Geluksatlas 'Geld alleen maakt niet gelukkig'

Stijgende tevredenheid
Stijgende tevredenheid | © Marco2811 – Fotolia.com

Wat de volksmond altijd al wist, wordt ook bevestigd door de wetenschap. Maar wat bepaalt het geluk van de Duitsers? Een gesprek met Bernd Raffelhüschen, coauteur van de Glücksatlas 2014.

Meneer Raffelhüschen, hoe kun je geluk eigenlijk meten?

Geluk kun je niet meten. Als u door een rood stoplicht loopt en niet wordt aangereden, dan hebt u geluk. Wat wij als wetenschappers meten, is de subjectief ervaren tevredenheid van mensen, wat in de volksmond ‘geluk’ heet.

Volgens de Glücksatlas 2014 zijn de Duitsers tegenwoordig gemiddeld tevredener dan tien jaar geleden. Sinds 2010 zit er echter bijna geen groei meer in. De Duitsers zitten op een hoog ‘tevredenheidsplateau’. Zijn we aan de limiet van het geluk gekomen?

Dat niet; tevredenheid is ook geen gestaag groeiende grootheid maar fluctueert op grond van verschillende factoren. Het het klopt echter wel: de afgelopen tien jaar is de tevredenheid in Duitsland het sterkst gestegen. We zijn in Duitsland rijker dan ooit . Als de mensen honderd jaar geleden een idee hadden gehad van hoe het er vandaag uitziet in Duitsland, hadden ze vast van een paradijs gesproken. Maar subjectief gezien zijn we vandaag waarschijnlijk even tevreden als onze voorvaderen honderd jaar geleden.
 

Deutsche Post Glücksatlas 2014 Deutsche Post Glücksatlas 2014 | © Knaus Verlag De Glücksatlas van de Deutsche Post verzamelt sinds 2011 significante cijfers en feiten over de tevredenheid van de Duitsers. Het is een groot opgezet onderzoek naar levensterreinen die de tevredenheid over het leven in Duitsland bepalen, zoals wonen, werk, vrije tijd, gezondheid en inkomen. De vierde Glücksatlas 2014 bevat bovendien voor het eerst cijfers over de tevredenheid van mensen met een handicap.

De vier grote gs van het geluk

Waar worden Duitsers het gelukkigst van?

Geld speelt natuurlijk een rol. Hoe groot is mijn vermogen? In wat voor huis woon ik? Maar dat is slechts één factor. We spreken van de vier grote G’s van het geluk: geld, gezondheid, gemeenschap en genetische dispositie, dus je karakter. Die factoren bepalen de graad van tevredenheid of ontevredenheid. Als je kijkt naar Duitsland met zijn stijgende welvaart en uitstekende gezondheidszorg, is het te begrijpen dat de mensen hier tevreden zijn en een goed leven kunnen hebben.

Geven de statistieken ook aan welke van de genoemde factoren het belangrijkst is voor de subjectieve tevredenheid?

Op dat punt kunnen we alleen maar gissen. Maar de cijfers vertellen wel iets over bepaalde wetmatigheden. Zo zijn gezonde mensen altijd tevredener dan zieke. Iemand die aan sport doet is tevredener dan iemand die dat niet doet. Ook zijn mensen met een eigen huis over het algemeen tevredener dan huurders. Gezondheid en woonomstandigheden hebben ook weer invloed op het sociale leven. Afhankelijk van waar ik woon en hoe vaak ik buiten de deur kom, heb ik de kans om sociale contacten te onderhouden – die me gelukkiger maken. Woon ik bijvoorbeeld in een achterstandswijk, dan zijn mijn mogelijkheden beperkter.

Een aandachtspunt in de nieuwste Geluksatlas is integratie. Hoe tevreden zijn mensen met een handicap in Duitsland?

Ze zijn duidelijk ontevredener dan de totale bevolking. Maar je moet onderscheid maken tussen mensen met een fysieke beperking als gevolg van hun leeftijd, voor wie de juiste verzorging een rol speelt, en jongere mensen met een handicap. De jongeren willen deelnemen aan het leven, voor hen zijn betere omstandigheden op school, op het werk en in het openbare leven belangrijk. Maar ook bij hen speelt de mentaliteit een grote rol: een gehandicapte die zijn leven zelf in de hand neemt en stuurt, is tevredener dan de doorsnee-Duitser.

In het noorden zijn de mensen het gelukkigst

De bolwerken van geluk liggen volgens uw statistieken in Noord-Duitsland. De Geluksatlas wordt sinds 2011 gepubliceerd en altijd scoren Schleswig-Holstein en Hamburg het hoogst. De ongelukkigste Duitsers wonen in Brandenburg en in Sachsen-Anhalt. Hebt u een verklaring voor dit verschil tussen noord en oost?

Je moet altijd voorzichtig zijn met de interpretatie van die grote regionale verschillen, maar die tussen de Noord- en de Oost-Duitse deelstaten zijn wel heel significant en ook meetbaar. Al jaren scoort het noorden met Schleswig-Holstein, Hamburg en Niedersachsen het hoogst. Wat Hamburg betreft is dat te begrijpen. Het is een goed functionerende stadsstaat met de beste gezondheidszorg en er wonen relatief veel rijke mensen. Maar Schleswig-Holstein heeft betrekkelijk veel werklozen en de inkomens zijn er gemiddeld ook tamelijk laag voor een West-Duitse deelstaat ...

... en toch staat die deelstaat bovenaan in de Geluksatlas.

Inderdaad. Objectief bekeken zou Schleswig-Hostein samen met de Oost-Duitse deelstaten veel lager moeten eindigen. Naar ons idee heeft het te maken met de Noord-Duitse mentaliteit. Kennelijk hebben de mensen het daar ook goed met minder materiële goederen en zijn ze daardoor tevredener. Maar misschien is die tevredenheid ook een ‘besmettelijke ziekte’ uit het noorden van Europa, want volgens internationale onderzoeken heeft Denemarken al jaren de meest tevreden bevolking van de wereld.

U komt zelf uit Schleswig-Holstein, maar u woont nu in Freiburg in de deelstaat Baden-Württemberg. Hoe zit het met uw eigen tevredenheid?

(lacht) Ik ben absoluut tevreden in Zuid-Duitsland. Maar het klopt natuurlijk, ik ben ook heel gelukkig als ik weer eens naar het noorden, naar mijn Waddenzee en mijn dijken ga. Uw vraag is echter wetenschappelijk interessant. Onlangs is er een onderzoek gedaan naar de vraag of de Denen in Denemarken tevredener zijn dan in het buitenland. De uitkomst was dat de Denen die in het buitenland wonen even tevreden zijn en hun mentaliteit dus inderdaad gewoon meenemen.
 

Prof. Dr. Bernd Raffelhüschen © Bernd Raffelhüschen Prof. Dr. Bernd Raffelhüschen is coauteur van de Glücksatlas 2014 die is samengesteld in opdracht van de Deutsche Post AG. Hij is professor financiële wetenschap aan de Albert-Ludwigs-Universität in Freiburg en doet onderzoek naar de financiële en sociale aspecten van demografische veranderingen.