring heeft opgedaan door middel van een stage, komt gemakkelijker aan een baan.

Lesgeven in integratiecursussen

‚In Duitsland beginnen veel mensen die klaar zijn met hun studie Duits als vreemde en als tweede taal met lesgeven in het kader van integratiecursussen,‘ zegt dr. Matthias Jung, voorzitter van de FaDaF (vakvereniging voor Duits als vreemde taal). Sinds in 2005 Duitse les voor immigranten verplicht werd gesteld in Duitsland, zijn de integratiecursussen een belangrijk werkterrein geworden. Ze worden gegeven op volkshogescholen en bij privé-onderwijsinstellingen. Vooral de laatsten zoeken regelmatig nieuwe docenten. Die werken wel als betaalde krachten, maar vaste banen zijn er op dit gebied, op enkele pedagogische leidinggevende functies na, amper. Het probleem van de integratiecursussen is volgens Matthias Jung dat de leerkrachten ‘te weinig verdienen om ervan te kunnen leven’. Daarom adviseert hij dit werk niet te lang te blijven doen.  ‘Na twee tot drie jaar moet je zien hoe je je verder kunt ontwikkelen,’ zeg hij. Bijvoorbeeld met een specialisatie in economie, medicijnen, techniek of financiën.  ‘Voor zulke cursussen betalen bedrijven die bijvoorbeeld leidinggevend personeel opleiden, hoge lonen.’ Ook internationale scholen in Duitsland bieden vaste banen voor leraren Duits als vreemde taal. ‘Omdat daar in het Engels wordt lesgegeven, is Duits als vreemde taal een vak,’ aldus Jung. ‘Dat weten veel leraren en leraressen Duits helemaal niet.’
 
In het algemeen is het volgens Jung aan te raden je tijdens je studie niet alleen op het onderwijs te concentreren. ‘Het vak biedt schitterende kansen in een internationale wereld,’ zegt hij. ‘Je hebt uitstekende communicatieve vaardigheden, kunt met internationale groepen omgaan en bent geïnteresseerd in cultuur.’ Dat is vooral in het buitenland handig, bijvoorbeeld om te gaan werken voor bedrijven die nauwe betrekkingen met Duitsland hebben. In Duitsland zelf ziet Jung vooral nieuwe mogelijkheden op het terrein van Duits als tweede taal: in de wetenschap, in de hulpverlening van migranten of aan de lerarenopleidingen, die in sommige deelstaten tegenwoordig ook Duits als tweede taal aanbieden.

Mogelijkheden bij uitgeverijen van vakboeken

Ook uitgeverijen van onderwijsboeken zoals Cornelsen, Langenscheidt of Hueber bieden vaste banen in hun redacties Duits als vreemde taal. Hier wordt het onderwijsmateriaal ontworpen; naast leerboeken bestaat dat uit digitaal materiaal zoals films en geluidsmateriaal. Maar wie hier solliciteert, moet zelf al voor de klas hebben gestaan. ‘Je kunt geen onderwijsmateriaal ontwerpen zonder onderwijservaring,’ aldus Marion Kerner, plaatsvervangend hoofdredacteur voor Duits als vreemde taal bij uitgeverij Hueber in München. Eén jaar is al genoeg. ‘Het is mooi als de sollicitant in Duitsland, maar ook in het buitenland ervaring heeft opgedaan,’  zegt ze. Bovendien stellen de uitgeverijen zogenaamde pedagogische adviseurs aan. Die gaan naar vakbeurzen, onderhouden contact met medewerkers op scholen en organiseren in heel Duitsland evenementen waarbij nieuwe boeken worden geïntroduceerd. Dit werk wordt vaak gedaan door freelance adviseurs, die ook lesgeven. Bij de uitgeverijen zijn daarnaast veel andere betaalde werkzaamheden. Freelance redacteuren werken aan tijdelijke projecten zoals het ontwikkelen van aanvullend materiaal of cursussen via internet. De inhoud van dit soort materiaal wordt vooral geschreven door freelance auteurs die zelf ook lesgeven. Zij schrijven teksten en ontwerpen aanvullende opgaven.

Lesgeven in het buitenland

Een populaire manier om te beginnen als docent Duits is een verblijf in het buitenland in het kader van een assistent-docentprogramma zoals de daad, de Pädagogische Austauschdienst, en ook het Goethe-Institut aanbieden. Assistent-docenten bij de daad geven bijvoorbeeld een studiejaar lang cursussen Duits aan universiteiten overal ter wereld. Wie al meer onderwijservaring heeft, kan solliciteren als daad-docent en geeft naast Duits ook literatuur of kennis van land en volk en voorlichting over studiemogelijkheden in Duitsland, en verricht werkzaamheden op cultuurpolitiek vlak. Naast deze programma’s is het ook mogelijk om in het buitenland les te geven op Duitse scholen, privé-scholen of aan Goethe-Instituten.

Voor jezelf beginnen

Een uitweg voor wie niet in loondienst wil werken, is zelf een taalschool beginnen of als zelfstandige  gaan lesgeven - zoals Michael Schmitz in 2013 heeft gedaan. Onder de naam Smarter German biedt hij een programma aan waarin mensen die Duits willen leren in zes weken op het niveau van de het B1-toets kunnen komen. Daarnaast heeft hij korte grammatica-video’s gemaakt, die hij op YouTube zet en via zijn website verkoopt. Schmitz heeft in totaal vijftien jaar aan verschillende taalscholen in het binnen- en buitenland lesgegeven. ‘Op een gegeven moment had ik geen zin meer om voor groepen te staan,’ zegt hij. Nu geeft hij alleen nog maar individueel les. Hij vraagt tot € 6000 voor zijn cursus, all-in. ‘Daarvoor garandeer ik dat mijn klanten de B1-toets in zes weken halen.’ Zijn programma behelst per dag één uur individueel onderwijs, een kwartier spreekvaardigheid en twee uur huiswerk.
 
Schmitz heeft geen spijt gehad van zijn stap naar zelfstandigheid, de zaken lopen goed. Hij vindt het belangrijk verschillende producten aan te bieden. Daarom is hij op het moment bezig een onlinecursus te ontwikkelen. Het is volgens hem aan te raden om aan de weg te timmeren met een aansprekende website en met video’s op YouTube. ‘Met een video kun je goed laten zien hoe je werkt en een positieve eerste indruk geven,’ aldus Schmitz. Hij is ook actief op vraag-en-antwoord-websites zoals Reddit.com of Quora.com, om zijn ‘expertise te presenteren. Dat is mijn manier om aan marketing te doen zonder er geld aan uit te geven.’  In het begin waren er wel bureaucratische uitdagingen: hij moest zijn eigen ziektekostenverzekering en pensioen regelen, zocht een belastingadviseur en moest leren hoe je een correcte factuur schrijft. Bovendien moest hij eerst onderzoeken waar vraag naar was en welke prijs hij voor zijn diensten moest vragen. Hij zou nu niet meer voor een taalschool willen werken. ‚Als mijn leerlingen nu de B1-toets halen, voel ik me heel gelukkig,‘ zegt hij. ‚Ik ben veel gemotiveerder, ontwikkel mijn eigen idee consequent verder en ben voortdurend bezig het proces meer te stroomlijnen.‘