Buitenlandse vakdiploma's scheppen ‚Veel kansen‘

Carrière in Duitsland: Michelle-Ange Monteu uit Kameroen werkt als arts in Baden-Württemberg;
Carrière in Duitsland: Michelle-Ange Monteu uit Kameroen werkt als arts in Baden-Württemberg; | Foto: © anerkennung-in-deutschland.de

Wie uit het buitenland naar Duitsland komt om er werk te zoeken, heeft enkele horden te nemen. Gelukkig zijn er steeds meer steunpunten en programma’s die hulp bieden als je wilt weten of de diploma’s die je in eigen land hebt behaald, erkend worden, aldus Ariane Baderschneider, een deskundige op dit gebied.

Mevrouw Baderschneider, u bent projectleider bij het Forschungsinstitut Betriebliche Bildung (f-bb) in Neurenberg. In het kader van uw functie ‘Advies en kwalificaties’ begeleidt u onder andere adviesinstellingen die mensen met een in het buitenland behaald diploma ondersteuning bieden bij de erkenning van dat diploma. Bij welke beroepsgroepen verloopt de erkenning bijna altijd zonder problemen, waar is juist het tegenovergestelde het geval?

In het algemeen kun je zeggen dat de erkenning van diploma’s in veel sectoren goed functioneert. Dankzij de in april 2012 in werking getreden federale erkenningswet hebben aanzienlijk meer geschoolde krachten die zich in Duitsland vestigen de mogelijkheid om hun beroepskwalificaties te laten valideren. Want voor alle zogenaamde gereglementeerde beroepen bestaan er nu zeer uniforme en transparante procedures. Gereglementeerd betekent dat de uitoefening van het beroep verbonden is aan een bepaalde aantoonbare kwalificatie of dat de beroepsnaam wettelijk beschermd is, wat bijvoorbeeld het geval is bij medische beroepen zoals dat van arts of verpleegkundige of bij juridische beroepen. De afgelopen jaren werd in bijna 96 procent van alle gevallen het buitenlandse diploma als volledig of gedeeltelijk gelijkwaardig erkend. Maar er bestaan wel verschillen tussen landen, overheidsinstanties en beroepsgroepen. Zo verloopt de procedure bij EU-kwalificaties sneller en over het algemeen eenvoudiger dan bij diploma’s uit derde landen. Bij door deelstaten gereglementeerde beroepen zoals leraren aan staatsscholen of onderwijzers, worden niet in de EU behaalde kwalificaties in sommige deelstaten niet eens erkend.

In Duitsland zijn er meer dan 350 erkende beroepen waarvoor een vakdiploma is vereist. Wie is er precies verantwoordelijk voor de afzonderlijke beroepsgroepen?

Bij beroepen die alleen met een afgeronde opleiding kunnen worden uitgeoefend en die onder de verantwoordelijkheid van de Industrie- und Handelskammern (IHK) vallen - bijvoorbeeld installatiemonteurs of commercieel medewerkers, moet de aanvraag worden ingediend bij de IHK FOSA, het competentiecentrum van de Duitse Industrie- und Handelskammern dat gaat over voor de erkenning van diploma’s in heel Duitsland. Voor ambachten zijn de plaatselijke Handwerkskammern bevoegd en voor de gereglementeerde beroepen de betreffende overheidsinstanties en –instellingen in de deelstaten. Er liggen intussen veel kansen op de Duitse arbeidsmarkt. Bij gereglementeerde beroepen moet het diploma worden erkend om het beroep waarvoor men de opleiding heeft gevolgd te kunnen uitoefenen. In een niet gereglementeerd beroep kun je ook zonder erkenning van je diploma aan de slag.
 

  • Michelle-Ange Monteu (35) Karriere in Deutschland | © anerkennung-in-deutschland.de
    Michelle-Ange Monteu (35)

    komt uit Kameroen. Na haar studie geneeskunde was ze als arts werkzaam in Mali; tegenwoordig werkt ze als arts in Baden-Württemberg.
  • Tayfun Tombul (31) Karriere in Deutschland | © anerkennung-in-deutschland.de
    Tayfun Tombul (31)

    verhuisde in 2011 vanuit Turkije naar Berlijn. Na de afronding van zijn opleiding werkt hij nu als monteur in de carrosserie- en autobouw..
  • Susanna Kenetti (46)  uit Finland heeft een opleiding tot opticien en bedrijfseconoom gevolgd. In februari 2013 werd haar diploma in Duitsland erkend en nu heeft ze in Berlijn een winkel met Finse designspullen. Karriere in Deutschland | © anerkennung-in-deutschland.de
    Susanna Kenetti (46)

    Susanna Kenetti (46) uit Finland heeft een opleiding tot opticien en bedrijfseconoom gevolgd. In februari 2013 werd haar diploma in Duitsland erkend en nu heeft ze in Berlijn een winkel met Finse designspullen.
  • Emma Jover García (40)  komt uit Spanje en heeft politieke wetenschappen gestudeerd. Na de officiële erkenning van haar diploma vond ze een baan bij een coördinatiecentrum voor migratie en integratie in het district Heidekreis. Karriere in Deutschland | © anerkennung-in-deutschland.de
    Emma Jover García (40)

    komt uit Spanje en heeft politieke wetenschappen gestudeerd. Na de officiële erkenning van haar diploma vond ze een baan bij een coördinatiecentrum voor migratie en integratie in het district Heidekreis..
  • Christian Giordano (34)  vertrok met een landmetersdiploma vanuit het Italiaanse Napels naar Duitsland. Tegenwoordig werkt hij als landmeter en technisch tekenaar bij een ingenieursbureau in Ludwigshafen. Karriere in Deutschland | © anerkennung-in-deutschland.de
    Christian Giordano (34)

    vertrok met een landmetersdiploma vanuit het Italiaanse Napels naar Duitsland. Tegenwoordig werkt hij als landmeter en technisch tekenaar bij een ingenieursbureau in Ludwigshafen.
Bij sommige beroepsgroepen, bijvoorbeeld de zorg, zijn de regelingen bijzonder complex – hoewel er juist in deze groepen een tekort aan geschoolde arbeidskrachten is. Waar ligt dat aan?

Bij beroepen in de gezondheidszorg zijn de deelstaten verantwoordelijk voor de uitvoering van de procedures. Doordat er in de wettelijke regelingen een zekere ruimte voor interpretatie is, verloopt de erkenning in iedere deelstaat anders. Bovendien is het aantal te behandelen aanvragen enorm hoog: bij de gereglementeerde beroepen is 63% van de aanvragen afkomstig van artsen en verpleegkundigen. Lange tijd was het een uitdaging om passende aanvullende maatregelen – zoals examens en cursussen – te vinden. Hierbij helpt sinds begin 2015 het stimuleringsprogramma IQ, dat informatie verstrekt over vacatures en dat aanvullende maatregelen ontwikkelt en toetst.

Ook voor veel buitenlandse afgestudeerden aan Duitse hogescholen is de overgang naar de arbeidsmarkt nog altijd heel lastig. Hoe komt dat?

Een gebrekkige beheersing van het Duits, onvoldoende kennis van de vaktaal, onervarenheid met het verloop van sollicitatiegesprekken, verschillen in werkcultuur en nog veel meer factoren dragen ertoe bij dat de integratie op de Duitse arbeidsmarkt niet altijd succesvol verloopt. Hoewel de afgestudeerden dus vakinhoudelijk competent zijn, ontbreekt het hun vaak aan soft skills. IQ biedt geschoolde arbeidskrachten die een erkend, niet-gereglementeerd universitair diploma hebben behaald – bijvoorbeeld in de bedrijfseconomie – ondersteuning om de toegang tot de arbeidsmarkt te vergemakkelijken.

De uniforme uitvoering van de wetgeving door de deelstaten blijft een grote uitdaging bij de erkenning van buitenlandse diploma’s. Wat wordt er op dit vlak gedaan?

De erkenningswet is drie jaar geleden in werking getreden en heeft zijn nut bewezen. Eind 2013 waren er meer dan 26.000 aanvragen behandeld – een enorme prestatie. Daarnaast wordt er vaak gebruikgemaakt van het informatie- en voorlichtingsaanbod. Ook zien we bij de verantwoordelijke instanties een toename van deskundigheid. Toch blijven er uitdagingen bij de uitvoering van de wet. Een ervan is dat het bij aanvragen uit het buitenland nog steeds voorkomt dat de verantwoordelijke instanties om een woonplaatsverklaring vragen. Maar dat is niet in overeenstemming met de wet. Bovendien lopen de tarieven uiteen en zijn ze van tevoren niet duidelijk voor de aanvrager. Bij de kamers stellen we bedragen tussen de 100 en 600 euro vast, met een gemiddelde van 420 euro. Bij gereglementeerde of op deelstaatniveau geregelde beroepen is dat tot nu toe niet gebeurd. Bij die laatste categorie zou het bovendien wenselijk zijn dat de wettelijke regelingen voor beroepen waar momenteel geen erkenning mogelijk is, kunnen worden aangepast. Bij de Zentralstelle für ausländisches Bildungswesen (ZAB) staat al lange tijd een centraal expertisecentrum voor beroepen in de gezondheidszorg in de planning. Maar de financiering, organisatiestructuur, enz. zijn nog niet rond. Dit expertisecentrum zou een aantal problemen bij de behandeling van aanvragen vanuit de zorg kunnen oplossen. Ook wordt vaak wordt gezegd dat de formulieren begrijpelijker geformuleerd moeten worden en dat de uitslag van de beoordeling van de aanvragen veel transparanter moet zijn. Dit zou ongetwijfeld ten goede komen aan de leesbaarheid. We zijn op de goede weg, maar hebben nog wel het een en ander te doen.

Erkenning van diploma's – belangrijke adressen

De website Anerkennung-in-deutschland.de biedt een schat aan informatie en je kunt er via de zoekfunctie ‘Anerkennungsfinder’ gericht zoeken naar de bevoegde instantie. Daarnaast is er de hotline ‘Werken en wonen in Duitsland’. Via telefoonnummer +49 30 18151111 kun je in het Duits en Engels informatie krijgen over vacatures, werk en beroep, erkenning van diploma's, vestiging en verblijf in Duitsland en Duitse taalcursussen. Informatie over aanvragen en diploma’s is voor universitaire opleidingen te vinden op Anabin.de en voor beroepsopleidingen op Bq-portal.de. Via het federale stimuleringsprogramma Integration durch Qualifizierung (IQ) is men sinds 2005 bezig om de kansen van allochtonen op de arbeidsmarkt te verbeteren. IQ heeft in iedere deelstaat voorlichtingscentra, die informatie kunnen geven over erkenningsvoorwaarden, beoordelingsinstanties, de benodigde papieren en nog veel meer. De belangrijkste adressen en websites zijn ook te vinden via de gratis en zowel Duits- als Engelstalige app ‘Karriere-Kompass Deutschland’. Zo’n 200 links leiden de gebruikers naar de belangrijkste contactpersonen en vacatures.